Roza Baǵlanovaǵa qoıylmaǵan eskertkish Vıktor Soıǵa buıyraıyn dep tur

Kimderdiń tabanynyń izi qal­maǵan topyraq bul?! Taǵ­dyr­dyń aıdaýymen talaı jaı­sań jerin basyp, aýasyn ju­typ, sýyn iship, otyn ottaǵan ǵoı. Keıbiri bizdi zertteý úshin kelse, endi biri aıdaýǵa túsip keldi. Qazaq topyraǵynda ta­laı­dyń izi saırap jatyr. Sondaı adamnyń biri – Vık­tor Soı. Biletinder, bala Vı­tıa­nyń Syrdyń sýyna sıraǵyn batyryp, ystyq kúnine arqasyn qyzdyrǵanyn aıtady. Shańyna aýnap, qaratirsektermen qaǵy­syp oınaǵanyn jetkizedi. Bala­lyq shaǵynyń birshama bóligi Aqmeshit alqabynda ótipti. Qaý­y­­n-qarbyzyn jepti. Baly­ǵyn aýlapty. Keıinnen Vıktor Soı sol kezdegi Keńes Oda­ǵyn­daǵy jastardyń kýmırine aınaldy. Ol aıtqan án aýyzdan-aýyzǵa tarap jatatyn. Ol tús­ken kıno anshlagpen ótetin. Keı­de «Onyń ándi naqyshyna keltirip aıtýy Syrdyń sýyn ishkeninen emes pe?» degen oı­dyń keletini de jasyryn emes. Ǵumyry erte úzildi demeseńiz, ataq-dańqqa kende bolmady. Onyń arýaǵyna tabynatyndar áli de bar. Soı týraly derek kór­setse, tele­jáshiktiń ishine kirip keterdeı bolyp otyra­tyn­dardy búgin de kezdestiremiz. Tipti, ár úıdiń syrtyna «Soı jıv» degen sózdi qashap jaz­ǵan­dardy da kór­genbiz. Qysqasy, búginde án­shiniń ekinshi ómiri dúrkirep ótip jatyr. Ony endi jasyra almaımyz. Osydan biraz buryn bizdiń qulaqqa «Qyzylordada Vıktor Soıǵa eskertkish ornatylaıyn dep jatyr» degen áńgime jetken. «Bu qalaı?» dep eleńdep qal­dyq. «Jel turmasa, shóptiń basy qımyldamaıdy» demeıtin be edi? Sol áńgime rasqa aı­nal­ǵaly tur. Eskertkishtiń avtory Rústem Áljanov degen azamat eken. Onyń aıtýynsha, Qyzyl­or­dada Soıdyń týǵan-týystary men atasy Maksım turady eken. Áljanov Soı áýletimen etene aralasqan kórinedi. Vıktordyń Peterbýrgte ınjener bolǵan áke­sin de, mektepte dene shy­nyq­tyrý páninen sabaq bergen sheshesin de biletin sııaqty. – Eskertkishtiń jobasyn tek qalalyq qurylys basqarmasy ǵana emes, ánshiniń bar týysy, dostary da qoldady. Tek «Kıno» tobynyń gıtarashysy Iýrıı Kas­parıan men Vıktordyń ákesi eskertkishtiń Peterbýrgte bolǵa­nyn qalady. Biraq men kelispedim. Qazaqstanǵa ornatylady degen oıymnan qaıtpadym, – deıdi Áljanov. Gıtarasyn ustap, qasqaıyp turǵan ánshiniń qoladan quıyl­ǵan beınesin qala basshylyǵy qaı­da ornalastyrýdy oılap ja­tyr eken. Eskertkishtiń ortalyq alańnyń qaq tórine ornalasýy múmkin ekeni de aıtylyp qaldy. Qosh dep áńgimemizdi osy jerden bir túıip qoıalyq. Osy bizdiki ne? Nege aldymen ózimizdi jarylqamaımyz? Eskertkish qoısaq, ózimizdiń myq­ty­lar joq pa? Bizdiń paıym bylaı: ult aldymen ózin bilip, tanýy kerek. О́z tulǵalaryna qurmet kór­setý­ge tıis. Sonan keıin baryp qana ózgelerge bet burýy qajet. Qarańyz, qaıbir jyly Almatyda ataqty «Bıtlz» tobyna eskertkish qoıamyz dedi. Bir kezderi «Bıtlz­dyń» ánine bılegen bozbalalar, búgingi bıznesmender ózderi pir tutatyn topqa sondaı qurmet kór­setpek bolǵan eken. Bul bas­ta­many estigen zııalylar qatty qar­sylyq tanytty. Degenmen, «Bıtl­zyńyz» qazir Kóktóbede qas­qaıyp tur. Almatydan oryn tabylma­ǵannan keıin aqshaly «jomart» jigitter Kóktóbeden oryn satyp alyp­ty. Sóıtip, sonda ornatypty. Qatelespesek, Tarazda da sondaı bir eskertkish bar. Ol «Djentelmeny ýdachı» fılminiń keıipkerlerine qoıylǵan. Onyń ne keregi bar edi? Máselen, Aq­tóbede Ábdijámil Nurpeısovtiń ataqty shyǵarmasy «Qan men terdiń» keıipkerlerine orna­tyl­ǵan kompozısııa tur. Qarasań, kóz toıady. Kóńil marqaıady. Endi bizge «Djentelmeny ýdachı» keıipkerleri jaqyn ba, álde «Qan men ter­degi» Elaman men Aqbala ja­qyn ba? Bizdińshe basy artyq suraq. Búırekten sıraq shyǵaryp otyr demeńiz. Bolmasa, tyrnaq astynan kir izdeýshilerdiń de qatarynan emespiz. Bizdiki jan­ashyr­lyq. Ultqa degen janashyr­lyq. Aqshaly azamattar az emes Alashta. Degenmen, bir qynjy­lys bar. Olardyń deni ózge eldiń mádenıetimen, rýhanııatymen tár­bıelengen. Ashy da bolsa aı­taıyq, tamyrynan úzilip qalǵan. Sondyqtan ózgege qarap eleńdep, solarǵa qurmet kórsetip, quraq ushýǵa daıyn turady. Endi deımiz, Qyzylordada eskertkish qoıatyn tulǵa týǵan joq pa? Ádebıet pen mádenıettiń, qoǵam men memlekettiń qaırat­ker­lerin aıtpaı-aq qoıalyq. О́ner­de baǵy janǵan, tutas ha­lyqtyń kózaıymyna aınalǵan án­shiler Syr topyraǵynan kóp­tep shyqqan joq pa? Halqy «Aq­baıan» atap ketken Mádına Era­lıeva­ǵa nege eskertkish qoımaı­dy? Al qoıǵysh eken, Mádınaǵa qoısyn. Syrnaı sazdy syń­ǵyr­laǵan daýysymen tutas halyqty terbetken Mádına kimnen kem? Sáýkelesin jel terbep án aıtyp turǵan Mádınanyń eskertkishin qoıý qıyn ba? О́le-ólgenshe sahnadan túspegen, keshe ǵana ara­myzdan ozǵan Roza Baǵlanovaǵa nege qoımaıdy? Soıdan buryn Roza dúrildetpedi me, árisi tórt­kúl dúnıeni, berisi Keńes Oda­ǵyn? Múıizi qaraǵaıdaı delinetin birinshi hatshy bitkenniń bári onyń ánin uıyp tyńdamady ma? Ot pen oqtyń arasynda án salyp, sarbazdardy jigerlendirgen de Baǵlanova emes pe edi? Ári-beri­den soń Roza Baǵlanova Otany­myzdyń Halyq qaharmany ǵoı. Eskerkish qoıýǵa laıyq adam joq emes, bar. Tek kóz bolǵanmen ult­tyq rýh kemshin soǵyp, ony qoıa almaı júrmiz. Syr óńirinen soń­ǵy jyldary jarqyrap shyqqan bir jigit boldy. Esim-soıy – Nábı Aımuratov edi. «Eń al­ǵash­qy mahabbat» dep tanylyp, «Múm­kin emes» dep dúnıeden ozdy. Alyp eskertkish demeımiz, osy Nábıge eń bolmasa bir bıýst ornatýǵa bolady ǵoı. Oǵan ne kedergi? Soıǵa degen eshqandaı qarsylyǵymyz joq. Qasıetti kitapta: «Aldymen ózińdi jarylqa, sonan soń baryp qana ózgege qolushyn soz», dep jazylǵan eken. Sol sekildi aldymen ózimizdiń ardaqtylarǵa qurmet kórsetilse degen tilek bizdiki. Basqa nıetten adamyz. Erjan BAITILES, Qyzylorda.