Ońtústikte egis naýqany aıaqtalyp qaldy

Bıyl respýblıkalyq bıýdjet esebinen beriletin qarajat 2017-2021 jyldarǵa arnalǵan agroónerkásiptik keshendi damytý memlekettik baǵdarlamasy aıasynda úlestiriledi jáne egis­tik alqaptaryn ártarap­tandyrý baǵytyn ustanǵan jobalarǵa basymdyq beriledi. Bıýdjettik nesıeniń operatory bolyp, básekege qabi­letti aýyl kásipkerligin damy­týdy yntalandyratyn qol­jetimdi nesıelendirý júıesin qalyptastyrý boıynsha mem­lekettik saıasatty júzege asy­ratyn, «QazAgro» ulttyq hol­dınginiń enshiles kompanııasy – «Agrarlyq nesıe korpora­sııasy» AQ bekitildi.

Kor­po­rasııa «QazAgro» ulttyq bas­qarýshy holdıngi kompanııalar tobynyń quramyna kirip, sonyń tikeleı jetekshilik etýimen Qazaqstannyń barlyq oblystarynda ornalasqan 13 fılıal men ókildikterinde óz qyzmetin júzege asyrýda aýqymdy jumystardy atqaryp otyr. Bıylǵy jyly bólingen qarjy birinshi kezekte mal azyǵy óndirisin damytý, dándi daqyldardy ósirý, sondaı-aq, aýyldyq kooperatıvterdi qoldaýǵa baǵyttalady. Bul baǵyttaǵy negizgi jańalyq – azyq-túlik kelisimshart korpo­rasııasynyń proseske qatysý barysy ózgertildi. 

– Bıylǵy jyldyń kóktemgi egis jumystaryn qarjylandyrý úshin memlekettik bıýdjetten 60 mıllıard teńge bólin­di. Bul qarjy «QazAgro» holdın­giniń enshiles kompanııasy – «Agrar­lyq nesıe korporasııasy» AQ arqyly sharýalar men agroqurylymdarǵa úles­tiriletin bolady. Kóktem­gi egis jáne egin jınaý jumys­taryn ýaqtyly júrgizý úshin elimizdiń tórt óńiri – Alma­ty, Jambyl, Qyzylorda jáne Ońtústik Qazaqstan ob­lystarynyń sharýalarynan Agrarlyq nesıe korporasııasyna jalpy somasy 4,8 mıllıard teńgeni quraıtyn 910 ótinish tústi. Bıyl bıýdjettik qarajat esebinen qarjylandyrý júıesine ózgerister engizilip, basymdyq mal azyǵy jáne maıly daqyldardy ósiretin sharýa­shylyqtarǵa beriledi. Keshegi kúnge deıin jalpy res­pýblıka boıynsha Agrarlyq nesıe korporasııasyna, kredıttik serik­testikter, mıkroqarjy uıym­dary men ekinshi deńgeıli bankterge sharýalar tarapynan 1891 jýyq ótinish kelip tústi. Olar­dyń jalpy somasy 58,5 mıllıard teńgeden asady, – deıdi «Agrarlyq nesıe korporasııasy» AQ Almaty oblystyq fılıaly dırektorynyń orynbasary Marat Balpaev.

Ústimizdegi jyly dala ju­mystaryn nesıeleý barysynda Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi basymdyqqa ıe birqatar aýyl­sharýashylyq daqyldaryn bel­gilegen bolatyn. Bul tizimge maı­ly daqyldar (kúnbaǵys, raps, zy­ǵyr, soıa), arpa, qant qyzyl­shasy, astyqqa arnalǵan júgeri, maqta, suly jáne kartop pen kúrish kiredi. «Agrarlyq nesıe korporasııasy» AQ  2017 jyldyń 1 sáýirine deıin birinshi kezekte basymdyq berilgen daqyldardy qarjylandyrǵan. Ol úshin 22 mıllıard teńge qarastyryldy. Qoljetimdi kredıtti jeke jáne zańdy tulǵalar (sonyń ishin­de aýylsharýashylyq koope­ratıvteri) alýda. Negizgi basym­dyq kooperatıvterge beriledi. 

2017 jylǵy kóktemgi egis jumystaryn nesıelendirýdiń jyldyq paıyzy tómendetilgeni týraly budan bir aı buryn «Agrarlyq nesıe korporasııasy» AQ basqarma tóraıymy Gúlnáz Atamqulova málimdegen bolatyn. Kóktemgi egis jáne ónimdi jınaý jumystaryna beriletin nesıeniń jyldyq mólsherlemesiniń aıtar­lyqtaı tómendetilgeni egistikpen aınalysatyn dıqan-sharýalarǵa óte tıimdi boldy. Endi tikeleı Agrarlyq nesıe korporasııasynan burynǵydaı 5 emes, 2 paıyzdyq nesıeni alýǵa bolady. Eger qarjy ekinshi deńgeıli bank arqyly beriletin bolsa, onda sońǵy qaryz alýshyǵa paıyzdyq mólsherleme 5 paıyzdan, al kre­dıttik seriktestikter men mı­kro­­qarjy uıymdary arqyly be­rilse, mólsherleme 6 paıyzdan aspaıdy. 

Almaty oblysy Balqash aýdanyndaǵy «Tamshy-bulaq» JShS bıyl 1880 gektar jerge kúrish egip jatyr. Kásipker Mustafa Qalıev basqaratyn bul sharýashylyq tuqym, tyńaıtqysh jáne tehnıkaǵa janar-jaǵarmaı satyp alý sııaq­ty egistik qajet­tiligine Agrarlyq nesıe korporasııasynan 50 mıllıon teńge nesıe alǵan eken. Sharýashylyq bul qarjyny sol baǵytta ıgerip jatyr. Mustafa Qalıevtiń aıtýynsha, qoljetimdi nesıeleý túrindegi memlekettik qol­daýdyń arqasynda sharýasyn dóńgeletip, jumysyn il­geriletýge múmkindik alǵan. Sá­tin salyp, egin bitik shyqsa, Mus­tafa Qalıev ónimin tek qazaq­standyq naryqqa ǵana emes, shetelge de eksporttaýǵa úmitti.  – Kóktemgi egis jumystaryn aıaq­tap qaldyq. Búgin-erteń da­qyldy egip bitirsek, endi júz kúnnen keıin, qyrkúıek aıyn­da kúrishti jınaýǵa kirisemiz. sa­ǵa­tyna 5 tonna kúrish óń­deı­tin ońtústikkoreıalyq zaýytymyz bar.

Ony «QazAgroQarjy» AQ-tan nesıe alyp satyp al­ǵanbyz. О́nimdi birden naryqqa shyǵaramyz, bári oıdaǵydaı bolsa qarasha aıynda alǵan nesıe­den qutylamyz. Bul jaǵynan asa problema bolmaıtyn shyǵar. Sońǵy jyldary egip júrgenimiz kúrishtiń «Zarıa» degen túri. Shyny tá­rizdi, dámi de jaqsy, palaýǵa da, basqa taǵamdar jasaýǵa da keledi. Kúrishtiń bul túrine qy­zyǵýshylyq tanytyp jatqan­dar az emes. О́nimniń 30-40 paıyzyn eksportqa jóneltemiz degen josparymyz bar. Qazir Aýǵanstan kompanııalarymen kelissóz júrgizip jatyrmyz. Alǵashqy synama partııany elderine alyp ketti. Jaqynda aýǵanstandyq kásipkerler osynda kelip egistikti kórmekshi. Bu­dan úsh-tórt jyl buryn ónimdi Tá­jikstanǵa, Qyrǵyzstanǵa shyǵardym.

Reseıden kelip alatyndar da bar. Jazǵy maýsym kezinde «Tamshy-bulaq» sharýashylyǵynda júzden astam adam jumys isteıdi, al tu­raqty jumysshylardyń sany 37 adam. Egistikke, ónimdi jı­naýǵa sharýashylyqtyń 60 shaqty ártúrli tehnıkasy bar. Nesıege alǵan qarjyny janar-jaǵarmaıǵa jumsaımyz, kúrish kóp sýdy qajet etedi – jylyna 7 mln tekshe metr sýǵa, tyńaıtqyshqa qarjy bólemiz. Tyńaıtqyshtyń tonnasy 120 myń teńge, otandyq ónim bol­ǵan­dyqtan tyńaıtqyshqa jáne paıdalanǵan sýǵa 50 paıyz sýbsıdııa bólinedi, – deıdi «Tamshy-bulaq» JShS dırektory Mustafa Qalıev. 

Balqash aýdanyndaǵy KSRO tusynda «Tyń ıgerýge 25 jyl» dep atalǵan Bereke aýylynyń berekesin kirgizip otyrǵan osy «Tamshy-bulaq» seriktestigi. Bereke aýyldyq okrýginiń ákimi Murat Túılibaevtyń aıtýynsha, munda egin sharýashylyǵymen aınalysatyn úsh iri sharýashylyq, mal sharýashylyǵymen aınalysatyn 37 qojalyq bar eken. Solardyń ishindegi eń úlkeni, ha­lyqty jumyspen qamtyp otyrǵan osy «Tamshy-bulaq» se­riktestigi. Dál qazirgi kezde sha­rýashylyqta 100-ge tarta adam – júrgizýshiler, mehanızatorlar, malshylar jumys istep jatyr. «Tamshy- bulaq» JShS tek egin emes, mal sharýashylyǵymen de aınalysady. Fermer 2014 jyly Agrarlyq nesıe korporasııasynan «Sybaǵa» baǵdarlamasy boıynsha 260 mln teńge kredıt alyp, 2 myń iri qara mal satyp alǵan eken. Qazir ony to­lyqtaı qaıtarmaǵanmen, mal sha­rýashylyǵyn keńeıtip jatqan kórinedi. Bolashaqta qoralar salyp, mal bordaqylaýdy qolǵa almaqshy. «Tamshy-bulaq» JShS bul jetistikterge Agrarlyq nesıe kor­porasııasynyń bergen ne­­sıesi arqyly qol jetkizip otyr.

Qaıyr TО́TENShIN Almaty oblysy