Myrzashóldiń ekinshi tynysy ashylmaq

Sylańdap aǵar Syrdarııa sýy shekara degenińizge selt etpeıdi. Ǵasyrlar boıy jasap al­­ǵan ar­na­symen tynymsyz aǵa bermek. Degenmen, búginde sý­­dyń da jo­lyn bógeýshiler, ózderine qaraı arnanyń aýzyn keńirek ashyp qoıǵysy keletinder tabylar. Ortalyq Azııaǵa ortaq Syrdyń sýyn kúni keshe Qyrǵyzstan, О́z­bekstan, Tájikstan jáne Qazaq­stan tel emetin edi. KSRO kúı­re­gen soń atalarynyń basqa ekeni esterine túsip, jeke-jeke qo­jaıyndyq jasap, darııanyń tó­mengi bóliginde jatqan Qazaq­stan­dy shómishten qysatyn bol­dy. Munyń zardabyn ásirese Myr­zashól dalasynda otyrǵan dıqandar qatty tartýda. Kezinde kúzgi-qysqy jáne kóktemgi sý tas­qyndarymen kúresý úshin já­ne olardyń keri áserlerinen saq­taný úshin Elbasy N.Nazar­baev­tyń kóregen saıasatynyń arqa­syn­da qysqa merzimde “Kók­sa­raı” sý rettegishi salynyp, paı­dalanýǵa berilgeni belgili. Bul óz kezeginde ondaǵan jyldar bo­ıy sheshimin tappaı kele jatqan Ońtústik Qazaqstan jáne Qy­zyl­orda oblystaryndaǵy eldi mekenderdi sý basý qaýpiniń betin qaıtardy. Endi joǵary­da­ǵy­daı máseleler týyndaǵan soń Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Maqtaaral aýdanyndaǵy egistik alqaptaryn Shardara sý qoıma­synyń sýymen turaqty qamta­ma­syz etý úshin Prezıdenttiń tap­syrmasy boıynsha 90 myń gektar alqapty sýa­rýǵa qabiletti 30 shaqyrym magıs­traldy kanaly bar sorǵy stansasy sa­­lynýda. Trans­shek­ara­lyq Amýdarııa men Syrdarııa óz­en­deriniń sý re­sýr­staryn paıda­la­ný­daǵy barlyq túıt­kil­derdi sheshý maq­satynda El­ba­sy tórt el basshy­la­ry­­na úlestik qatysý arqyly memleketaralyq sý-ener­getıkalyq konsorsıýmyn qurý­­­dy usyndy. Bul ár memlekettiń atalǵan ózenderdiń sý resýr­sta­ryna teńdeı qoljetimdikke ıe bolýy úshin qajet. Qalaı esepteseńiz de kezinde О́zbekstannan tartylǵan “Dos­tyq” kanalynyń sýy Maqta­aral­daǵy 132000 gektar sýar­ma­ly alqapty tolyq qamtı al­maı­dy. Sý jetimsizdiginen barlyq nesibesin jerden aıyryp otyr­ǵan dıqandar shildede baý-baq­shasy men maqtasyn shólirketip, oıdaǵydaı ónim ala almaı bar­maq tistep qalyp júr. Endi, mine, maqtaaraldyqtardyń bul má­selesi sheshilgeli tur. Atalmysh qurylysqa Úkimet tarapynan 13 mlrd. 655 myń teńge bólingen. Elbasy N.Nazarbaevtyń tikeleı tapsyrmasymen sý tapshy­ly­ǵy jónindegi túıtkildi pro­b­le­many tarqatý maqsatynda oń­tústikke arnaıy issaparmen kelgen Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary О́.Shókeev iske ózi aralasqan. Jańa jobanyń ma­ńyzdylyǵyna Aýyl sharýa­shy­lyǵy mınıstrligi Sý resýrs­tary komıtetiniń tóraǵasy Anar­bek Orman da erekshe kóńil aýdardy. Búginde 30 shaqyrym magıs­traldy kanaly bar sorǵy stan­sasyn “Qurylys” JShS“ salyp jatyr. Oblysta birneshe qury­lys nysandarynyń boı kóte­rý­i­ne yqpal bolǵan ujymdy tár­bıe­li maman Qılybek Turlybek basqarady. JShS-nyń Sh.Dildabekov atyndaǵy aýyl okrýgindegi bas shtabynda bolyp, qurylys jaıymen tanysýdyń reti kelgen. Mundaǵy kúni-túngi qarbalas tirlik senim údesinen shyǵý úshin jantalasyp jatqan kanal qazý­shylardyń eren eńbegin, jaýapkershiligin tanytqandaı. Qıly­bek áńgimesin bylaı bastady: – Shardara sý qoımasynan osy jerge deıin 13 shaqyrymdyq kanal tartylýda. Onyń eni 100 metr, tereńdigi 10 metr. Sý óz aǵysymen osy arna arqyly GNS-1 sorǵy stansasyna keledi. Úl­ken nasos 12 metr bıiktikke kó­te­rip, sekýn­dyna 50-60 tekshe-metr sý shy­ǵa­ra­dy. Budan ári qaraı aǵyn sý uzyndyǵy 11 shaqyrym­dyq kanal arqyly PMS-2 sorǵy stansasyna jetedi. Mundaǵy nasos sýdy 9 metrlik bıiktikke kó­teredi. Mine, osy tustan ótken sý “Dostyq” ka­nalyna quıylady. “Dostyq” ka­nalynyń bógetin bıiktetý ar­qyly úshinshi kóteri­lim­de sýdyń mol qory alynbaq. Byl­tyrǵy jumys qurylysshyla­ry­myzdy kóp qına­dy. Kóktemde jaýyn-shashynnyń mol túsýinen jerasty sýlary kó­terilip ketti. Mı-batpaq shalshyq­ty keshe jú­rip jumys jasadyq. Biraq qıyn­dyq­tarǵa moıymadyq. Tyǵyryq­tar­dan shyǵý úshin 25 uńǵy qa­zyp, kanal tanabynda ju­mys istep jatqan jer snarıadtary men ekskavatorshylardyń bal­shyq­ty syrtqa shyǵarýlaryna múmkin­dik­ter týǵyzdyq. Myrzashólge ekinshi tynys ber­geli otyrǵan jańa kanaldyń qazylý barysymen tanysý úshin laı keship, batpaqqa batyp birneshe kún júrýimizge týra kelgen. Jankeshti jumysty kóktemde kór­genbiz. Rasynda 30 shaqyrym ka­nal­dy qazyp, irgesin bekitý ońaı sharýa bolmaı shyqty. Jer­asty sýy kóterilip, qazý jumys­taryna kóptegen qolbaılaýlar tý­dyr­ǵa­nyn kózimizben kórdik. Onyń ús­tine bul óńirdiń topy­ra­ǵy qumdy keledi. Qazǵan jerdiń opyrylyp túsip jatqany, ju­mys­qa jumys ústep beretini qu­rylysshylardy qajytpaıdy dep aıta almaspyz. Munda jańa kanalmen qatar bu­rynǵy arna da bar. Basqa jerderden topyraq tasymaldanyp, eski arna tolty­rylsa, qazylǵan ka­nal­­dyń laıy men balshyǵy aýla­ǵyraq apary­lyp tógilýde. Qa­zirge deıin ka­nal­dyń 26 shaqy­ry­my betonda­lyp bitti. Qazir osy mańyzdy nysanda “Qurylys” JShS-den basqa 22 qosymsha merdiger mekeme ju­mys isteýde. “Iýgstroıservıs”, “Batsý-Vodokanal”, “Barat”, “Es-grýpp”, “Iýjvodstroı” syndy qurylys mekemeleri bar. Olar ózderine tıesili nysandy der kezinde kestege saı salyp bitirýde. Áleýmettik mańyzy jaǵynan ǵa­syr qurylysy atanǵan nysanda bas merdiger bo­lyp tabylatyn «Qurylys» JShS búginde qury­lys-montaj jumys­ta­rymen aı­na­lysýda. Qurylysqa 212 arna­ıy tehnıka, 2 beton za­ýyty, 823 adam jumyldyrylǵan. Olar eki aýysymda eńbek etedi. Negizinen, mańyzdy nysanǵa bu­ryn qury­lys salasynda eńbek etken tá­ji­rıbeli mamandar tarty­lý­da. Biz­diń elde áli de ekskavator­shy, býldozershi, avtokranshy, bur­­ǵy­laýshy sııaqty jumysshy kadrlar tapshy ekenin osy jerden ańǵarýǵa bolady. Qazekemniń bar­lyǵynyń qoltyǵyna papki, ba­syna shápki kerek. Qulap qalmasa boldy, astaryna bir-bir ústel, qulashtap soǵar mór qajet. Munda kúndiz-túni jumys bir tolastamaıdy. Júzderin kún qaq­ta­ǵan jumysshylar serpindi jo­bany jyl sońyna deıin aıaqtap shy­ǵý jolynda aıanbaı ter tógýde. «Qurylys» JShS dırektory Qılybek Turlybektiń aıtýynsha, jerasty sýynyń kóterilýi ju­mys qarqynyn arttyrýǵa qol­baı­laý bolýda. Jer qazatyn býl­dozer­ler 2 metr tereńdikke deıin topy­raq qazǵan soń qalǵan jumys ar­naıy toptyń úlesinde eken. Olar sý astyndaǵy qumdy tereńdete qa­zady. Qum aralas sýdy jaǵaǵa atady. Jobada bul jumystarǵa qar­jy qarasty­ryl­ma­ǵan. Munda qazir eki reseılik, qalǵandary qazaqstandyq merdigerler jumys jasap jatyr. Sý qoımasynyń al­dynan №46 beketten bóget tur­ǵyzylǵan. Alaıda, jerasty sýy kóterilýde. Bul Shar­dara sý qoı­masyndaǵy sýdyń erneýine jetip turǵandyǵynan. Bir kezderdegideı artyq sý da­rııaǵa jiberilip jat­qan joq. Kók­saraıǵa da jınaq­talyp jatyr. Keıin bul sýmen egistikti sýlandyrady. Shardara sý qoımasynan tartylǵan arna arqyly sý GNS-1 sý sorǵysyna keledi. Akvakamera dep atalatyn aımaqta jumys qyzǵan. Árqaısysynyń salmaǵy 22 tonna bolatyn 12 qozǵaltqysh ornatylýda. Osy sorǵy agregattar arqyly dıametri 1652 mm 12 qubyr arqyly 12 metr bıiktikke kóterilip, sekýndyna 60 tekshe metr sý shyǵarylady. Búginde 6 qozǵaltqysh montajdalyp bitti. 12 qubyrmen soryp alynǵan sý basseınge quıylady. Úlken qy­symmen keletin sýdyń qysy­my­na shydas beretindeı basseın bekem etilip betondalǵan. Apat­ty jaǵ­daı­da sý tastaıtyn shlıýzi de bar. Sý aıdaıtyn stansaǵa Sary­aǵash aýdanynyń Abaı eldi mekeninen elektr jelileri tar­ty­lyp­ty. Sý aıdaý mashınasyna 16 myń kVt. transformator qoıyl­maq. Kentaý qalasynda quras­ty­ryla­tyn apparattar bıyl sy­nalmaq. Bul jumystarmen aqtó­be­lik «Osa­­­kaenergo» qosalqy mer­diger uıymy aınalysýda. Soń­ǵy jyl­dary Maqtaaral aýda­nynyń tur­ǵyndary elektr qýa­tynyń tap­shy­lyǵyn sezinýde. Ny­sandaǵy elektr qýaty Myrza­shóldiń muq­tajyn da qanaǵat­tan­dyrmaq. Alla jazsa, shilde aıynyń so­ńyna qaraı jańa arnamen aq­qan sý egistik alqaptaryna jetpek. Mine, sonda túkpirdegi ma­q­ta­shy­lar da sý tapshylyǵyn tar­t­­paıdy. Qysqasy, Shardara sý qoı­masynan Myrzashól aımaǵyna “Dostyq” kanaly arqyly sý jiberý úlken oljaǵa keneltkeli tur. Táýeldilikten qutylǵan dıqandar maqta, kókónis, baý-baqsha ónim­de­rin molaıtamyz dep qos qoldaryn ysqylap otyr. Árıne, olar El­basynyń kóregendik saıasatyna, ońtústikqazaqstandyq maqtashy­lar­ǵa jasap otyrǵan úlken qam­qorlyqqa qýanady. Sonymen qa­tar qıyndyqtardan qoryqpastan qarqyndy jumys jasap jatqan qurylysshylar qaýymyna aıtar alǵystary sheksiz. Iá, táýelsizdiktiń 20 jyldy­ǵy qarsańynda ońtústikte taǵy bir oń is aıaqtalyp, eldi qýan­t­­qaly tur. Myrzashóldiń meıiri qansa, bereke-baılyq ta meılinshe tasqyndaı túspek. Sabyrbek OLJABAI. Ońtústik Qazaqstan oblysy.