Partııanyń ustanymy – halyqqa qaltqysyz qyzmet

“Nur Otan” HDP halyqtyń qysylǵanda arqa súıer asqar taýyna aınalyp keledi. Partııa janyndaǵy qoǵamdyq qabyldaýǵa kún qurǵatpaı aryz-shaǵym­darymen kelgen jurttyń qarasy kún saıyn kóbeıip kele jatqandyǵynyń ózi partııanyń el ómirindegi bedelin, belsendiligin ańǵartqandaı. Tilde súıek joq. Dastar­qanyńnan dám tatyp otyryp, shetin tilip ketetinder, eldiń jaqsy­lyǵyn emes, kóleńkeli jaǵyn termeleıtinder, sol arqyly memlekettiń bedelin túsirýdi kókseıtinder “Nur Otan” HDP-ny keshegi kommýnıstik partııaǵa telip, shyndyqtyń óńin aınaldyrǵysy da keledi. Qıynnan qıystyryp turǵannan keıin qarapaıym jurttyń keıbiri senip te qalady. Partııaǵa advokat kerek emes. Áıtse de memlekettik deńgeıdegi baǵdarlamalardyń oryndalýyn qadaǵalap, júze­ge asýyna yqpal etip otyrǵan partııanyń atqaryp jatqan jumystarymen jurt jaqyn tanysýǵa tıis. Biz osy maqsatpen M.Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetiniń rektory, akademık, «Nur Otan» HDP Saıası keńesiniń múshesi Ýálıhan BIShIMBAEVPEN suhbattasyp, biraz saýal­darymyzǵa jaýap alǵan edik. – Ýálıhan Qozykeuly, búginde elimizde úlken saıası kúshke aınalǵan “Nur Otan” HDP-nyń atqaryp jatqan jumystary jurt­tyń kóz aldynda. Kátepti qara narǵa júk bolar­lyq­taı jumystarǵa basshy­lyq jasap otyrǵan partııa memlekettik baǵdar­lamalardy qadaǵalaýdy, jedeldetýdi qolǵa alyp otyr. Bul – ońaı tirlik emes. Partııa el kútken ýá­desinen shyǵyp otyr ma? Qazaqtyń Qaltaıy “Ulysymnyń uıytqysy – Ońtústik” dep baǵa bergen oblysta qandaı bastamalarǵa jetekshi bolyp keledi? – «Nur Otan» partııasy ózine júk­telgen mindetterdi abyroımen atqarý ústinde. Máselen, oblystaǵy fılıal­dary arqyly jer-jerlerde Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵdarla­ma­, «Jol kartasy», «100 mektep, 100 aýrýhana», «Jumyspen qamtý-2020» jáne ózge de eń mańyzdy memlekettik baǵdarlamalar men jańa jobalardyń júzege asyrylýyn aıryqsha qadaǵalaı­dy. Jumys barysynda kezdesetin ózekti máselelerdi turaqty talqylap, oń sheshimderin usynyp otyrady. Ásirese, búkil álemdi ábigerge túsir­gen qarjy daǵdarysy kezinde partııa óziniń qarym-qabileti men kúsh-qýatyn aıqyn kórsetti. Ortalyq jáne jergilikti memlekettik organdarmen birlese oty­ryp, jemisti de jeńisti eńbek ete bildi. Eýropanyń birqatar elderi áleýmettik baǵdarlamalary men bıýdjettiń shyǵys bóligin qysqartýǵa májbúr bolǵany belgili. Al Prezıdenttiń tapsyrmasy bo­ıyn­sha qolǵa alynǵan Údemeli ındýs­trııalyq-ınnovasııalyq baǵdarlamanyń nátıjesinde elimiz atalǵan ekonomı­ka­lyq qıyndyqtan ońaı ótip, bolashaqqa serpindi qadam jasady. Máselen, jańa­dan 227 kásiporyn iske qosylyp, 160 myń jumys orny ashyldy. Bul tusta Memleket basshysy, partııamyzdyń Tór­aǵasy Nursultan Nazarbaevtyń orasan eńbegin atap ótý qajet. Elbasy «Bolashaqtyń irgesin birge qalaımyz» atty bıylǵy Joldaýynda, «Nur Otan» partııasynyń XIII sezinde qazaq­standyqtardyń ál-aýqatyn odan ári arttyrý jóninde mindetter qoıǵany esterińizde bolar. Tipti, otandastary­myz­dyń ómir súrýi­niń joǵary deńgeıin, olardyń densaýlyǵyn, qolaıly baspa­naǵa qoljetimdiligin qamta­masyz etýge baǵyttalǵan jańa baǵdarlama qabyl­dandy. Sondyqtan densaýlyq saqtaý, bilim berý men shaǵyn jáne orta kásip­kerlikti qoldaý, jumyssyzdyqpen kúres, halyqty turǵyn úımen qamtamasyz etý máseleleri qashanda memlekettiń basty nazarynda. Bul – áleýmettiń jaǵdaıyn Qazaqstannyń ekonomıkasyn kóterý arqy­ly jaqsartý degen sóz. Jemqorlyq qylmyspen kúres jáne jastar máselesi de qoǵamnyń eń ózekti problemalarynyń biri bolyp tabylady. Bul týraly partııanyń XIII sezinde jan-jaqty aıtyldy. Mysaly, bilim berý salasyn alaıyq. Sońǵy jyldary ol kúrdeli ózgeristerge ushyrady. Bálkim, syrt kózge baıqala ber­meıtin shyǵar. Alaıda, atalǵan sala­nyń basy-qasynda júrgen maman retinde jaqsy jańalyqtardy baıqaý qıyn emes. Keshegisi búgin eski bolyp qalatyn myna zymyran zamanda únemi bilimniń sapasyn arttyryp otyrý qajet. Ol úshin ne istemek kerek? Birinshi kezekte muǵalimder men oqytýshy-ǵalymdarymyz ózderiniń bilimderin jetildirip, qazirgi ýaqytpen ilesip otyrýy kerek. Sonymen qosa, oqytýdyń jańa ádisteri men tehnolo­gııasyn meńgerý qajet. Sonda ǵana jas­tarǵa zamanaýı bilim bere alamyz. Taǵy da aıtatyn másele, taıaýda bilim týraly arnaıy jańa baǵdarlama men «Ǵylym týraly» Zań qabyldandy. Bul bilim berý salasyn jańa satyǵa kóterip, ǵalymdarǵa zor múmkindikter ashady. Bólinip jatqan qarjy da qomaqty. Innovasııalyq-ındýstrııalyq baǵdar­la­many da erekshe aıtyp ketýge bolady. О́ıtkeni, ınnovasııanyń damýy kez kelgen memlekettiń bolashaǵy úshin asa mańyzdy sharýa bolyp tabylady. Onyń ústine búgingi ýaqyt barlyq elderdi ınnova­sııalyq básekege túsýge shaqyrady. Bul turǵyda Qazaqstan álemdik rynokta óziniń laıyqty ornyn ıemdenýi qajet. Taıaýda Reseıdiń tanymal tele­júr­gizýshisi Mıhaıl Gýsman AQSh prezıdenti Barak Obamadan suhbat alýy kezinde: «Amerıka qıyn jaǵdaıdy basynan ótke­rýde. Bul jaǵdaıdan qalaı shyqpaq­syzdar?» dep surady. Sonda Obama: «Ýa­qytsha bolsa da, tyǵyryqtan shyǵýdyń jolyn taptyq. Eń bastysy, aldaǵy ýa­qytta jumysty neden bastaımyz? Másele sonda. Ǵalymdary­myzdyń ınnova­sııalyq-ǵylymı eńbekterin óndiriske qoıýymyz kerek. Olardy jańa ınnovasııalyq tehnolo­gııalarǵa aınaldy­ryp, taýar retinde álem­ge satýdy bastaımyz. Kerek bolsa, qary­zymyzdy da solarmen óteıtin bolamyz», dep jaýap berdi. – Azýyn aıǵa bilegen Amerıkanyń qarjy daǵdarysynyń qaıta aınalyp soǵýynan esten tanǵandaı kúı keshkenin dúnıe júzi kórdi. Jańa ınnovasııalyq tehnologııalarǵa ótý kerektigin Elbasy­myz erteden kóterip keledi. Siz bas­qaryp otyrǵan ýnıversıtet ujymy da otandyq kásipkerliktiń damýyna jańa tehnologııalar usynyp edi... – Durys aıtasyzdar. Bizdiń Elbasy­myz­dyń kóregendigi sol, dúnıe júzin qarjy daǵdarysy bir tarynyń qaýyzyna syıǵyzbaı turyp osy máseleni kótergen. Jańa ınnovasııalyq tehnologııalardy damytý – bul ómir boıy oqý, izdený degen sóz. Muny iske asyrý úshin Prezıdent naqty 4 baǵytty kórsetip berdi. Birinshiden, ǵylymı-zertteý ortalyqtary men ın­novasııalyq basqarý júıesin modernıza­sııa­laý. Ekinshiden, iri bıznes pen ulttyq kompanııalardy ınnovasııalyq jobalardy qarjylandyrýǵa tartý. Úshinshiden, shaǵyn jáne orta bızneske ınnovasııalardy da­mytý úshin jaǵdaı jasaý. Tórtinshiden, bolashaqtyń ınnovasııalaryn damytýdy qolǵa alý. Mine, biz osyǵan kóbirek kóńil bólýimiz kerek. Mysaly, ózim basshylyq jasaıtyn ýnıversıtettiń bir top ǵalymy dál qazir osy máselelermen aınalysýda. Biraq, ǵylymnyń nátıjesi birden kórin­beıdi. Ol úshin ýaqyt kerek. Kezinde qazaqtyń zańǵar azamat­tarynyń biri Qaltaı Muhamedjanov: «Ulystyń uıytqysyna» balaǵan Ońtús­tikte búginde halyqtyń turmystyq qaje­tin óteý úshin atqarylyp jatqan ońdy ister az emes. Máselen, «100 mektep, 100 aýrýhana» baǵ­darlamasyn alaıyq. Bul bizdiń oblys úshin asa qajet. Eldiń etek-jeńi jıylyp, eńsesi tiktelgeli bala týý kórsetkishi de artqan. Onyń ústine klı­maty jaıly, shuraıly jeri kúnkóriske qolaıly óńirge syrt jaqtan aǵylǵan uly kósh áli de jalǵasýda. Sondyqtan 100 mek­teptiń 38-i ońtústikten boı kóterýi zań­dylyq. Bul bilim uıalaryndaǵy úsh aýy­symda oqytý máselesin oń sheshýge yqpalyn tıgizdi. Sonymen qosa, qanshama eski mektepter kúrdeli jóndeýden ótip, materıaldyq-tehnıkalyq bazasy jaq­sar­tyl­dy. Qajetti zamanaýı qural-jab­dyqtarmen jabdyqtaldy. Ońtústik – etnodemografııalyq jaǵy­nan asa kúrdeli aımaq. Deı turǵanmen, 100-den astam ult pen ulys ókilderiniń basyn bir shańyraqtyń astyna biriktirip otyrǵan oblystaǵy 3 mıllıonǵa jýyq halyqtyń deni – qazaqtar. Onyń ústine elimizdegi árbir besinshi sábı osynda dúnıe esigin ashady. Sondyqtan respýblıka úshin bul óńirdiń orny erekshe. Ekinshiden, medısına máselesine toq­talýǵa bolady. Álgi joǵaryda aıtyl­ǵan «100 mektep, 100 aýrýhana» baǵdarlamasy boıynsha oblysta sońǵy kezde 7 densaýlyq saqtaý nysany paıdalanýǵa berildi. My­sal retinde oblystyq qan jáne perı­nataldyq ortalyqtaryn aıtýǵa bolady. Al kardıo­hırýrgııalyq ortalyq tolyq jańartyldy. Endi júrekke kúrdeli otalar osynda ja­salady. Buryn naýqastar Más­keý, Ger­manııa nemese Izraıl asatyn. Jasy­ratyny joq, ony qara­paıym adam­dardyń qaltasy kótermeıtin. Qazirgi tańda dárigerler shetelde jasalatyn em-domdy jergilikti jerde kórsete beredi. Sonymen qatar, oblysta kóptegen aýrýhanalar, emhanalar jáne ortalyqtar sońǵy úlgidegi qural-jab­dyqtarmen jabdyq­talǵan. Ońtústiktegi kelesi bir ózekti másele – turǵyndardy sapaly aýyz sýmen qam­tamasyz etý. Oǵan bıyl «Aqbulaq» baǵ­darlamasy aıasynda 17,6 mlrd. teńge jumsalatyn bolady. Ondaǵan eldi meken­derdiń myńdaǵan turǵyndary jyl sońyna deıin tirshilik nárine qol jetkizedi dep kútilýde. Barlyq jerde baqylaý-esepteý jabdyǵy ornatylmaq. Bul sýdy únemdeýge múmkindik beredi. Bastysy, oblysta qurylysy júrgizilip jatqan áleýmettik mańyzy bar nysan­dardyń sapaly júrgizilýi men merziminde tapsyrylýy jáne júzege asyrylyp jat­qan «Bıznestiń jol kartasy-2020», «Ju­myspen qamtý-2020» jáne ózge de memlekettik baǵdarlamalar partııanyń qatań baqylaýynda. «Nur Otan» partııasynyń oblystyq fılıaly men jergilikti bılik tyǵyz ári tıimdi jumys atqarady. Osy jerde oblys ákimi ári partııa oblystyq fılıalynyń tóraǵasy Asqar Myrzahmetovtiń iskerligi, basqarýshylyq qasıeti men áreketshildigin atap ótkim keledi. – Jasyratyny joq, sońǵy kezde sheni men shekpenine qaramaı partııa qa­tarynan shyǵarylǵandar sany artýda. Bul partııaishilik tártiptiń bosańsy­ǵanyn kórsete me, álde munyń ózge de sebepteri bar ma? – Árıne, mundaı jaǵdaılar oryn alýda. Biraq, ol tártiptiń bosańsyǵanyn bildirmeıdi. Bastysy, muny qalyptasqan úrdis dep te aıtýǵa bolmaıdy. Menińshe, bul óziniń qara basyn oılaıtyn mansap­qumarlardan qataryn tazartý. «Nur Otan» partııasynyń bekitilgen Jarǵysy men erejesi bar. Mine, osylardy saqtaý, ustaný kerek. Al eger partııanyń múshesi erejeni ustamasa, saqtamasa, árıne, ondaılarǵa bizdiń qatarymyzdan oryn joq. Sonymen qatar, kezdeısoq adamdar týraly da osyny aıtýǵa bolady. Sannan sapaǵa ótý degen bar. Bul – tabıǵı úderis. Sondyqtan qazir sapaǵa ótý úderisteri júrip jatyr. Jalpy, partııaǵa jan-jaqty, bilimdi, uıymdastyrýshylyq qabileti bar adamdar­dy tartý kerek. Qoǵamda oryn alyp jat­qan saıası, áleýmettik-ekonomı­kalyq, ózge de máselelerge taldaý jáne baǵa bere ala­tyn bolsa quba-qup. Sonymen qatar, adamdarmen til tabysa alatyn, túrli taqy­ryptarǵa óziniń kózqarasyn ashyq bildiretin, ári pikirsaıys uıymdastyra biletin adam bolǵany durys. Adamı qasıet­terine de kóp kóńil bólgenimiz jón. Biraq myna bir máseleni aıta ketsem, qatelik­terden eshkim saqtandyrylmaǵan. Sondyq­tan bas salyp qatardan shyǵara bermeı, qatelik­terin qaıtalamaýyna járdem berý, durys jol kórsetý kerek. Bastysy, par­tııalyq qaǵıdat bárinen joǵary turýy tıis. – Jalpy, partııaǵa shynaıy berilý degen ne? – «Nur Otan» – Prezıdent pikir­lesteriniń partııasy. О́zimdi osy qatarǵa qosamyn. Partııa jumysynyń sózge emes, naqty iske baǵyttalýy meni jigerlendiredi. Al shynaıy berilý – ol ózińniń jasap jatqan tirligińe adaldyq tanytý! – Sońǵy kezde partııa qataryn to­lyqtyryp júrgen jastarǵa kóńilińiz tola ma? Muny suraýymyzdyń sebebi, búginde óskeleń urpaq mansapqumar degen áńgimeni jıi estımiz. Aıtalyq, ózińiz basshylyq jasap otyrǵan oqý ornynda partııanyń «Jas Otan» jastar qanatynyń belsendi músheleri bar. Máselen, solardyń ara­synda túrli syltaýlarmen bilimdi shetke ysyryp, «sholaq belsendilikpen» aına­lysyp júrgenderdi de kózimiz shaldy. Osy durys pa? – «Nur Otan» partııasynyń jastar qanaty óskeleń urpaqtyń basym bóligin qyzyqtyratyny ras. Búginde jastarǵa kóp múmkindik berilgen. Máselen, Elba­synyń tól jobasy – «Bolashaq» baǵdar­lamasyn alaıyq, qanshama jastarymyz shetelde bilim alyp keldi. Jalpy, bilim berý salasy sońǵy on jylda óte joǵary deńgeıge kóterildi. Mysaly, 2000 jyldy qazirgi ýaqytpen salystyra almaısyń. Qazirgi jastar óte zerek, daryndy. Keıde olar týraly ártúrli synı áńgime­lerdi jıi qulaǵym shalyp qalady. Sol synaıtyndar – ótken kúnniń adamdary. Sebebi, ár ýaqyttyń ózine saı jastary bolady. Búginde jastar jan-jaqty aqpa­rat­tandyrylǵan, birneshe tildi biledi. Olarmen jumys isteý ońaı emes, árıne. Únemi deńgeıińdi kóterip otyrýyń kerek. Al sizder aıtqandaı, bilimdi ysyryp qoıyp, «sholaq belsendilikpen» aınalysý durys emes. Biraq, kópke topyraq shashýǵa taǵy bolmaıdy. Oqý men qoǵamdyq ju­mys­ty qatar alyp júretin ul-qyzda­rymyz jetedi. Máselen, Maksım Nıko­laevty aıtsaq bolady. Ýnıversıtetimizde jastar komıtetin basqardy, KVN-de oınady. Qazaqshaǵa sýdaı aǵyp tur. Qazir – Astanada. Oksana Peters – ol da bizdiń túlegimiz. Ekeýi de búginde sizderdiń áriptesterińiz – jýrnalıster. Shymkent qalasynyń ákimi Arman Jetpisbaev ta bizdiń shákirt. Oblystyq, aýdandyq ákim­dikterde, basqarmalar men departamentterde, mınıstrlikter men ulttyq kompanııalarda túlekterimiz ta­bysty eńbek etýde. Sondyqtan búgingi jastarǵa kóńilim tolady. Ýnıversıtette stýdentterge teń árip­tes retinde qaraımyz, ashyq sóılesemiz, pikirlerine qulaq asamyz. Jasyratyny joq, ıdeıany áriptes retinde jastardan alatyn kezimiz de az emes. Osydan baryp bir-birińe degen senim týady. Mine, osy qaǵıdatta tárbılengen jastar «Jastar qanatynyń» beldi de belsendi múshesi bolady. «Nur Otan» partııasy oblystyq fılıa­lynyń bastamasymen óńirimizde «Partııanyń kadrlyq rezervi» quryldy. Oǵan ýnıversıtetterdiń úzdik bitirýshileri, shetelderdiń jetekshi oqý oryndaryn bitirgender, ıaǵnı jan-jaqty, daryndy jastar qabyldanady.  – О́tkensiz bolashaq joq deımiz. Taıaýda kórnekti memleket jáne qoǵam qaıratkeri, alash ardaqtysy Turar Rysqulovqa Máskeý tórinde eskertkish taqta ornatyp qaıttyńyzdar. Osy is-sharanyń basy-qasynda júrgen azamat retinde oıyńyzdy bilsek? – Táýelsizdik aldyq, shekaramyzdy belgiledik, memlekettik rámizderimizdi qa­byl­dadyq, tól teńgemizdi dúnıege ákel­dik, Ulttyq qorymyzdy qurdyq. Eli­mizdiń kóp vektorly saıasatynyń arqa­synda AQSh, Eýropa elderimen, Musyl­man álemi, Ońtústik jáne Ońtústik-Shyǵys Azııa elderi jáne kóptegen halyqaralyq uıymdarmen teń áriptestik qarym-qatynas ornattyq. Osy dárejege jetý jolynda Qazaqstan kezdesken kúr­deli máseleler az bolǵan joq. Alaıda, osy bir qıyn-qystaý kezeńderde Ult kóshbasshysy, álemdik deńgeıde moıyn­dalǵan suńǵyla saıasatker Nursultan Nazarbaev eliniń taǵdyryn óz qolyna aldy. Mine, tarıhqa zer salsaq, dana hal­qy­myzdyń osyndaı dara uldary az bol­maǵanyn kóremiz. Solardyń biri ári biregeıi – Turar Rysqulov. Onyń tra­gedııa­ǵa toly taǵdyryna toqtalmaı, bir nárseni aıtqym keledi. Búginde keıbir oqymysty-tarıhshylarymyz Turar men alash ardaq­tylaryn bir-birine qarsy qoıǵysy keledi. Shyndyq ıiletin shyǵar, biraq synbaıdy. Aqıqat báribir atqylap shyǵa­dy. Olardyń ustanǵan baǵyttary bólek bolǵanmen, arman, maqsat-múd­deleri ortaq-tyn. Ol – halqynyń azattyǵy boldy. Máskeýdiń qaq tórinde, adam kóp júretin Pokrov býlvarynda Turardaı tulǵaǵa eskertkish taqta ornatylýy kez kelgen qazaqtyń kókiregine maqtanysh sezimin uıalatatyny ras. Eskertkish taqta­nyń ashylý saltanatyna halyq kóp jı­naldy. Qazaqstannan barǵan delega­sııa­­lardy aıtpaǵanda, burynǵy otandas­tarymyz, orystyń oqymystylary men zııaly qaýymy hám shyǵarmashylyq ókilderi, Máskeýde turatyn qandasta­rymyz keldi. Músinshi Azat Baıarlın qazaqtyń aıtýly perzentin shynaıy sheberlikpen somdaǵan. Tiri Turardy kór­gendeı boldyq. Turar Rysqulovty áli zertteý kerek. Bir ǵana 26 jasynda Túrkistan Respýblıkasyn basqarýynyń ózi nege turady?.. – Tarıhı turǵydan qaraǵanda, kúr­meýge kelmeıtin qysqa merzim ishinde elimizdiń jetken jetistikterin aýyz toltyryp aıtyp jatyrmyz ǵoı. Endi bir taǵy 20 jyldan sońǵy Qazaq elin qalaı elestetesiz? – Alla amandyǵyn berse, Qazaq eli oǵan da jetedi. Ol úshin bastysy – baýyrymyz bútin, elimizde tynyshtyq pen birlik bolsyn dep tileıik. О́z basym ekonomıkasy myqty, tilin, dilin, salt-dástúrin saqtaǵan, mádenıeti joǵary el retinde kóremin. Búginde onyń barlyq alǵysharttary qalandy. Keshegi alash ardaqtylarynyń: «Kúni keshe qul edik, endi bu kún teńeldik», degenin 20 jyl emes, 20 ǵasyr aıtyp júrsin bul qazaq. Áńgimelesken Baqtııar TAIJAN, Erbol ERMENTAEV, jýrnalıst. Ońtústik Qazaqstan oblysy.