El keleshegi kemeldene túsedi

 Senat Tóraǵasy Qaırat Mámı munaıly óńirde boldy – Biz el ómirindegi aıryqsha aıtýly kezeń – Qazaqstan Respýb­lı­kasy táýelsizdiginiń 20 jyl­dy­ǵyn atap ótetin jyly kezdesip otyrmyz, – dep bastady sózin Senat Tóraǵasy oblys aktıvimen kez­desýde. – Tarıhı turǵydan alyp qaraǵanda, qysqa merzim ishinde Qazaqstan ǵasyrǵa para-par joldan ótip, qarqyndy damyp kele jatqan, álemdik qoǵamdastyqta laıyqty ornyn alǵan elge aınal­dy. Otanymyz búginde damyǵan naryqtyq ekonomıkasy, ornyqty saıası júıesi bar, óz azamat­ta­ry­nyń áleýmettik qorǵalýyn jaqsy jolǵa qoıa alǵan osy zamanǵy mem­leket retinde qalyptasty. «Qa­zaqstandyq damý joly» dep atalǵan tabysty saıası-ekono­mı­ka­lyq ózgeristerdiń bul oń sıpa­ty, eń áýeli Tuńǵysh Prezıdentimiz Nursultan Nazar­baev­­tyń salıqaly, sarabdal saıa­sa­tynyń, erekshe saıası da­ryny men kóre­gen­diginiń, stra­te­gııa­lyq turǵy­dan baıypty sheshimder qabyl­daýy­nyń arqa­syn­da múmkin bolǵany barshaǵa málim. El táýelsizdiginiń qalypta­sýy­na, ekonomıkasynyń órken­deýi­ne ár óńirdiń ózindik úlesi bar. Qazaq munaıynyń qaınar bas­taýy alynǵan Atyraý búginde Qazaqstannyń beldi ındýs­trııa­lyq aımaǵyna aınaldy. О́ńirde qýatty óndiris qalyptasty, osy zamanǵy tehnologııalyq ınnova­sııa­lyq ortalyqtar shoǵyrlanyp, sheteldik ınvestorlar – álemge áıgili munaı óndiretin jáne qyz­met kórsetetin kompanııalar ju­mys istep keledi. Logıstıkalyq, geofızıkalyq kásiporyndar damı bastady, munaı jáne gaz sala­syndaǵy ǵylymı-zertteý ıns­tıtýttarynyń bazasy quryl­dy. Bul óńirde ótken jyly negizgi kapıtalǵa qosylǵan ınvestısııa­nyń jalpy kólemi 1,1 trıllıon teńgeden asyp tústi, onyń 72 paı­yzyn shetel ınvestısııasy qurap otyr. Atyraý – el bıýdjetine qo­maq­ty qarjy túsiretin iri óner­ká­sipti aımaq. Máselen, byltyr res­pýblıkalyq bıýdjetke 208 mıl­lıard teńge aýdarylsa, bıyl­ǵy 6 aıda 251,7 mıllıard teńge salyq jáne bıýdjetke tólenetin basqa da tólemder jınaldy. «Bul tabystarda aımaqtyń eko­no­mıkalyq áleýetiniń negizin qu­rap otyrǵan munaı jáne gaz keshenderiniń eleýli úlesi bar. Kómirsýtek shıkizatynyń mol qoryna ıe memleketter ondy­ǵy­na kiretin Qazaqstandaǵy munaı jáne gaz kenishteriniń 40 paıyzy Atyraý oblysynyń úlesine tıedi. О́tken jyly munaıshylar men gaz óndirýshiler 30 mıllıon tonnadan astam munaı, 13,6 mıllıard tekshe metrden astam gaz, 2,8 trıllıon teńgege jýyq ónim óndirdi. Oǵan qosa, alǵashqy jar­tyjyldyqtyń nátıjesine qara­ǵan­da, 2011 jyly bul kórset­kish­ter odan ári asyp túsedi deýge ábden negiz bar. О́ndiristiń osy qarqyny saqtalǵanda, Atyraý mu­naıshylary aǵymdaǵy onjyl­dyq­ta álemdegi munaı óndiretin jetekshi 10 memlekettiń qatary­na kirý týraly Memleket bas­shy­sy alǵa qoıǵan mindetti oryndaı alatynyna senemin», dedi Senat Tóraǵasy Qaırat Mámı. Senat Tóraǵasynyń aıtýynsha, Qazaq­stan­nyń qol jetkizgen áleýmettik-ekonomı­kalyq jáne saıası qýaty, onyń eleýli geosaıası róli eldiń kóptegen shetel memleketteri moıyndaǵan óńirlik kóshbasshy bolýyna yq­pal etti. Tutastaı alǵanda, qazaqstan­dyq­tar­dyń jańa, táýelsiz, kúshti jáne gúldengen memleket qurýǵa baǵyttalǵan 20 jyldyq jasampaz eńbeginiń qorytyndysy Tuńǵysh Prezıdentimiz Nursultan Nazarbaevtyń: «Biz da­mý­dyń jáne tabysqa jetýdiń: jańǵyrý ar­qy­ly turaqtylyqtan – gúldenýge atty aıryqsha durys formýlasyn taptyq» degen sóziniń ádil ekendigin tolyq dáleldeıdi. – Qazaqstan Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵy máselesin erekshe atap ótkim keledi. Bul oqı­ǵa­nyń aıryqsha mańyzyn sezine otyryp, Parlament Táýelsizdiktiń jıyrma jyldyǵy dek­la­rasııasyn qabyldaýǵa nıettenip otyr. Za­man­dastarǵa jáne bolashaq urpaqqa arnal­ǵan osy saltanatty saıası-zańdyq qujatta Qa­zaq­stannyń egemendikke ıe bolǵan jyldarda qol jetkizgen basty jetistikteri atap kór­se­tiledi. Jańa deklarasııa árbir azamatqa Qazaq­stan Respýblıkasy Tuńǵysh Prezı­dentiniń basshy­ly­ǵymen elimiz júzege asyrǵan ister aýqy­myn sezinýge múmkindik beredi. Táýel­siz­diktiń jıyrma jyldyǵy deklarasııasy barsha Qazaqstan halqynyń jańa jarqyn jeńis­teri men jetistikteri úshin berik negiz qalaı­dy, – dep senim bildirdi Senat Tóraǵasy Q. Mámı. Memleket basshysynyń aldaǵy onjyl­dyq­­qa jańa úlken mindetter júkte­geni­ne, so­ǵan oraı jergilikti atqarýshy bı­lik­tiń Úkimetpen birlesip, óńirlerdi da­mytý jó­nin­de baǵdarlama ázirleý qajet­ti­gine nazar aýdaryldy. Mundaǵy negizgi strate­gııa­lyq maqsat – oblys­tar­dyń ekonomı­ka­lyq áleýetin ulǵaıtý, áleý­mettik turaq­ty­lyqty nyǵaıtý, aza­mattarymyzdyń ál-aý­qatyn arttyrý, jer­gilikti bılik ınstıtýt­tarynyń qyz­metin jaqsartý. Sonymen qatar, eldiń azyq-túlik qaýipsizdigin ny­ǵaı­tý jáne onyń eksporttyq áleýetin ul­ǵaıtý jó­nin­­de­gi mindetter aıasynda aýyl sharýa­shy­ly­ǵyn damytýǵa úlken mán berilip otyr. Ha­lyqaralyq sarapshylardyń ba­ǵa­laýlary boıynsha, 2020 jylǵa qaraı azyq-túlik taýar­larynyń quny 2 esege ulǵaıar bolsa, bul Qazaqstan ekonomı­ka­synyń álemdik ekonomıkaǵa yqpaldasýy jaǵdaıynda biz­diń elge de áser etýi ǵajap emes. «Osyǵan baılanysty memleket aýyl sharýashylyǵy óndirisiniń deńgeıin, birinshi kezekte, as­tyq, jarma, et-sút ónimderin óndirýdi odan ári art­tyrý, qus sharýashylyǵyn damytý, sondaı-aq, tamaq ónerkásibin jáne aýyl sharýashylyǵy ónimderin saqtaý baza­laryn jedeldetip damytý mindetin qo­ıyp otyr. Munyń bári aralas salalar­daǵy – aýyl sharýashylyǵy mashınasyn jasaýda, hımııa ónerkásibin­de, jemshóp óndirýde, tehnıka jóndeýde ón­diristiń ósýine yqpal etedi. Prezı­dent­tiń bıyl­ǵy Joldaýynda atap ótil­gendeı: «Úkimet, barlyq óńirlerdiń ákim­deri aýyl­dy ın­dýstrııalandyrýdyń osy asa mańyzdy bó­li­gimen aınalysýǵa tıis», dedi Qaırat Mámı. О́ńirler ekonomıkasyn órkendetý úshin ınvestısııalar tartý neǵurlym belsendi júr­gizilgeni durys dep sanaıdy Tóraǵa. Alaıda, bul oraıda memlekettiń strategııa­lyq múddeleri men áleýmettik turaqty­lyq­qa nuqsan keltirmeýi qatań qadaǵalanǵany jón. Jergilikti bılik organdary ınves­torlardyń óz kelisim-sharttyq mindettemelerin bul­jyt­paı oryndaýyn baqylaı oty­ryp, el zańdary men halyqtyń múddesi saq­talýyn únemi nazarda ustaýǵa tıis. О́ki­nish­ke qaraı, sońǵy kezderi keıbir sheteldik áriptester tarapynan osyndaı «mindetterine nemquraı­ly qaraý» barǵan saıyn jıi kezdesýde. Qa­zaq­standyqtardyń eńbek qu­qyq­taryn, res­pýb­lıkanyń kóshi-qon jáne ekologııalyq zań­namasyn buzý faktileri bar. Bul keleńsiz qubylystarǵa berik tos­qaýyl qoıý qajet. – Sizderdi Táýelsizdiktiń 20 jyldyq mereıtoıyna arnalǵan Jalpyulttyq is-sharalar baǵdarlamasyn oryndaýǵa aıryqsha kóńil bólýge shaqyramyn, – dedi Senat Tór­aǵasy Q.Mámı. – Osy mindetterdi oryn­daý úshin ákim­dikter máslıhattarmen qoıan-qol­tyq ju­mys isteýge, jergilikti bıznes qoǵam­das­­ty­ǵyn, úkimettik emes uıymdar men qoǵam­­dyq uıymdardy osy jumysqa baryn­sha tartýǵa tıis. «Nur Otan» partııasynyń jergilikti bólimsheleri Prezıdent belgilep bergen jos­parlardy iske asyrýdyń aldyńǵy qatarynda bolady dep senemin. Jergilikti jerde tıisti normatıvtik-quqyqtyq bazany qalyptasty­ratyn máslıhattar óńirlik damý máselele­rin­de úlken ról atqarýy kerek. Más­lıhat depýtattary qyzmetiniń basym baǵyt­tary­­nyń biri Prezıdenttiń óńirlerdi damytý jónindegi saıasatyn túsindirý men nasıhattaý bolýǵa tıis. Jergilikti halyqpen syndarly únqatysý úshin alańdar uıym­das­tyryp, tıisti túsindirý jumystaryn júr­gizý qajet. Senat Tóraǵasy Q.Mámı bastap, qura­my­­na senatorlar A.Sýdın, Q.Ishanov, S.Eń­­segenov engen top munaıly óńirdegi «Jaıyq-Agro» jylyjaı kesheniniń, «Brando» kásip­ornynyń bir rettik shprıster shyǵaratyn zaýytynyń, oblystyq tarıhı-ólketaný mu­ra­jaıy sekildi áleýmettik ny­sandarynyń ju­mysymen tanysty. «Atyraý oblysy hal­qy­nyń ál-aýqatyn jaqsartýda jergilikti bılik­tiń atqaryp otyrǵan qyz­metine jáne jańa ındýstrııalyq-ınnova­sııa­lyq baǵdar­la­malar­dy júzege asyrýdaǵy jumystaryna oń baǵa beremin. О́ıtkeni, jergilikti at­qarý­shy bılik az ýaqyt ishinde birtalaı qyz­met­ter ja­saǵan. Oblysta jańa kásiporyndar ashy­lyp, halyq jańa jumys oryndaryna qyz­met­ke turǵan. Sol sebepti Atyraýda at­qary­lyp jatqan ju­mys­tardy oń baǵa­laýǵa bola­dy», dedi Q.Má­mı jýrnalısterge bergen suhbatynda. Joldasbek ShО́PEǴUL. Atyraý oblysy.