Bul maqala jyl basyndaǵy Joldaýdyń jarasymdy jalǵasy. Osyndaı bir rýhanı silkiniske, ulttyq rýh serpilisine bastaıtyn baǵdarlamalyq dúnıeni qoǵamnyń kútkeni de ras. Elbasy osyny kóregendikpen sezinip, kemeńgerlik tanytyp otyr. Memleket basshysynyń maqalasynan qazaqstandyqtar, onyń ishinde qalamgerler qaýymy, búkil zııalylar kópten beri tolǵandyryp júrgen suraqtarymyzdyń jaýaptaryn jan-jaqty taýyp, serpilip qaldyq. Bizdiń qoǵamnyń rýhanı beriktigine jáne keıbir kemshilikterdiń de bar ekendigine nazar aýdara kele eń bastysy, ulttyq sananyń sapalyq jańǵyrýy qajettigin dáleldep kórsetken. Maqalanyń árbir tarmaǵy taldaý men tarazylaýǵa toly, onda sóz bolǵan máseleler kóptiń kókeıinde júrgen kúdikterdi seıiltkendeı áserge bólenesiz.
Elbasy maqalasynyń «HHI ǵasyrdaǵy ulttyq sana týraly» taraýynda «...zamana synynan súrinbeı ótken ozyq dástúrlerdi tabysty jańǵyrýdyń mańyzdy alǵysharttaryna aınaldyra bilý qajet. Eger jańǵyrý eldiń ulttyq-rýhanı tamyrynan nár ala almasa, ol adasýǵa bastaıdy. Sonymen birge, rýhanı jańǵyrý ulttyq sananyń túrli polıýsterin qıynnan qıystyryp, jarastyra alatyn qudiretimen mańyzdy. Bul – tarlan tarıhtyń, jasampaz búgingi kún men jarqyn bolashaqtyń kókjıekterin úılesimdi sabaqtastyratyn ult jadynyń tuǵyrnamasy. Men halqymnyń taǵylymy mol tarıhy men yqylym zamannan arqaýy úzilmegen ulttyq salt-dástúrlerin aldaǵy órkendeýdiń berik dińi ete otyryp, árbir qadamyn nyq basýyn, bolashaqqa senimmen bet alýyn qalaımyn...», dep atap ótken.
Qazirgi qazaq qoǵamyndaǵy áleýmettik, ekonomıkalyq, saıası jáne mádenı ózgerister men jańǵyrýlar úderisi bul máseleniń mańyzdylyǵyn arttyra túsýde. Rýhanı qundylyqtardyń ulttyq negizderin jańa qoǵamdyq qatynastar talabyna beıimdeý, ony rýhanı ómirdiń ózegine aınaldyrý – tek fılosofııalyq, dúnıetanymdyq másele ǵana emes, sonymen qatar, saıası másele. Rýhanı qundylyqtardy tereń túsinbeýdiń saldarynan túrli jalǵan ustanymdarǵa boı aldyryp,onyń sońy lańkestik áreketterge ulasýy qoǵamda teris kózqaras qalyptastyrýda. Rýhanı qundylyqtardan alystaǵan qoǵam azǵyndaıdy. Al, adamzat sanasyn dendegen bos keńistikti jalǵan dúnıedegi zulymdyq, menmendik jaýlaýda. Sondyqtan, búgingi tańda rýhanı qundylyqtardyń mańyzy men ulttyq erekshelikterin anyqtaý jáne jete meńgerip, jan-jaqty jańǵyrý ulttyq sana-sezimimizdi qaıta túletýge yqpal etedi.
Qazir qarqyn ala bastaǵan ulttyq bastaýlarǵa oralý, ýaqyt synynan ótken dástúrli rýhanı qundylyqtardy jańǵyrtý arqyly ulttyq bolmysty qaıta tuǵyrlandyrý, urpaqtar sabaqtastyǵyn qalpyna keltirip, óskeleń býyndy jat ıdeologııadan arashalaý baǵytyndaǵy barlyq sharalar, eń aldymen, ulttyq biregeılikti saqtaý baǵytyndaǵy sanaly qadamdar dep baǵalaǵan jón.
Árıne, qazaq – sonaý kóneden bastaý alatyn tarıhy baı, salt-dástúrleri saı halyq. Onyń sol baǵzy zamandardan búginge deıin jetken san-salaly mádenıeti, ádebıeti, tili, tarıhy, ádet-ǵurpy men jón-joralǵylary qalyptasqan. Osy oraıda kez kelgen halyq ata-babasynan qalǵan sara jol men dańǵyl dástúrdi jańǵyrta otyryp, keritartpa keselderden arylyp, ózin zamana men bolashaq talaptaryna saı kemeldendirýi kerek.
Qazaqtyń ulttyń qundylyqtary ózimen birge máńgi jasasyp kele jatqan qumarly tilinde, ozyq salt-dástúrlerinde, óreli de óristi ónerinde. Olardy bir-birinen bólip qaraýǵa bolmaıdy. Sebebi, olar birin-biri tolyqtyra otyryp, tutas bir ulttyń biregeıligin,bitim-bolmysyn quraıdy. Sondyqtan, Qazaq eliniń qaıta jańǵyrýy – halyqtyń óziniń rýhanı túp-tamyryn tolyq túsinýge degen umtylysy. Bolashaqqa degen qulshynysy. Rýhanı qundylyqtardy zertteý, zerdeleý, zerleı jetildirip, meńgerý, keler urpaqtarǵa ulastyrý qazirgi qazaq qoǵamynyń pragmatızmi men parasatyna, sana sapasyna tikeleı baılanysty. Olaı bolsa, Elbasy memleket pen qoǵamnyń aldyna qoıyp otyrǵan aıqyn maqsattar men anyq mindetterdiń mańyzy orasan zor. О́zgerý men jańǵyrýǵa árqaısymyzdyń tebirene, tereń mán berip, tarıh shańyna kómilip qalmaý úshin sózimiz ben isimizdi bir jerden shyǵara bilýge paryzdarmyz.
Marhabat BAIǴUT,
jazýshy