Indýstrııalandyrý isinde irkilis bolmaıdy

Keshe Premer-Mınıstr Kárim Másimovtiń tóraǵalyǵymen selektorlyq rejimdegi kezekti Úkimet otyrysy bolyp ótti. Otyrysta Premer-Mınıstr­diń orynbasary – Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstri Áset Isekeshev ındýs­trııa­landyrý baǵ­dar­lamasy boıynsha baıandama ja­sady. Onyń aıtýy boıynsha, elimizde taǵy qosymsha úsh jańa erkin ekonomıkalyq aı­maq (EEA) qurý jóninde másele qaralýda. Atap aıt­qanda, bola­shaq­ta «Qorǵas – Shyǵys qaqpa» EEA, Pavlodar ob­lysynda mu­naı-hımııa ónerkásibi erkin eko­nomıkalyq aımaǵy jáne Qa­ra­ǵan­dy oblysynda «Saryarqa» EEA qurylmaq. Aǵymdaǵy jyldyń birinshi jar­tyjyldyǵynda elimizdiń qaı­ta óńdeý salasynyń negizgi kapıta­ly­na tartylǵan ınvestısııa kó­le­mi 11,2 paıyzǵa ósip, 204 mıllıard teńgeni quraǵan. Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstriniń málimdeýinshe, eli­miz­diń ınvestısııalyq tartymdy­ly­ǵyn arttyrý jóninde tú­begeıli ınstıtýttyq, zańdyq jáne júıe­lik sharalar boıynsha jan-jaqty jumystar júrgizilgen. Máselen, «Kaznexinvest» ınvestısııa jáne eksport jónindegi ulttyq agenttigi» AQ atty ma­mandandyrylǵan kompanııa qury­lyp, osy baǵytta maqsatty jumystar júrgize bas­tady. Bul kompanııanyń júıeli jumysynyń nátıjesinde, álem­niń barlyq óńirlerindegi ınvestorlarmen 200 ınvestısııalyq bastama boıynsha jumystar qol­ǵa alyndy. Búginge deıin elimizge jalpy kólemi 7 mıllıard AQSh dollary shamasynda ınvestısııa tar­tý jóninde kelisimder ja­salǵan. Elimiz boıynsha, «Eńbek ónimdiligi-2020» baǵdarlamasyna qatysýǵa 171 kásiporyn nıet tanytyp otyr. Baıandamashynyń aıtýynsha, bul rette máshıne jasaý kásiporyndary, qurylys ma­terıaldary ındýstrııasy jáne agroónerkásip kesheni belsendilik tanytýda. Qanatqaqty kezeń bo­lyp esepteletin 2011 jyly 19 mıl­lıard teńgeden astam soma­nyń kómegi kórsetiletin 50 jo­ba­ny josparǵa engizý kózdelinip otyr. Bıylǵy jyly 7,3 mıllıard teńge kóleminde ınnovasııalyq granttar bólingen. Búgingi kúnge deıin jalpy kólemi 55 mıllıard teńge bolatyn 700 ótinish túsken. Iаǵnı, bólingen granttan kelip túsken ótinishter birneshe ese artyq. «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy boıynsha nesıe berý mólsheri 194,2 mıllıard teń­ge­ni quraıtyn 500 joba ma­qul­danǵan. Qazir baǵdarlama sheń­be­rinde 175 kásiporynda óndiristik qurylymdy jańǵyrtý jáne qu­ry­lys jumystary júrgizilip ja­tyr. Bul rette agroónerkásip ke­she­niniń jobalary basym túsip otyr. Atap aıtqanda, agro­óner­ká­sip kesheni boıynsha 131 joba, jeńil ónerkásipte 98 joba, me­tal­lýrgııa, metall óńdeý jáne má­shıne jasaý óndirisi boıynsha 78 joba qolǵa alynǵan. Jalpy al­ǵanda, baǵdarlamalar boıyn­sha 67 myń adam jumys isteıtin 600 kásiporynǵa qoldaý kór­se­tilýde. Áset Isekeshevtiń málim­deý­in­she, qazirdiń ózinde elimizde bo­lashaqta bolýy múmkin álemdik ekonomıkalyq daǵdarystarǵa jan-­jaqty qarsy turý is-qımyldary jasalýy kerek. Bul rette, birinshi kezekte iri kásiporyndarǵa, elimizdegi orta jáne shaǵyn bıznes sýbektilerine basymdyq berilýi qajet. Sonymen birge, Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstriniń málimdeýinshe, úde­meli ındýstrııalyq-ınnova­sııa­­lyq baǵdarlamanyń ekinshi kezeńin belgileý jumystary jedel qolǵa alynǵan. О́nimderin eksporttaıtyn otandyq 1,5 myń­nan astam kásiporyn júıeli túr­de memlekettik kómek túrle­rimen qamtylǵan. Máselen, ónim eks­port­taıtyn 43 otandyq kásip­oryn­nyń 141 mıllıon teńge kó­lemindegi ártúrli maqsattaǵy shyǵyndary jabylǵan. Jalpy somasy 292,6 mıllıon AQSh dollaryn quraıtyn eksporttyq ónimderge – máshıne, hımııa óner­kásibiniń quraldary, toqyma ónimderi, dári-dármek, azyq-túlik ónimderi jáne qurylys mate­rıal­daryna qoldaý kórsetilgen. Bul ónimder negizinen Reseı, Belarýs, О́zbekstan, Grýzııa, Tájik­stan, Túrkimenstan, Aýǵanstan sııaqty 9 shetelge eksporttaldy. El úmiti egin ústine aýǵan búgingi tańda dıqan qaýymynyń taban aqy, mańdaı terimen ósi­rilgen astyqty der kezinde jınap, el ıgiligine jaratý mańyzdy da basty mindet. Úkimet basshysy osy máseleni erekshe aıta kelip, búgin-erteń jappaı bastalǵaly otyrǵan oraq naýqanyn uıym­shyl­dyqpen ótkizýdiń memlekettik mánin atap kórsetti. Kún tár­tibindegi osy másele boıynsha baıandama jasaǵan Aýyl sharýa­shy­lyǵy mınıstri Asyljan Ma­mytbekov bıylǵy jylǵy aýa raıy­nyń ylǵaldy bolýynyń nátıjesinde barlyq óńirlerde bitik egin óskenin aıtty. Qazir aldyn-ala jasalǵan boljamdar boıynsha, 18-18,9 mıllıon tonna astyq, onyń ishinde 14,5 mıllıon tonna bıdaı jınalady dep kúti­lýde. Búgin Aqmola jáne Qosta­naı oblystarynan basqa óńir­ler­diń barlyǵy derlik egin oraǵyna qyzý kirisken. Jaqynda ǵana oraq naýqanyn bastap ketken Sol­tús­tik Qazaqstan oblysynda búginge deıin 1,2 mıllıon gektar alqap­tyń egini bastyrylyp, 1,7 mıllıon tonna astyq jınalǵan. Sol­tústik Qazaqstan oblysyndaǵy gektar ónimdiligi orta eseppen 16,7 sentnerden aınalǵan. Bul ótken jylǵy kórsetkishten 50 paıyzǵa joǵary. Elimiz boıynsha bıyl ár gektardan jınalatyn ónim 14,4 sentner bolady dep kú­tilýde. Bul ótken jylǵy kórset­kish­ten 2 sentnerge joǵary bolmaq. Iá, táýelsizdigimizdiń 20 jyl­dyǵy atalyp ótetin bıylǵy jyly da  qazaqtyń jomart dala­sy el yrzyǵyn eselep bergeli tur. Alaıda bıylǵy aýa raıy jaǵ­daıyna baılanysty alyna­tyn ónimniń ylǵaldylyǵy joǵa­ry bolady. Sondyqtan, ósirilgen astyqty sapaly ári tolyq saqtaý kún tártibindegi basym máseleniń biri bolyp otyr. Aýyl sharýa­shylyǵy mınıstriniń aıtýynsha, Qazgıdromet ortalyǵynyń derekterine sáıkes kúz aılary jaý­yn-shashyndy bolmaq. Qostanaı, Soltústik Qazaqstan jáne Aqmo­la oblystarynda kúzde túsetin ylǵal mólsheri orta kórsetkish­ten artyq bolady dep kútilýde. Osyǵan baılanysty astyqty óńirlerdegi egin kóleminiń 40 paıyzyn iriktep orýǵa týra keledi.  Sonymen birge jaz aılaryn­da jaýyn-shashyndy kúnderdiń kóp bolýyna baılanysty keıbir óńirlerde dánniń pisip-jetilýi ádettegiden 1-2 apta kesheýildeýi múmkin. Ylǵaldylyǵy mol as­tyq­ty der kezinde keptirip, sapa­ly saqtaý úshin qoldaǵy bar as­tyq qabyldaý pýnktteri, eleva­tor­lar jáne qoımalar saqadaı-saı bolýy kerek. Ázirge elimizdegi qolda bar 214 astyq qabyldaý pýnktiniń 197-si jańa oraq asty­ǵyn qabyldaýǵa daıyn. Mınıstr­diń aıtýynsha, egini bitik ósken soltústik oblystardyń  elevator­la­ryn­da Azyq-túlik korporasııa­synyń ótken jylǵy eginnen qal­ǵan 800 myń tonna astyǵy saq­taýly tur. Bul óńirlerde jappaı egin oraǵy bastalǵanǵa deıin bul astyqty ońtústik óńirlerdiń as­tyq saqtaý qoımalaryna kóshirý kerek. Bul shara der kezinde jú­zege asyrylǵan kúnniń ózinde boljamdaǵy astyqty jınap ala­tyn bolsaq, soltústik óńirlerdegi astyq saqtaıtyn qoımalardyń tap­shylyǵy 1-1,5 mıllıon tonna­ny quraıdy. Mınıstrdiń aı­tý­yn­­sha, dál búgingi kúnge deıin oraq tehnıkalarynyń 93 paıyzy daıyndyq sapyna qoıylǵan. So­nymen birge elimizdiń óńirlerin­de azyq-túlik qoryn turaqtan­dyrý maqsatynda Úkimet tarapy­nan 17,2 mıllıard teńge qarjy bólinbek. Selektorlyq rejimdegi Úki­met otyrysynda barlyq óńirler­diń ákimderi jergilikti jerlerdegi eldi mekenderdiń barlyǵy derlik aldaǵy qysqy jylý maýsy­myna daıyndyqtyń belgilengen kestege saı júrgizilip kele jat­qandyǵyn málimdedi. Otyrys­ty qorytyndylaı kelip, Úkimet basshysy Kárim Másimov aldaǵy qysqy jylytý maýsymyna daı­yndyq barysy jóninde barlyq óńirlerdiń ákimderin júıeli túr­de ádeıi tyńdaǵanyn, bul másele­niń aıryqsha mańyzdylyǵyn taǵy da eskertti. Qalǵan az ýa­qyt­tyń ishinde oryn alǵan olqy­lyqtar bolsa, dereý joıý kerek ekendigin aıtty. Údemeli ındýs­trııa­lyq-ınnovasııalyq baǵdarla­ma aıasynda búgingi kún tártibinde qaralǵan máseleler boıynsha tıisti mınıstrlikter men vedom­stvo­lardyń ókilderine, óńir ákim­dikterine naqty tapsyrmalar júktedi. Jylqybaı JAǴYPARULY.