Turǵyn úı qurylys jınaq bankiniń tosyn syıy

Táýelsizdiktiń 20 jyldyǵymen para-par kelip otyr­ǵan ózi­niń 8 jyldyq mereıtoıyn toılaý kezinde «Qa­zaq­stannyń tur­ǵyn úı qurylys jınaq banki» AQ usynyp ot­yrǵan tur­ǵyn úı nesıeleriniń paıyzdyq mólsherin azaı­typ, jınaqtaý deńgeıi­niń kólemin túsirdi. Endigi jerde Qazaqstan azamat­tary turǵyn úı qurylys jınaqtaý júıesiniń qatysýshysy ǵana bolyp qoımaı, sonymen birge tıimdi nesıeleý sharttaryn qoldana alady. Qazaqstandyqtardyń turǵyn úı máselesin sheshý jáne jaqsartýy­nyń birden-bir joly turǵyn úı qu­rylys jınaqtaý júıesine belsendi qatysý bolyp tabylady. Atalǵan júıe Qazaqstanda 8 jyl boıy aý­qymdy jumys atqarýda jáne ony júzege asyrýshy «Qazaqstannyń tur­ǵyn úı qurylys jınaq banki» AQ. «Qazaqstannyń turǵyn úı qury­lys jınaq banki» AQ halyqqa tur­ǵyn úı nesıelerin berý qarjy ıns­tıtýttarynyń biri ekeni málim. Tur­ǵyn úı nesıeleri – Batys jáne Shy­ǵys Eýropada ózin tanystyra bilgen baspanaly bolýdyń tıimdi túri. Onyń negizinde – bolashaqta páter alý nemese úı salýǵa jeterlik qara­jatty birte-birte jáne dáıekti jı­naqtaý ustanymy jatyr. Atalmysh nesıeleýdiń qundylyǵy jınaqtaý­shy jınaq merzimi men ýaqytyn ózi belgileýinde. Erekshe atap ketetin jaıt, bankte jalǵyz jınaqtaý jú­ıe­si júrgizilmeı, so­ny­men qatar al­dyn-ala jınaqtaý­syz da baspanaly bolýdyń múmkin­shilikteri qarasty­ryl­ǵan. Tek osy jaǵdaıda ǵana qo­symsha nesıeleý júzege asyrylady. «Turǵyn úı qurylys jınaq ban­kiniń» arqasynda qazirgi tańda myń­daǵan otbasy baspanaly bol­dy. Kórsetilgen baǵdarlama sharyq­taý sheginde, turǵyn úı jınaqtaý jú­ıesiniń salymshylar sany da artýda. Bul júıege qatysý, qazaq­stan­dyqtar úshin baspanaly bolýdyń shynaıy mehanızmi bolyp otyr. Jyl saıyn Banktiń ishki jáne syrtqy júıeleri, nesıeleý shart­ta­ry barynsha tutynýshylardyń qa­jet­ti­lik­teri men talaptaryna sáı­kes ózger­tilýde. «Qazaqstannyń tur­ǵyn úı qu­rylys jınaq banki» sheń­berinde tur­ǵyn úı nesıelerin berý sharttarynyń jaqsartylýymen qyz­met kórsetýdiń sapasyn artty­rýǵa baǵyttalǵan bir­qa­tar sharalar jıyn­tyǵy iske asy­rylýda. Neǵur­lym nesıeleý shart­ta­rynyń tar­tym­dylyǵy artqan saıyn, so­ǵur­lym turǵyn úı jınaqtaý júıe­siniń qatysýshylar sany da artady. Demek, kóptegen qazaqstandyqtardyń baspana másele­leri sheshilip jatyr degen sóz. Qa­zirgi tańda, Bank tó­ńireginde 3,5 jyl nemese odan da joǵary jınaqtaý merzimine qatys­ty mynadaı tarıfter baǵdarla­ma­lary júzege asy­ry­lýda: «Bastaý», «О́r­ken», «Bolashaq» jáne «Kemel». Qol­danystaǵy tarıftik baǵdarla­malardy tolyqtyrý maq­satynda al­dyn-ala jáne aralyq nesıeleý qa­rasty­ryl­ǵan. Máselen, «Jeńil» baǵ­darlamasy boıynsha ara­lyq tur­ǵyn úı nesıeleri «Bastaý», «О́r­ken» jáne standartty nesıeleý tarıftik baǵdarlamalar sheń­berinde usynylady. Strategııalyq mıssııa negizinde 2011 jyldyń 1 shildesinen bastap «Qa­zaqstannyń turǵyn úı qurylys jınaq banki» AQ nesıeleý shart­ta­ry­na salymshylar men bank tuty­ný­shylaryna paıyzdyq mólsherle­meni tómendetý arqyly ózgertýler engizdi. Endi Turǵyn úı qurylys jınaq bankimen jumys jasaý tipten tıimdi boldy. Qyzyq jeri, jańa nesıeleý shart­tary, sol mezetten bastap tur­ǵyn úı qurylys jınaqtaý kelisim­shartyna otyrǵan Bank tutynýshy­laryna beriledi. Banktiń búgingi áreketinde nesıe alýǵa barlyq jaǵdaılary men múm­kinshilikteri bar nemese, qarajatty jetkilikti túrde jınaqtaǵan salym­shylardyń «tym artyq kólemi» baı­qalýda. Osyǵan oraı, nesıeleý shart­taryn ózgertý qajettiligi tý­yn­dady. Atalǵan ózgerister aralyq jáne al­dyn-ala turǵyn úıdi nesıeleý jáne nesıeni alýdyń ótim maǵynasymen janasty. Eger, buryn úırenshikti ara­lyq turǵyn úı za­em­darynyń paı­yzdyq mólsherlemesi 10% bolǵan bolsa, qazir 8,5%-ǵa tómendep, jyl­dyq tıimdi mólsher­leme syıy 17,5% qurady. «Jeńil» tarıftik baǵdarla­maǵa da ózgerister engizildi. Buryn negizgi qaryzdy óteý tólemin úsh jyldan kóp emes merzimge sozdyrý boıynsha aralyq turǵyn úı nesıe berý kólemi 11% bolsa, qazir jyl­dyq 9,5% qurady, al jyldyq tıimdi qoıylym syıy – 15,7% ósti. Osy jyldyń shilde aıynan al­dyn-ala turǵyn úı nesıe kelisim­shartyna otyrǵan Bank salym­shy­lary jańa tartymdy sharttarmen tańqalatyny sózsiz. О́zgeriske deıin paıyzdyq mólsherlemesi 12% qu­rasa, qazir ol jınaqtalǵan jınaq mólshe­rine baılanysty bolyp otyr. Sóı­tip, 0%-dan 25% mól­sher­de salym jınaqtaǵan kezde kelisimshart quny­nyń jyldyq paıyzdyq mólsher­le­mesi 11%-ǵa, al tıimdi syıaqy – 15,1%-ǵa deıin jetedi. О́z kezeginde, eger salymshy kelisimshart mólshe­rinen 25%-dan 50% aralyǵynda qarjy jınaqtaǵan bolsa, onda shart jyldyq 10,5% qu­raıdy, al jyldyq tıimdi qoıylym syıaqysy – 17,3%. Atalmysh syı­aqy aldyn-ala jáne aralyq turǵyn úı nesıeleri boı­ynsha 2011 jyl­dyń 25 jeltoqsanyn qosa alǵanda kúshin saqtaıdy. Alaıda, bul Bank tutynýshy­la­ryna daıyndalǵan barlyq tosyn syı­lyqtar emes. Aýqymdy nesıe mól­sherin alam deýshilerge jańa ere­jeler qarastyrylǵan. Bank tur­ǵyn úı zaemyn alý kezinde ótem kólemin arttyrdy. Sóıtip, aldyn-ala turǵyn úı zaemyn berý kezinde qarajat 50%-dan 60%-ǵa deıin; ara­lyq turǵyn úı zaemyn berý kezinde 50%-den 70% jáne turǵyn úı zaem­dary 60%-dan 70%-yn quraıdy. Kór­setilgen sharalar Bankke qoıy­la­tyn kepildik negizinde aýqymdy nesıelerdi alýǵa múmkindik beredi. Nesıe alymynyń jáne nesıe alý kezindegi ótim múmkindiginiń tó­mendetilýi, salymshylar men Bank tutynýshylaryna belsendi túrde baspana alyp turǵyn úı salýǵa, tıimdi sharttarda jóndeý jumys­ta­ryn jasaýǵa keń múmkindik beredi. «Turǵyn úı qurylys jınaq bankimen» árdaıym – qolaıly da tıimdi! «Qazaqstannyń turǵyn úı qury­lys jınaq banki» – memlekettik mańyzdy is! Qosymsha aqparatty «Qazaqstannyń turǵyn úı qurylys jınaq banki» AQ-tyń myna telefondary arqyly alýǵa bolady: Almaty q., 279-35-11, Astana q., 40-72-76, Taldyqorǵan q., 24-40-48, Qaraǵandy q., 43-62-02, Qyzylorda q., 26-26-64, Pavlodar q., 34-08-99, О́skemen q., 75-48-65, Atyraý q., 32-04-00, Taraz q., 42-58-80, Aq­tóbe q., 55-72-21, Aqtaý q., 43-96-91, Qostanaı q., 53-38-20, Petropavl q., 42-79-94, Kókshetaý q., 25-63-04, Shymkent q., 21-33-62, Oral q., 54-03-33, Semeı q., 52-22-90 nemese myna saıtta www.hcsbk.kz Ibrahım KAPPASOV.