Bareleftegi beıne

Bul eskertkishti aýyl azamaty  Qısa­mı­den Mashenovtiń bastamasymen   Nur­e­ken-Esilbaı eldi mekeniniń halqy ózderi ja­sady deýge bolady. Aýylda ósken, bú­ginde ár salada qyzmet jasaıtyn azamat­tar da kómekke keldi. Aqsaqaldar da óz úlesterin qosty. Berik Ámirenov degen aza­mat qaladan qurylysqa kerek zattardy ákeldi. 

Al muǵalim, sýretshi, erkin kúresten sport sheberi Aqylbek Qabylbekov osy eskertkishtiń sáýlet jobasyn jasap berdi. Aqylbek «Dańq» taqtasyna so­ǵys­qa qatysqan aýyl maıdangerleriniń aty jónderin  úsh aı boıy qashap jazýmen aınalysty. 

Sonaý 1941 jyly Otan soǵysyna shaǵyn ǵana osy  aýyldan 241 jigit  attanypty. Elge oralǵany 30-ǵa jeter­- jetpes. Oq pen ot keshken ardagerlerdiń atta­ry umytylmasyn dep, eskertkish taq­ta­ǵa  «Er esimi – el esinde» dep ja­zyldy.  

– Eskertkish taqtaǵa aýyldan maıdanǵa attanǵan  atalardyń  beınelerin  qashap, olardyń tas músinderin jasaý ońaı bol­ǵan joq. Aty-jónderi jazylǵan maı­d­angerlerdiń esimderin oqyǵan kezde kózińe jas keledi. Bir shańyraqtan 4-5 adam maıdanǵa attanyp, eshqaısysy oralmaı, esigi máńgi jabylǵan úıler qaldy.  Atalarymyz nemisterdiń kúshti qarýlanǵan áskerine qarýsyz, myltyqsyz qarsy shyqqan eken, – deıdi bizben áńgimesinde Sholpan Sádýova. 

Otan soǵysy taqyrybyna  ar­nal­ǵan bul eskertkishtegi tizim soǵys bastalǵanda shette oqýda júrgen jerinen maıdanǵa alynǵan stýdentterdi, áskerı boryshtaryn ótep júrgende sol jaqtan soǵysqa attanǵandardy da eske salady. Sonyń biri Jálel Qoshqarov 21 jasynda Brest qamalynda qaza tapqan. Aýyl Jáleldiń ákesine jalǵyz ulynyń qara qaǵazyn bere almaıdy. Qaıran áke, ómir boıy  kóz tigip balasyn kútýmen ómirden ótipti. Al Qabdolla Nurekenov 16 jasynda  soǵysqa attanyp, 18 ja­syn­­da Eýropa jerinde máńgilikke qa­la­dy. Eskertkishte beınelengen taǵy bir soldat  ol – Qaben Qabylbekov, 1939 jy­­ly ásker boryshyn ótep júrgende sol jaqtan soǵysqa attanǵan. Ekinshi Ýk­raına maıdanynan bastap búkil Eý­ro­pany soǵysa júrip jaıaý basyp ótken ba­tyr. 

– Al meniń ákem Ǵaısa Sádýov osy aýylda 45 jyl tarıh pániniń muǵalimi bol­dy.  Ákem II toptaǵy múgedek edi. So­ǵys­ta mergen bolǵan adam, basynan ja­ra­qat alǵandyqtan ómir boıy aq, qara, sur tústi ǵana kórip ótti. Ákemniń beınesin es­kertkishte granata laqtyryp turǵan sol­dat keıpinde tastan qashap, ózim jasap shyqtym.  Bul meniń ákeme degen saǵynyshym, taǵzymym edi. Ákemniń qasynda pýlemet atyp jatqan soldat, ol – kórshim Ishan Jaǵyparov.  Ol kisi óte kishipeıil edi. Túrin oısha esime túsirip beıneledim, – deıdi Sholpan.

Taqta aldynda turyp, únsiz oıǵa qalasyń. Soǵys bitip, Máskeýde «Jeńis» dep aıǵalap turǵan qazaq soldaty «týǵan aýylyma jetsem» dep asyǵyp turǵandaı eles berdi.  Qolymen qashap, alystaǵy so­ǵys órtin kórgen atalardyń beınesin ja­saý da bir erlik. Sholpannyń bul ǵıb­rat­ty isi kópke úlgi. Bul erlikke taǵ­zym, atalarymyz máńgi esimizde, jú­re­gi­miz­de degen sóz. 

Farıda BYQAI, «Egemen Qazaqstan»

Pavlodar oblysy, Sharbaqty aýdany