Qataıǵan qanat

Bul aýdanda bir ǵasyrdan astam ýaqyttan beri «qara altyn» tasqyny áli to­lastaǵan joq. Dálirek aıt­qan­da, Qazaqstanda óndiriletin mu­naı­dyń basym bóligi Jylyoı aýdanyndaǵy munaı kompanııa­lary­nyń úlesine tıedi. Álemde teńdesi joq delinetin áıgili «Teńiz» kenishi de osynda. Elimizge, óńirge ınvestısııa salý­ǵa nıet etken shetel ınves­tor­la­ry da osy aýdanǵa aldymen bet burady. Otandyq munaı­shy­lar mol ónim alyp jatqan kenishter de kóp munda. Soǵan oraı munaı óndirýshi kompa­nııa­larǵa servıstik qyzmet kór­setetin, olardyń ózge de tap­sy­rystaryn oryndaıtyn kásip­oryndar aýdannyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna baryn­sha úles qosýǵa tyrysady.

Sonyń biri – «Qarashúńgil» seriktestigi.  Osy aýdandaǵy kóp salaly «Baqaı» korpo­ra­sııa­synyń   quramyna kiretin seriktestik 2007 jyly munaı jınaqtaıtyn qazandar shyǵarý zaýytyn ashqan bolatyn. Sodan beri elimizdiń batys aıma­ǵyn­daǵy munaı kompanııalarynyń tapsyrystarymen tik qazan­dar­­dy úzdiksiz shyǵaryp keledi. Sapasy joǵary, básekege qabi­letti ekeni tapsyrys berý­shi­lerdiń kóbeıe túsýinen baı­qa­la­dy. Korporasııa prezıdenti Mırjan Baljigitovtiń aı­týyn­sha, elimizdiń batys aımaǵynda dál osyndaı ónim shyǵaratyn óndiris orny bolmaǵan. Al Qazaqstanda mundaı ónim Jam­byl oblysynda shyǵarylady. Árıne, Reseıde burynnan bar. Biraq, batys aımaqtaǵy munaı kenishterin ıgerip jatqan ká­sip­oryndarǵa alystan tasymal­daý qosymsha shyǵynǵa batyra­ty­ny daýsyz. 

Osy oraıda «Qarash­úń­gil» seriktestigi daıyndaıtyn ár kólemdegi munaı qazandaryna suranys molaıyp tur. О́ıtkeni, seriktestik zaýytynda 100, 500, 1000, 2000 jáne 5000 tekshe metr­lik qazandar shyǵarylady. – Munaı óndirýshi kásiporyn­darǵa tik qazandar molynan qa­jet. Ár kenishten óndirilgen mu­naı aldymen qazandarǵa jı­na­lyp, quramyndaǵy túrli qos­pa­lardan tazartylady. Sodan soń qubyrmen tasymaldanady. Ras, munaı tasymalymen aına­lysa­tyn kompanııalar da qazandardy qajet etedi. Sol sebepten zaýyt­ta daıyndalatyn ár qazannyń sapasyna basa mán beremiz. Mu­naı – bizdiń baılyǵymyz. Onyń ár tamshysyn shashaý etpeı jı­naıtyn qazannyń sapasy joǵary bolýy kerek.

Sondyqtan elimizdegi munaı kompanııalaryna ári sapaly, ári Reseıdegimen báse­ke­les bolatyndaı sapaly qazandar shyǵarýdy qolǵa aldyq,  – deıdi  «Baqaı» korporasııasynyń prezıdenti Mırjan Baljigitov. Qazir seriktestik zaýytynda 150-ge jýyq adam jumys jasaı­dy. Bári de aýdannyń turǵyn­da­ry. Zaýyt jumysyna ábden ma­shyq­tanǵan. О́z isterin jaýapkershilikpen atqarýǵa den qoıǵan. Aldymen, árıne, sapaǵa basa nazar aýdarady. Eńbek tártibi de, osy baǵyttaǵy zańdylyq ta qa­tań qadaǵalanady. Tehnıka qaýip­sizdigi de solaı. Munyń bárine zaýyttyń qos ınjeneri muqııat baqylaý jasaıdy. Zaýyt jumys jasaǵaly beri birde-bir oqys oqıǵa tirkelmegen. Zaýyttaǵy qaýiptiligi joǵary  ár maman­dyq­taǵy 148 jumysshy, 38 dá­nekerleýshi biliktiligin udaıy jetildiredi. Jumysshylar ar­naıy jumys kıimderimen de qamtylǵan. Sońǵy úsh jylda osyndaı sharalarǵa kásiporyn esebinen 3 mıllıon teńge ja­ratylypty. Jumysshylardyń áleýmettik jaǵdaıyna da zaýyt basshylary qamqorlyq tany­ta­dy. Adam bolǵan soń syrqat­tan­baı tura ma. Densaýlyq tú­zeımin, saýyqtyrý ornyna ba­ramyn degenderge udaıy qol­daý kórsetiledi eken. – Tuńǵysh Prezıdentimiz Nur­sultan Nazarbaevtyń eldi ındýstrııalandyrý baǵytynda­ǵy tapsyrmasynyń sharapaty bizdiń kásiporynǵa tıip otyr, – deıdi zaýyt quryltaıshysy Mır­jan Baljigitov. – Olaı deı­tinim, Úkimet, oblys bas­shy­­lyǵy  tarapynan  ındýs­trııa­lyq-ınnovasııalyq jobalary­myz­ǵa qoldaý bildirilip keledi. Zaýyt janynan jańa seh ashý jónindegi jobamyz údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy sheńberinde Astanada ótken kórmede tanys­tyryldy. Osynyń ózi bizdiń kásipkerlik isimizdi ilgeri bas­ty­rýdaǵy qanatymyzdy qa­taıt­ty, jigerimizdi janydy, ja­ńa qadamymyzǵa serpin berdi.

Endi zaýytta jańa joba boıynsha iske qosylǵan sehta 10 000 tekshe metrlik tik qazan­dar shyǵarý qolǵa alyndy. О́ıtkeni, elimizdiń munaı-gaz ónerkásibinde taıaýdaǵy jyl­darda «qara altyn» óndirý kó­lemi ulǵaıa bermek. Demek, ón­di­rilgen munaıdy jınaqtaıtyn osyndaı úlken qazandarǵa su­ra­nys ta kóbeıe túsetini daýsyz. Tapsyrystyń turaqty túserine Mırjan Baljigitov te bek senimdi. Sebebi, «Zaýyttyń ónim shyǵarý múmkindigin arttyrýyna memleket tarapynan qoldaý jasalyp otyr» deıdi ol. Taǵy bir atap aıtar jáıt, bul zaýyt «Qazaqstanda jasalǵan» qujatyn ıelengen. О́nim sa­pasyna baılanysty marapattary jeterlik. Sonyń ishinde ujym úshin «Al­tyn sapa» jáne «Atyraýdyń úzdik taýary» konkýrs-kórmeleriniń I dáre­jeli dıplomdarynyń mańyzy erekshe. – Elimizdi ındýstrııalandyrý joba­syna óz úlesimizdi qosýdy azamattyq paryz dep túsinemin. Meniń bul oıym­dy ózge kásipkerler de qoldaıtynyna senemiz. О́ıtkeni, tek paıda tabýdy ǵana kózdeıtin bolsaq, ilgeri basa almaımyz.

Indýstrııalandyrýdyń ıgiligin aldy­men qarapaıym halyq kórýi tıis. Ol úshin jańa jumys oryndary kóptep ashylyp, sapaly ónim óndirilýi qajet. Bizdiń zaýyttyń ónimi básekege qabi­letti, sapasy da tapsyrys berýshiniń kóńilinen shyǵady. Al jumys oryn­da­ryn  ashýǵa kelsek, biz aýdandyq ákim­dik­ke 70 adamdy jańadan jumysqa qa­byl­daýǵa ótinim berip qoıdyq, – deıdi «Baqaı» korporasııasynyń prezıdenti Mırjan Baljigitov. «Qarashúńgildiń» qazandaryna tek qazaqstandyq munaı kompanııalary ǵana tapsyrys berýmen shektelmeıdi. Taıaý shetelden de tapsyrys túsip jatady. Taıaýda ázerbaıjandyq kompanııa da munaı jınaıtyn tik qazandar jasatýǵa tapsyrys beripti. Munyń sebebin Mırjan Baljigitov «Bizdiń ónimimizdiń baǵa­sy Reseıdegiden 40 paıyzǵa arzan. Alaı­da, sapasy joǵary, reseılik ónim­nen kem túspeıdi» dep túsindiredi. Aıt­qandaı, bul zaýyt endi qaldyqsyz ónim shyǵarý jobasyn qolǵa almaq. Ár qa­zandy jasaýdan alaqandaı temir qalady eken. Sol qaldyq metaldy qaıtadan balqytyp, kádimgi kúrek shyǵarýdyń qamyn jasap jatyr. – Qazaqstanda kúrek shyǵaryl­maı­dy. Bir qaraǵanda bul usaq-túıek bolyp kórinýi múmkin. Alaıda, kúndelikti tur­mysta da, aýyl sharýashylyǵy, munaı-gaz ónerkásibi jáne basqa da salalarda kúrekpen atqarylatyn jumystar jeterlik.

Elimizdiń ár óńirinen kúrekke de suranys tabylaryn joqqa shyǵara al­maımyz. Sol sebepten qaldyq metaldan kúrek shyǵarýdy oılastyrdyq. Osyǵan oraı ónim shyǵaratyn tehnologııa jab­dyǵyn satyp alýǵa tapsyrys berdik. Bálkim, jyl aıaǵyna deıin jańa ónim shyǵaratyn óndiristi iske qosyp qala­tyn bolarmyz, –deıdi M.Baljigitov.

Joldasbek ShО́PEǴUL,

Atyraý oblysy, Jylyoı aýdany.