Egiz ǵumyr

Bul dúnıedegi eń úlken baqyt – bir-birin adaspaı tapqan, bir-birine súıip qosylǵan jandardyń uzaq jyl qol ustasyp ǵumyr keshýi de, baılyq degen – sol súıispenshilik pen mahabbattyń jemisi – ul-qyzyńnyń at jalyn tartyp minip, azamat bolǵanyn kórip, shúkirshilik etý desek, jaraspas pa?! ...Sonaý ótken ǵasyrdyń 60-shy jyldary Aqmolanyń kóshesinde burymy bulǵaqtap bara jatqan sulý qyzdy kórip, jas jigit tamsana qarap bógelgen. Jigitti kózine de ilmeı janynan óte shyqqan qyzdyń tilersegine túsken qap-qara qos burymy kózdi ar­ba­ǵan. Ǵaıypnazardy eriksiz joldan taıdyrǵan... Joldan taıǵany sol, ketip bara jat­qan baǵytynan keri bu­ry­lyp, qyzdyń sońynan erdi. Jaqyndap tildesýge ba­ty­ly jetpeı, qyzǵa alystan ilesip otyrǵan jigit qalalyq ped­ýchılıshege deıin keledi. Artyna burylyp ta qara­mas­tan ǵımaratqa kirip ketken qyzdyń bir deregin bilgenine qýanyshty edi. «Demek, osynda oqıtyn boldy, kóp bolsa 19-20-da bolar. Shirkin, qandaı sulý qyz... Biraq, qalanyń qyzy sekildi, kim biledi...» Tákappar boıjetkenniń syrtynan ton piship qala bergen aýyldyń momyn balasy sol kúnnen keıin qoly bosasa boldy, pedýchılıshege tartyp ketip, álgi qyzdy torýmen boldy. Kele-kele batyly jetip jaqyndap, bir-eki aýyz tildesip-tanysýǵa qol jetkizdi. Raýshan esimdi boıjetken Qorǵaljynda týǵanmen qalada ósken, rasynda da áke-sheshesiniń tuńǵyshy, erkin de erke qyz eken. Qaladaǵy 7 jyldyq mektepti bitirip, pedýchılıshege byltyr túsken. Ǵaıypnazar da osal emes edi, torǵaılyq tekti tuqymnan shyqqan, Ahmet Baı­tursynovtyń jıeni, Qazaq memlekettik aýyl sharýa­shylyǵy ınstıtýtyn ınjener-gıdrotehnık mamandyǵy boıynsha bitirip, Aqmola sý sharýa­shylyǵy tresine qyzmetke kelgen beti. Tikba­qaı­laý kórinetin sulý qyzdyń mysy basyp, kópke deıin joly bolmaı júrdi. Degenmen, aqyldy qyz­dyń tańdaýy birtoǵa minezdi, momyn, biraq isine myǵym jigitke tústi. Bir jyldan keıin, 1961 jyly ekeýi shańyraq kóterdi. Bul ǵashyqtyq hıkaıasynyń keıipkerleri búgin­de ortamyzda. Qostanaıda turady. Ǵaıyp­nazar Qoıshın qyryq jyl ómirin ózi týyp-ósken Torǵaı dalasynyń sý sharýashylyǵyn damytýǵa arnady. Arqalyq, Amangeldi, Jangeldın aýdan­darynyń sýlandyrý júıelerin qurýǵa qatysty, Torǵaıdyń qııandaǵy aýyldaryna deıin nýǵa aınaldyrǵan myńdaǵan shaqyrymǵa sý qubyryn tartqan jan­kesh­ti eńbekte «Selınkraıvodstroı» tresiniń bas ınjeneri Qoıshın­niń qol­tań­basy jatyr. 1980-86 jyldar aralyǵynda «Soıýzselınvod» tresiniń Qostanaı magıstral­dyq sý qubyrlaryn paıdalaný basqarmasynyń bas ınjeneri, keıin bastyǵy bolyp, kóp jylǵy tájirıbesi men bilim-biliginiń arqasynda jemisti eńbek etti. «Eren eńbegi úshin», «Tyń jerdi ıgergeni úshin» medaldarymen marapattaldy. Qoıshın­niń eńbektegi osynaý jetistigi men tamasha uıymdastyrýshylyq talantyn joǵary baǵalaǵan Sý sharýashylyǵy jáne melıorasııa mınıstrligi ony, jergilikti mamandardy sý salasyna oqytyp-úıretý úshin keshegi keńes úkimeti tusynda tórt jylǵa, 1987-90 jyldar ara­ly­ǵynda Iemen halyqtyq demokratııalyq respýb­lıkasyna jiberdi. Qaıtyp kelgen soń respýblıka­lyq sý resýrstary komıtetiniń Qos­tanaı oblys­tyq bólimshesin basqaryp, zeınetkerlikke shyq­qan­sha eńbek etti. Baıaǵy qoly zorǵa jetken sulý qyz, jarty ǵasyr qol ustasyp qatar júrgen jan jary, aınymas serigi bola bilgen Raýshan Jalma­ǵam­betova alǵashqy jyldary mektepte ustazdyq etti, keıin joǵary bilim alyp 20 jylǵa jýyq «Kýstanaıgorselproekt» jobalaý ınstıtýynda, keıingi 20 jylda «Kýstanaıproekt» jobalaý-tehnolo­gııa­lyq ortalyǵynda eńbek etip, bul salada aıtar­lyqtaı jetistikterge qol jetkizdi. Tabıǵatynan qaısar minezdi, ótkir jan qudaı qos­qan qosaǵymen Iemenge barǵanda da qarap otyrmaı, qoǵamdyq jumys­tar­men aına­lysyp, jergilikti áıel­der keńesin basqardy. Erli-zaıyptylar Ǵarı­fol­la, Ǵabdolla, Qanat, Gúl­jan, Gúlnar esimdi bes birdeı ul men qyz ósirip jetkizdi. Más­keýde oqyp, fransýz jigitine turmysqa shy­­­ǵyp, Fransııada tura­­tyn Gúljannan basqa balalary janda­ry­n­da, Qostanaı men Astanada, qudaıǵa shúkir, bári de úıli-barandy, bala­ly-shaǵaly. Elý jyl sháı despegen erli-za­ıyptylardyń qonaq­jaı shańyraǵy alys-jaqyn aǵaıyn­nyń bas qosatyn qara­shańyra­ǵy­na aınalǵ­a­ly qashan. «Qonaq kú­tý, úı ustaý­dyń jón-josyǵyn marqum enemnen úırendim. Ǵajap jan edi, meni óle-ólgenshe erkeletip, jalǵyz uldyń jary dep basymnan kus ushyrmaı ótti...» dep tebirene eske alady Raýshan apaı. Esti qyz beker tań­da­maǵan eken, Ǵaıypnazar aǵamyz qaıyn jurtyna qa­dir­li kúıeý, jarynyń artynan ergen sińlisi men inisine aǵadaı qamqor boldy. «Jas kezimde beınet ber, qartaıǵanda zeınet ber» dep qazekem beker aıtqan ba, qudaıǵa shúkir, bala-shaǵanyń arqasynda qoldary uzar­ǵan erli-zaıyptylar búginde ara-tura el kórip, jer kórip degendeı, saıahattap qaıtýdy ádetke aı­nal­dyrǵan. Fransııaǵa eki-úsh baryp, fransýz quda­lary­nyń syı-syıapatyn kórip qaıtty, olar da taı­ly-taıaǵy qalmaı talaı keldi. «Fransýz qudalary­myz bizdiń eldi óte jaqsy kóredi. О́t­ken jyly toıǵa shaqyryp edik, qyz-kúıeý, bala-shaǵasy, ata-enesi, olardyń dostary bar, segiz adam bolyp bir-aq keldi. Bul ne degen keń dala, baı halyq dep ólgenshe tań qalyp, arman­syz balyq aýlap, qazy-qarta jep, qymyz iship qaıt­ty», dep kúledi Ǵaıyp­nazar aǵamyz. 2009 jyly baıaǵy birge jumys istegen jyldary dos-jaran, aralas-quralas bolyp ketken joldas­tary­­nyń shaqyrtýymen Iemenge baryp, ol jaq­tan Mekke, Medınaǵa táý etip qaıtty. Aıtpaq­shy, Ǵaıypnazar aǵa zeınetke shyǵyp qoly b­osaǵan shaqta baıaǵydan arman etken isi – el aýzynda júrgen sheshendik sózderdi jınap, shejire jazýmen aınalysyp, sol eńbegin «Báıte­rek» degen tanym­dyq-tárbıelik kitap etip shyǵardy. Bir kezde shashyn qymyzben jýǵan erke qyz taǵ­dyr­dyń ózine degen eń úlken syıy – baǵyna Ǵa­ıyp­nazardaı jigitti jolyqtyrǵany dep biledi. Ǵashyq bolyp qosylǵan jaryn aıalaýdan tanbaǵan Ǵaıyp­na­zar aǵamyz da ózin «aq jaýlyqtan» joly bolǵan jigit qa­taryna qosady. Osydan attaı elý jyl buryn sha­ńyraq kóterip el qyzyǵatyn jarasymdy jup bolǵan jandar, búginde jarty ǵasyr ótse de sol súıkimdi de syndarly qalyptarynan taımaı, ádemi qartaıýda Merýert ESENINA.