Jasampaz jyldar jemisi

Reseıdiń úsh óńirimen shektesetin Soltústik Qazaqstan oblysynyń 75 jyldyǵy  Táýel­siz­dig­imiz­diń 20 jyldyǵymen tuspa-tus kelip otyr­ǵanyn  qyzyljarlyqtar asa qýanyshty sezinýli ári jaqsy yrymǵa balaýly. Qazaq­stan­nyń eń teriskeıinde, sýyq jeldiń ótinde ornalasqan oblystyń tarıhy 1936 jyldan bastaý alady. Qaraǵandy oblysynan bólinip, jeke otaý tikken Soltústik Qazaqstan oblysyna 25 aýdan enip, ortalyǵy Petropavl bolyp bekitildi. 1939 jyly Soltústik Qazaqstannan  Aqmola oblysy enshi aldy. Onyń qaramaǵyna 6 aýdan berildi. 1944 jylǵy 16 naýryzda qaıta uıymdastyrylǵan Kókshetaý oblysyna taǵy 6 aýdan qosyldy. Oblystyń qazirgi sheka­ra­sy men ákimshilik-aýmaqtyq qurylymy Táýelsizdik jyl­da­ry aýmaqty basqarýdy reformalaý nátıjesinde belgilendi. Qazaqstan Respýb­lı­ka­sy Prezıdentiniń 1997 jylǵy 3 mamyrdaǵy Jarlyǵymen Soltústik Qazaqstan obly­sy­na  Kókshetaý oblysynyń aý­ma­ǵy endi. 1999 jylǵy 8 sáýirde Eń­bek­shilder, Zerendi, Shýche aýdandary men Kókshetaý qalasy Aqmola oblysyna qo­syldy. Qazirgi ýaqytta oblys quramyn­daǵy 13  aýdan  700-den astam selolyq eldi meken men aýdanǵa qarasty 4 qalaǵa jáne 208  aýyldyq okrýgterge birikken. Oblys tarıhyn el tarıhynan bóle-jara qaraýǵa bolmaıdy. «Elý jylda el jańa» degendeı Táýelsizdik alǵan 20 jyl ishinde jańa da jasampaz memleketke aınalǵan keń baıtaq elimizben birge Soltústik Qazaqstan oblysy da jańa­ryp, kórkeıe túsýde. Elbasynyń jyl saıynǵy joldaýlaryn oblys jurtshy­lyǵy zor yqylaspen qarsy alyp, Prezıdentimiz belgilegen jańa mindetterdi oryndaýǵa bar kúsh-jigerin jumsap keledi. Nátıjesinde oblysymyzdyń eko­no­mıkasy órkendep, áleýmettik-mádenı salasy eleýli jetistikterge ıe boldy. Oblys aýmaǵynyń 60 paıyzy aýyl sha­rýashylyǵyna paıdalanylady. Eko­no­mıkanyń negizgi salasy – aýyl sharýa­shylyǵy. Oblys dıqandary respýblıka boıynsha jınalatyn dándi daqyldar óni­miniń 25-28 paıyzdan astamyn ón­di­rý­di dástúrge aınaldyrdy. Sońǵy jyl­dary dándi daqyldar alqaby 19 paıyzǵa ulǵaıtylyp, 3,9 mln. gektarǵa jetkizildi. Ozyq tehnologııalardy qoldanyp, eginshilik mádenıetin jetildirýdiń arqa­synda astyq berekeligi arta tústi. Byl­tyr­ǵy qýańshylyq jyldyń ózinde ár gektardan 10,5 sentnerden ónim alynyp, 4,1 mln. tonna astyq jınaldy. Bul – respýblıka boıynsha jınalǵan astyq­tyń 31 paıyzy. Oblysymyzda mal sharýashylyǵy da  jaqsy damyp keledi. Sońǵy jyldary mal basy men qus sany edáýir ósti. Oblysymyz jan basyna shyqqanda sút pen jumyrtqa óndirýden – respýblıkada birinshi, etten – ekinshi orynǵa ıe. Keńes Odaǵy kezindegi qorǵanys óner­kásibiniń iri zaýyttary 90-shy jyl­dardyń basynda jabylýǵa shaq qalǵan bolatyn. Elbasynyń jan-jaqty qol­daýy­nyń arqasynda beıbit ómirge beıimdelip, aıtarlyqtaı tabystarǵa jetti. Soń­ǵy on jylda  ónerkásip ónimderin shyǵarý kólemi 46,7 paıyzǵa ósti. Táýelsizdiktiń alǵashqy jylda­ryn­da­ǵy qıynshylyqtardyń saldarynan óńirimizdegi turǵyn úı qurylysy qul­dy­rap ketken bolsa, 2003 jyldan bastap bul salada da qaıta órleý bastaldy. 2005 jyldan bastap júzege asyryla bas­taǵan turǵyn úı qurylysyn damy­týdyń memlekettik baǵdarlamasynyń nátıjesinde kóp jyldar boıy páter kezeginde turǵan myńdaǵan adamdar jaıly baspanalarǵa ıe boldy. О́zge jyldardy aıt­paı-aq qoıaıyq, byltyr 1059 páter salynyp, paıdalanýǵa berildi. Bul – 2000 jylmen salystyrǵanda 7 esege kóp degen sóz. Elbasynyń bıylǵy Joldaýynda áleý­mettik salalar, onyń ishinde bilim berý isine, ásirese qazaq mektepterine birinshi kezekte kóńil bólingeni elimizdiń bo­lashaǵyna degen qamqorlyqtyń jarqyn kórinisi ekeni sózsiz. Osy kezeńde bilim berý salasynda aýqymdy jumystar atqaryldy. Salystyrý úshin mysal keltireıik. 1991 jylǵa deıin Petropavl qalasynda bir ǵana qazaq mektep-ınternaty bolsa, qazir balalardy ana tilinde oqytatyn 6 orta mektep jumys isteıdi. 2006 jyly ashylǵan daryndy balalarǵa arnalǵan qazaq-túrik lıseı-ınternatynyń shákirtteri memlekettik tilmen qatar orys, aǵylshyn, túrik tilderin úırenedi. Bos oryndary bar orys mektepteriniń janynan qazaq synyp­ta­ry men shaǵyn ortalyqtar ashyla bastady. Al, qalamyzdaǵy № 17 jań­ǵy­rý mektebinde onnan astam ult ókil­deriniń balalary jalpy bilim berý standartyna sáıkes bilim alýmen birge árqaısysynyń ana tilin, tarıhyn, mádenıetin meńgerýine barlyq jaǵdaı jasalǵan. Buryn eshqashan qazaq mektepteri bolmaǵan aýdan ortalyqtarynyń barlyǵynda ana tilimizde oqytatyn orta mektepter ashyldy. Qazirgi kezde qazaq balalarynyń 62 paıyzy óz ana tilinde bilim alýda. Al budan 20 jyl buryn bul kórsetkish nebary 20-25 paıyz ǵana bolatyn. Densaýlyq saqtaý salasynda da oń ózgerister kóp. Elbasy bekitken «100 mektep, 100 aýrýhana» baǵdarla­ma­sy aıasynda jylyna 10 myń lıtr qan plazmasyn daıyndaıtyn qan ortalyǵy, bir aýysymda 500 naýqasty qabyl­daı­tyn jańa emhana salynyp, turǵyndarǵa qyzmet ete bastady. Kardıologııalyq ortalyq ashylyp,  jergilikti dárigerler júrekke ashyq ota jasaý isin qolǵa aldy. Aýdandarda da  densaýlyq saqtaý mekemeleri salynyp, iske qosyldy. Má­de­nıet salasy da ilgerilep keledi. Jerles jazýshymyz Sábıt Muqanovtyń 100 jyl­dyq mereıtoıynda  shańyraq kóter­gen qazaq sazdy-drama teatry – Táýel­siz­­digimizdiń belbalasy. Onyń ashylý saltanatyna Elbasy Nursultan Nazarbaev pen jazýshynyń jary Márııam Mu­qanova qatysqanyn soltústikqazaqstan­dyq­tar umyta qoıǵan joq. Teatr ujymy ulttyq ónerimizdi bıikke kóterip, ana tilimizdiń, mádenıetimizdiń órkendeýine zor úles qosyp keledi. 2008 jylǵy  ta­myz­da Prezıdent N.Á.Nazarbaev obly­symyzda issaparmen bolǵanda  «Mádenı mura» baǵdarlamasy boıynsha kúrde­li jóndeýden ótip, qalpyna keltirilgen «Abylaıdyń aq úıi» murajaı keshenin ashyp, jurtshylyq aldynda tebirene sóz sóılegeni – bárimizdiń esimizde. Búginde «Abylaıdyń aq úıi»  respýblıkamyz­dyń barlyq aımaqtarynan, sondaı-aq taıaý jáne alys shetelderden kelip, qy­zyǵa tamashalaıtyn  kıeli orynǵa aı­nalǵan. Ámirshil-ákimshil keńes zamany tusynda saıası qýǵyn-súrgin qurbany bolǵan uly aqyn, jerlesimiz Maǵjan Jumabaevtyń esimin máńgi este qaldyrý, artynda qalǵan baı murasyn nasıhattaý sharalary keń óris alǵan. Qojabergen jyraý, Batyr Baıan, Shal aqyn, Shoqan Ýálıhanov, Toqsan bı, Aqan seri, Úkili Ybyraı, Sábıt Muqanov, Ǵabıt Músi­repov, Ivan Shýhov, Evneı Bóketov, Mu­rat Aıtqojın syndy dańqty jerles­terimizdiń esimderi jas urpaq úshin de erekshe qasterli sanalady. О́z halqynyń týǵan jerge oralýyna úlken qamqorlyq kórsetip otyrǵan úsh memlekettiń biri – Qazaqstan. Elimizdiń táýelsizdigimen tustas bastalǵan Uly kósh kerýeni áli kúnge deıin jalǵasyp keledi. Prezıdentimizdiń bastamasymen qolǵa  alynǵan kóshi-qon baǵdarlamasy arqasynda Qyzyljar óńirine myńdaǵan qandastarymyz kóship kelip, ornyqty. Baspana berilip, turaqty jumystarmen qam­tamasyz etildi. Oblys ákimi S.Bilálovtiń Elbasymyzdyń bul baǵyttaǵy tapsyrma­la­ryn oıdaǵydaı oryndap, ata-baba qonysyna ańsaı jetken baýyrlarymyz úshin jan-jaqty jaǵdaı jasalýda. Ob­lys ortalyǵynan 15 shaqy­rym­daı jerde shetten kelgen aǵaıyn­darymyzǵa arnalǵan jańa aýyl boı kóterdi.Ol Báıterek dep atalady. Munda Prezıdent bekitken «Nurly kósh» baǵdarlamasy boıynsha 140 tur­ǵyn úı salynyp, atamekenge kelip jat­qan otandastar ıgiligine berildi. Taǵy bir jaǵymdy jańalyq,  oblys ákiminiń bas­tamasymen  «Urpaq qory» baǵdarla­ma­sy júzege asyryla bastady. Ol demo­grafııalyq ahýaldy jaqsartýdy ditteıdi. Bul baǵdarlama boıynsha qazirdiń ózinde tórt jáne odan kóp sábıdi dú­nıege ákelgen 156 otbasyǵa ekinshi deń­geıdegi bankterden arnaýly depozıtter ashylyp, ár balaǵa 160 aılyq eseptik kór­setkish mólsherinde qarajat salyn­dy. Bul qarjylaı kómek bala káme­let­tik jasqa jetkenshe eselenip otyrady. Qazaqstannyń «Soltústik qaqpasy» atalatyn Petropavl qalasynyń qazirgi kelbeti de áldeqaıda ajarly. Shahardyń burynǵy beınesi saqtala otyryp  qa­zirgi zaman talabyna saı abattan­dy­rylýda. Qalanyń ortalyq alańynda Qa­zaqstan Respýblıkasynyń rámizderine arnalǵan sáýletti kompozısııa boı kóterdi. El óńirindegi aıtýly mereke – Táýelsizdigimizdiń 20 jyldyǵyna oraı  eldi mekender men shaǵyn aýyl-selolar da  kóriktene tústi.  Mereke jaqyndaǵan saıyn «20 ıgi is» aksııasy keńinen  óris alyp,  kásipkerlerdiń, zııaly qaýym ókil­deriniń týǵan aýyldaryna degen qam­qorlyǵy eresen. Aımaq basshy­sy­nyń osynaý bastamasy Maǵjannyń  týǵan aýyly – Sartomardan bastalyp, búginge deıin 300-den astam shara  atqaryldy. Táýelsizdigimizdiń ár jyly jalyndy eńbekke, jasampaz iske toly. Ony sol­tús­tikqazaqstandyqtardyń kúndelikti ómirinen de, tynys-tirshiliginen de  anyq baıqaýǵa bolady. Torqaly toıǵa tolymdy tartýlarmen barý  bárimizdiń asyl paryzymyz dep bilemiz. Qaırolla MUQANOV, ólketanýshy. Soltústik Qazaqstan oblysy.