Elbasy – Tuńǵysh Prezıdent Nursultan Ábishuly Nazarbaev memlekettik táýelsizdigimizdi jarııalaǵan tusta jańa memleket qalyptastyrý baǵdarlamasynyń eń ózekti alǵyshartty máseleleri retinde memlekettik apparat pen bilikti memlekettik qyzmetkerler iriktep, olardy tıimdi ornalastyrý isine aıryqsha basymdyq berdi. Shırek ǵasyr boıyna osy salada túbegeıli reformalar júrgizýmen keledi. Ásirese Prezıdenttiń bes ınstıtýt- tyq reformasyn júzege asyrýda júz naqty qadamnyń eń alǵashqy on besi dál osy memlekettik qyzmettiń sapasyn, mazmunyn jańa talaptarǵa saı modernızasııalaýdyń mańyzy erekshe. Burynǵy saıası ákimshilik júıede basqarýshy bılik, laýazymdy qyzmetkerlerdi jaýapty qyzmetterge bekitý tek qana kommýnıstik partııa komıtetteriniń quzyrynda edi. О́z ulttyq memleketimizdiń táýelsizdigin jarııalaǵan alǵashqy sátten bastap eń aldymen el basshysy Respýblıka Prezıdentiniń quzyryn zańdastyryp, memlekettik basqarý júıesin ornyqtyryp, barlyq memlekettik ınstıtýttardy qysqa merzimde jańadan qalyptastyrý jumysyn júzege asyrdy. Búkil ómirimiz túbirimen ózgeriske ushyrap jatty. Tutas bıliktegi kommýnıstik partııanyń baqylaýyndaǵy saıası ákimshilik júıe saıası arenadan ketti. Tuńǵysh Prezıdent aldynda mazmun, maqsaty jaǵynan, qoǵammen qarym-qatynasy jaǵynan múlde jańa bılik júıesin qalyptastyrý arqyly elge qyzmet ete alatyn memlekettik jaýapkershilik talaptaryn anyqtaý qajet boldy. Sóz joq, bul óte qıyn jumys edi. Basty qıyndyq adam taný salasynda bolǵany jáne bola beretini anyq. Burynǵy Odaq keńistiginde tolassyz tasqyndaǵan basqarý júıesin synap, olardy «jerden alyp, jerge salyp», mıtıngilep, neshe túrli saıası naýqandar ótkizýmen is bitpeıtindigi qysqa merzimde belgili boldy. Nursultan Ábishulynyń utqyrlyǵy men saıası kóregendigi arqasynda bizdiń elde ondaı naýqanshylyq pen qaqtyǵystarǵa jol berilmedi. О́ıtkeni, saıası júıe, bılik ózgerip jatqanymen búkil qoǵam da, adamdar da, mamandar da, ıaǵnı barlyq turmys, bolmysymyz keshegi qoǵamda saıası júıede ómir súrgenimiz belgili. Bizge, bizdiń jańa memleketimizdi eshkim de, eshqandaı syrtqy kúsh te kelip jasap bermeıtini anyq. Bizdiń halyqtyń kemeńgerligi osyny ádildikpen túsindi. О́tken ómirdi, ótken saıası júıeni nemese saıası tulǵalardy kinálap, daý-damaı týǵyza berýden eshnárse shyqpaıtyny, odan góri búgingi, erteńgi ómirdiń jasampazdyq joldaryn izdestirý mańyzdyraq ekenin jeke tulǵalar da, qoǵam da der kezinde paıymdaı aldy. Árıne, bir-aq kúnde adamdar, tipti ozyq oıly, talantty tulǵalar keshegi qoǵamnan múlde bólek sana, dúnıetanym, júıe ornatyp, «jap-jańa» bolyp shyǵa almaıtyny da adamzat, memleketter tarıhynan belgili. О́tken qoǵamnyń aldaǵy kezeń talaptaryna, jańa reformalarǵa saı kelmeıtinin túsiný, endi erkin memleket, jańa turmys, jańa kózqaras qalyptastyrý mindetterin túsiný arqyly keletinin de qoǵam damý joldary dáleldegen. Sondyqtan, qoǵamdaǵy túbegeıli ózgeristerdiń baǵyt-baǵdarymen úndesip, úılesýge, eńbektenýge qabiletti adamdardyń burynǵy tájirıbesin oryndy paıdalaný da qajet boldy. Osyndaı sabaqtastyqty ornyqtyrý arqyly jas urpaq qatarynan talantty jastar memleket isine kóptep tartylyp, olar jańa reformalardy júzege asyrýǵa belsene aralasty. Árıne, bári de ońaı bolǵan joq. Esh nárse de bir kúnde ózgere salmady. Maqsatty izdenis, tabandy ustanym, bilikti baǵdar qajet boldy. Qatelikterdi de, qaıshylyqtardy da eńserýge ýaqyt ketti. Osyndaı jumystyń nátıjesinde Qazaqstan qoǵamynda ótken dáýirdiń ıdeologııasynan bas tarta otyryp, balany ákege qarsy qoıý, urpaqtar arasyn arazdastyrý pıǵyldaryna, jappaı qoǵamdyq tóńkeristik naýqanshylyqqa jol berilmedi. Senimnen kúmáni, anyǵynan bulyńǵyry kóp, aýmaly-tókpeli zamanda adam tanı bilý, qandaı adamnyń qaı qyzmetke laıyqtylyǵyn boljap, der kezinde sheshim qabyldaýdyń ózi de úlken óner, bilgirlik. Memleketti quryp, onyń negizin qalap, qabyrǵasyn turǵyzý isi Nursultan Ábishuly únemi ózi erekshe atap júretindeı bir basshy adamnyń ǵana isi emes. Sóz joq, onyń janynda ózi tańdap, árqaısysyna senim kórsetip, ortaq múddege jumyldyra alǵan, memleket isine adal, bilimdi, bilikti, qabiletti áriptesteri, jaramdy tulǵalar bolýy kerek, ókiletti memlekettik ınstıtýttar qurylyp, jumys isteýi qajet. Memleketti basqarý ınstıtýtarynyń da ýaqytty joǵaltpastan jedel, qysqa merzimde jasaqtalyp, úzdiksiz jumys isteýin uıymdastyra biletin bilikti, daıyndyǵy mol adamdar bolýynyń da mańyzy aıryqsha. Búgingi áńgimemiz sondaı mańyzdy tulǵalardyń biri týraly bolmaq. Biz óz Konstıtýsııamyzda kórsetilgendeı, Prezıdenttik basqarý júıesin tańdaýymyzǵa baılanysty elimiz táýelsizdik alǵan alǵashqy jyldary joǵaryda aıtylǵan asa jaýapty memlekettik mańyzdy jumystardy uıymdastyryp, memlekettik dárejede eldi basqarý júıesiniń úzdiksiz qyzmetin qyraǵylyqpen, sergektikpen ádil de adal qamtamasyz etýge mindetti – Prezıdent Ákimshiliginiń Basshysy degen laýazymnyń orny erekshe. Tuńǵysh Prezıdentimiz bul laýazymǵa sol kezde Nurtaı Ábiqaıuly Ábiqaevty tańdaǵan. Elbasy sol tańdaýynan qatelesken joq. Uzaq jyldar osy qyzmetti abyroımen atqarǵan Nurtaı Ábiqaıuly atalmysh qyzmettiń bedelin kóterdi. El-jurt, qoǵam Nurtaı Ábiqaevty Elbasynyń eń senimdi serigi, kómekshisi, adamı turǵyda janashyry dep qaraıdy. Shyn máninde solaı. Onyń táýelsizdik tusyndaǵy búkil ómiri men eńbegi Tuńǵysh Prezıdentimizdiń qyzmetimen, jas memleketimizdiń memlekettik ınstıtýttarynyń qalyptasyp, jumys isteýimen, elimizdiń órkendep ósýimen tyǵyz baılanysty. Ásirese memlekettigimizdiń jańa tarıhyndaǵy aýmaly-tókpeli, alasapyran 1991-1995 jyldary Prezıdent Ákimshiliginiń jetekshiliginde dál osy Nurtaı Ábiqaevtaı birqalypty, sabyrly, adal adamnyń bolýy kóptegen qaıshylyqty jaǵdaılardyń oń sheshilýine zor yqpal etkenin sol kezdegi alǵashqy Úkimettiń quramynda bolyp, kózimiz kórip, kóńilimiz tynǵan. Keıingi jyldary onyń sondaı el basqarý, el múddesinde oń sheshimdik qadamdaryna barý sheberligi abyroımen arta túskenine de kýá boldyq. Ol – Elbasynyń tamasha mektebinen, tárbıesinen ótken joǵary dárejedegi memlekettik qyzmetker. Nurtaı Ábiqaıuly jaratylysynan tazalyq, adaldyq, eńbekqorlyq, ádeptilik aýanynda tárbıelenip, qatarlastary men qurdastarynyń qalyptasý, shyńdalý, eseıý jyldary men joldarynda óz eńbegimen ósken azamat. Teginde kóp adamdardyń ómirde joly bolyp, nemese bolmaı jatatyn jaǵdaılary – jas adamnyń mamandyq tańdaýynan bastalatyny da kádimgi turmysymyzda bar jaǵdaı. Ol áýel basta mamandyq tańdaýdan jańylmaǵan. Jas jigit 1970 jyly Sverdlov (qazirgi Ekaterınbýrg) qalasyndaǵy sol kezde Keńes Odaǵyndaǵy mártebeli, bedeldi joǵary oqý oryndarynyń biri – S.M.Kırov atyndaǵy polıtehnıkalyq ınstıtýtyn úzdik bitirip, eki jyl ásker qatarynda ofıser bolyp, eńbek jolynyń alǵashqy jyldaryn ınstıtýtta alǵan mamandyǵymen naqty óndiriste bastaǵan. О́ndiris orny, ujym ortasy qashanda jas maman úshin, onyń azamattyq dúnıetanymynyń, minez-qulqynyń qalyptasyp, shynyǵyp, shıraýy úshin úlken mektep. О́tken ǵasyrdyń 70-jyldary Almaty aýyr mashına jasaý zavodynda jumys isteý kóptegen mamandardyń armany bolatyn, jáne oǵan qazaq jigitteriniń ótýi de Máskeý arqyly sheshiletin. Basshysy, basqarýshy apparaty, óndirisi boıyn- sha Máskeýdiń quzyrynda bolatyn. Osy bir mysaldan-aq «táýelsiz memlekettilik» degen uǵymnyń qadirin bilsek kerek. Bes jylǵa jýyq osy zavodta qatardaǵy ınjenerden zavodtyń bas konstrýktorlyq bóliminiń konstrýk- tor ınjeneri dárejesine deıin ná- tıjeli eńbek etken jas maman Almaty qalasynyń jańadan qurylǵan Áýezov aýdandyq partııa komıtetiniń bólim meńgerýshisi, Qazaqstan Ortalyq partııa komıteti nusqaýshysy qyzmetterine shaqyrylady. 1984 jyly Úkimet tóraǵasynyń kómekshisi, 1985-1988 jyldary Almaty qalasynyń Medeý (burynǵy Frýnze) aýdandyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy qyzmetin abyroımen atqaryp, Nursultan Ábishuly 1989 jyly Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq Komıtetiniń birinshi hatshysy bolyp saılanǵannan keıin Nurtaıdy qaıtadan janyna shaqyryp, oǵan zor senim kórsetip, Respýblıka basshysynyń kómekshisi qyzmetin tapsyrady. Elimizdiń ósý joldarynda táýelsizdiktiń qarsańy jáne alǵashqy jyldarynyń orny da, mańyzy da erekshe der edim. Ol jyldardyń alasapyrany men qaıshylyq qıyndyqtary jaıly Nursultan Ábishuly óziniń resmı baıandama- larynda, estelik shyǵarmalarynda, sondaı-aq, sol kezeńde Ortalyq bılik basynda qyzmet atqarǵan tulǵalar da jazdy, jazyp júr. Elimizdiń Tuńǵysh Prezıdenti resmı táýelsizdik jarııalanar qarsańyndaǵy ótpeli kezeńde qoǵam qubylystarynyń tamyryn qaltqysyz basyp, der kezinde memlekettik bılik qurylymyn biliktilikpen daıyndaı bastaǵanyn áýel basta kópshiligimiz anyq bile de almaı qaldyq. О́ıtkeni, ol kezde Máskeýdegi Odaqtyq Ortalyq bıliktiń ózi bopsalanyp, tııanaqsyzdyqqa tirelip jatty. Aqyry Máskeýde 1991 jyly áıgili tamyz dúrbeleńi kóterilip, ol sátsizdikke ushyrap, Odaqtaǵy Bas bılik ıesi – Kommýnıstik partııa taratylyp tyndy. Osydan keıin-aq bizdiń Prezıdent Qazaqstanda shuǵyl túrde Máskeýge jaltaqtamastan óziniń derbes jolyn aıqyndaı bastady. Jedel jaǵdaıda táýelsiz memlekettiń basqarýshy ótpeli kezeńniń bılik ınstıtýttary qurylyp, jasaqtalýyna aıryqsha mán berildi. Qazaqstan prezıdenttik basqarý formasyn tańdady. Mınıstrler Kabıneti quryldy. Joǵarǵy Keńesti (parlament) qaıta qurý jumysy alda turdy. Aqyry 1991 jyldyń 16 jeltoqsanynda Joǵarǵy Keńes depýtattary (ol kezde 360 depýtat bolatyn) kópshilik daýyspen «Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik táýelsizdigi týraly» zań qabyldap elimiz óz táýelsizdigin álemge jarııalap, resmı túrde táýelsiz memleket bolyp qaıta quryldy. Ol kezde, ıaǵnı osydan 26 jyl buryn búgingideı bizdi búkil dúnıe júzi tanyǵan kelisti, qýatty memleket dárejesine jete qoımaǵan kezimiz. О́kilettigi búgingideı Syrtqy ister mınıstrligi áli jasaqtalmaǵan tusta álemdik qoǵamdastyqpen qarym-qatynas Prezıdent Ákimshiligi arqyly júrgi- ziletin. Joǵarydaǵy mańyzdy memlekettik uıymdastyrý jumystaryn, sol baǵyttaǵy Prezıdenttiń bastamalary men belgilegen naqty sharalaryn, sheshimderin asa jedel túrde jetkizip, Ortalyq memlekettik apparat qyzmetin yń-shyńsyz úılestirip, qabyldanǵan sheshimderdi qaqqan qazyqtaı etip, jolǵa qoıý Prezıdent Ákimshiliginiń quzyrynda boldy. Sondaı memlekettik ınstıtýttardyń qaz turyp qalyptasyp jatqan 1992-1994 jyldary Prezıdent pen Mınıstrler Kabınetiniń birlesken apparatyn Nurtaı Ábiqaev basqardy. Bul, sóz joq joǵaryda aıtqanymyzdaı jas memleket qurylysyndaǵy ári qurylymyndaǵy eń jaýapty laýazymdy qyzmetterdiń biregeıi, qazir de solaı. Ákimshilik apparatynyń qyzmeti dúnıe júzi elderiniń uzaq tarıhynda bılik júregi desek bolady. Onyń quzyryna jaýapty memlekettik qyzmetkerlerdi tańdaý, tárbıeleý, júıelep, ornalastyrýda Prezıdentke usynys daıyndaýdan bastap, elimizdiń búkil tynys-tirshiligine, Prezıdent quzyryna qatynasty úzdiksiz jumysty uıymdastyrý tolyq kiredi. Apparat jumysynyń ereksheligi de, mindeti de kóp. Ol týraly, onyń strategııalyq mindeti týraly qanshama ashyqtyq jáne belgili ereje tártibi bolǵanymen, kóp jaǵdaıda apparat jumysynyń ishki mehanızmin ony basqaryp, júrgizip otyrǵan adamnan basqa adamnyń bilýi múmkin emes. Sol jarııalana bermeıtin jumystyń nátıjesi retinde qabyldanǵan sheshim ǵana aıǵaqty. Birinshi basshy, ıaǵnı Prezıdenttiń ózi ǵana bilip, sheshim qabyldaıtyn jaǵdaılardy keıde Ákimshilik basshysy bilýi múmkin. Bul da joǵary dárejedegi memleket múddesiniń mańyz- dylyǵyn kórsetedi. Bul laýazymdaǵy adamnyń jaýapkershilik dárejesin Elbasynyń úzdiksiz jumys kestesimen tikeleı baılanystylyǵynan da bilse bolar. Nurtaı Ábiqaevtyń ómirbaıanynyń shırek ǵasyry – osy jıyrma alty jylynda jas memleketimizdiń táýelsizdiginiń turaqtanyp, qýattanyp, nyǵaıýy úshin qanshama izdenis, kúres joldarynan ótip, qanshama táýekel sheshimderge barǵanyn da biletin adamdar kóp emes. Ol osy jyldar únemi Tuńǵysh Prezıdenttiń eń jaqyn ári senimdi, sondaı-aq jańa zaman úrdisine sezimtal, qoǵamnyń tynys-tirshiligin biletin bilikti adamdardyń aldyńǵy qatarynda júr. Birinshiden, ol memlekettiń óte jaýapty ári kúrdeli qyzmetterin abyroımen atqaryp keledi. Ekinshiden, onyń adamı tulǵasy qandaı da qaıshylyqty qıyn synaqtardan syr bermeı ótip keledi. Onyń ant berip atqarǵan memlekettik laýazymdy qyzmetteriniń ataýlarynyń ózi-aq azamattyń kim ekenin aıǵaqtap tur. Nurtaı Ábiqaıuly elimizdiń Ulybrıtanııa, Reseı sııaqty ımperııalyq elderdegi elshisi, eki ret Prezıdent Ákimshiliginiń basshysy, eki ret syrtqy ister mınıstriniń birinshi orynbasary, eki ret respýblıka Qaýipsizdik Komıtetiniń Tóraǵasy, Senat Tóraǵasy, depýtaty sııaqty qyzmetterdi, árıne Elbasynyń eń senimdi degen sardarlary, sarbazdary atqarary haq. Elbasynyń senimi – el senimi. О́ıtkeni, halyq óz Senimin búkilhalyqtyq saılaý qorytyndysy bo- ıynsha Nursultan Ábishulyna tapsyryp, Prezıdent saıasatyna onyń el basqarý qaıratkerligine tutas qoldaý kórsetip keledi. Nurtaı da qaltqysyz Elbasymen birge. Nurtaı Ábiqaıuly keıbireýler pa- ıymdaıtyndaı, «sur kardınal» da emes, toqmeıilsip, qatyp qalǵan pań sheneýnik te emes. Qyzmetiniń sıpatyna qaraı kóp aldyna, buqaralyq aqparat quraldaryna shyǵa da bermeıdi. Qajetinde aıtar sózin aıtady. Kóp biledi, az sóıleıdi. Jarııalamaı júrip is tyndyratyn salmaqty, baıypty topqa jatady. Qyzbalyǵy joq. Ustamdylyǵy, sabyrlylyǵy basym. Dańǵazasyz ba- ýyrmal. Adam janyn túsingish. Sportqa beıim. Stýdent shaǵynda voleıbol komandasynyń kapıtany bolyp, Sverdlov, Reseı birinshilikterinde júldeli bolǵan. Jastyq shaqtyń jarqyldaǵan dáýreninde sport sheberi degen ataqqa da qol jetkizgen. Kóp jyldan beri Qazaqstan Respýblıkasy voleıbol federasııasyn basqarady. Táýelsizdik alǵan alǵashqy jyldarda Elbasynyń bastamasymen bizde buryn asa damı qoımaǵan golf sııaqty «aqsúıek» sport túrleriniń elimizde qalyptasyp, óris alýyna kóp eńbek sińirdi. Elimizdiń jańa, ıaǵnı táýelsiz memlekettik dáýirindegi eń taǵdyrly sheshimder tusynda, eń eleýli oqıǵalar men Elbasynyń bastamalarynda Nurtaı Ábiqaıuly qatynaspaǵan sharalar joqtyń qasy. Elbasynyń jyl saıynǵy tarıhı Joldaýlarynyń strategııalyq damý maqsattarynyń oryndalýy, halyq turmysynyń jaqsarýy memlekettik shekaralarymyzdyń bekitilýi, halyqaralyq bedeliniń ósýi, ishki-syrtqy qaýipsizdigimizdiń qamtamasyz etilýinde Nurtaı Ábiqaevtyń tııanaqty eńbegi, qoltańbasy bar. Adamdardyń qarym-qatynasynda da, memleket jumysynda da, tipti otbasynda da Senim degen uǵymnyń máni de, mańyzy da zor. Senim – adamdar dúnıetanymynyń erekshe qasıeti. Senim – adam, qoǵam mádenıetiniń aıqyn kórinisi. Senimdi shashpaı-tókpeı saqtaı alatyn adamdar ǵana óz adamgershilik deńgeıin kórsete alady. Meniń túsinigimde Nursultan Ábishuly men Nurtaı Ábiqaıulynyń arasyndaǵy Senim uǵymyna negizdelgen, soǵan súıengen taza qatynas ortaq memleket múddesine jaýap bere alatyn, ultqa úlgi bolatyn sırek qubylys. Osy kúnderi bizdiń qoǵamda Nursultan Ábishulynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty maqalasy keńinen talqylanýda. Qýanarlyǵy – bul maqala el arasynda eshqandaı resmı tapsyrmasyz, halyqtyń, ár adamnyń óz sanasymen oqyp, túısinip, soǵan kózqarasyn, pikirin bildirýinde. Ásirese, maqalada kóterilgen ulttyq sana, ulttyq mádenı- genetıkalyq kod, týǵan jer qasıeti, latyn álipbıine kóshý máseleleri týraly Elbasynyń oı-tolǵamdary, usynys- pikirleri el júreginen erekshe úndestik tabýda. Maqalany qazaqstandyqtar erekshe rýhanı serpilispen qarsy aldy. Elimizdiń, ultymyzdyń bolashaǵyn oılaıtyn árbir azamat maqaladaǵy tyń usynystarǵa qulshyna pikirlesip otyrǵany Elbasy el júreginde, kókeıinde júrgen suraqtarǵa jaýap berip otyr. Jańa tarıhymyzdaǵy osy maqalany oqı otyryp, ultymyzdyń ósý joldaryn, sol joldaǵy ult tulǵalaryn oı eleginen, kóz aldyńnan ótkize alasyń. Ulttyń sapasynyń turaqtanyp, kúsheıýine qaltqysyz qyzmet etip, jas urpaqqa úlgi bolar Nurtaı Ábiqaev sııaqty tulǵalar qatarynyń arta túsýi de bizdiń táýelsiz memlekettigimizdiń jemisi, ulttyq-genetıkalyq kodymyzdyń saqtalýynyń nátıjesi deýimizge negizimiz tolyq. Ol – ultymyzdyń tekti áleýetiniń bolashaqtyń damýyna, jaqsarýyna óz bolmysymen, óz tájirıbe, tárbıesimen, rýhanı mádenıetimen aldaǵy ýaqytta da mol úles qosa alatyn turlaýly Tulǵa. Qysqasy, zamandasymyz, áriptesimiz, baýyrymyz Nurtaı Ábiqaıuly joǵary uǵym maǵynasynda senim sardary, sergek uıymdastyrýshy, qoǵam suranysyna jaýapkershilik sezimi aıryqsha, kórnekti memleket qaıratkeri.
Qýanysh SULTANOV, Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń depýtaty