Tekelide jańa zaýyt salynady

Jıyrma birinshi ǵasyr óndiristiń da­mýy­na tyń serpin berdi. Jańa óndiris oryn­darynyń kóptep ashylýy nátıje­sin­de ekonomıkanyń ósip-órkendeýine negiz qa­lanýmen birge halyq jumyspen qamtyldy. Jetisý jerinde memlekettik ındýs­trııa­lyq-ınnovasııalyq damý baǵdar­la­masy aıasynda taǵy bir tyń joba júzege asatyn boldy. Ol elektrolıttik metal­dy marganes óndirýge baǵyt­talǵan. Tekeli taý-ken baıytý kombı­naty negizinde Germanııanyń «Thyssen Krupp» kom­pa­nııasy tııanaǵyn keltiretin zaýyt bo­la­­shaǵynan zor úmit kútýge bolatyndaı. Tekelidegi marganes keniniń qory dúnıe júzi boıynsha Ońtústik Afrıka men Ýkraınadan keıingi úshinshi, al TMD elderi ishinde  ekinshi orynda eken. Elimizdegi marganes sapasy men baǵasy jaǵynan aıtarlyqtaı arzan. Qýanysh­ty­sy, kásiporyn iske qosylǵanda 300 adam jumyspen qamtylady dep kútilý­de. Kásiporyn jobasymen tanysqan ob­lys ákimi Ańsar Musahanov onyń óńir úshin paıdaly jaqtaryn elep, ekshedi. Jańa zaýyt jylyna 30 myń tonna elektrolıttik metaldy marganes óndi­re­­ti­nin jetkizgen «Gornoe bıýro» serik­tes­­ti­giniń bas dırektory A. Edilbaev jobany jú­z­ege asyrý kezeńderin or­taǵa saldy. О́n­diris orny birinshi ke­zeń­de 35 MVt. kólemindegi elektr qýa­tyn Tekelidegi JEO-2 men sý elektr stansasynan ala­tyn bolady. Keıin zaýyt óz ala­ńyn­da 50 MVt-lyq jylý elektr stansasyn salýdy josparlap otyr. Osy maqsatqa ǵana 80 mıllıon AQSh dollary jumsa­la­tynyn eskersek, qala turǵyndarynyń áleýmettik jaǵ­daıy­na oń áser etetinin atap aıtqan jón. Joba aıasynda jumys­shylar men qala tur­ǵyndaryna qyzmet kórsetetin aýrýhana salý máselesi de josparlanǵan. Bıylǵy jyldyń jeltoqsan aıynda qurylysy bastalyp, 2015 jyly aıaqta­la­tyn nysanǵa 170 mıllıon AQSh dol­lary kóleminde ınvestısııa tartý kóz­del­gen. Jobamen tanysqan oblys ákimi maman­dar­dy oqytý, qorshaǵan or­ta­ny qorǵaý máse­le­lerin sóz etti. Ju­mys­qa 15-20 adam syrt­tan, qalǵandary jer­gilikti turǵyndar esebinen jasaq­ta­latyn bolady. Qazirden olardy oqytý qolǵa alynǵany da másele­niń mańyz­dylyǵyn aıqyndaı túsedi. «Elektrolıttik metaldy marganes óndirý» jobasy aıasynda ekologııalyq qaýipsizdikke kólemdi qarjy bó­lin­gen. Osylaısha paıda bolǵan gaz kó­lemin azaıtý, zııandy óndiris qal­dyqtaryn joıý arqyly barlyq sanı­tarlyq-tehno­logııalyq talapqa jaýap beretin sharalar tıimdiligi joǵary kásiporyn salý máselesi osylaı jalǵaspaqshy. Kúmisjan BAIJAN, Almaty oblysy.