Konferensııa jumysyna Qyrǵyz Respýblıkasy men QR Parlamenti men Úkimet adamdary, kórnekti qoǵam qaıratkerleri múddelilik tanytty.
Mundaı keleli jıyndy uıymdastyrýǵa qazirgi dúnıejúzinde juqpaly emes keselderdiń kesirinen týyndap jatqan máseleler túrtki bolǵan.
Máselen, Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń derekteri boıynsha, juqpaly emes dertterden ǵana jyl saıyn 38 mıllıon adam ólimge dýshar bolady. Sonyń ishinde, júrek-qan tamyrlary aýrýlarynyń asqynýynan jyl saıyn 17,5 mıllıon adam qaza bolady. Odan keıin onkologııalyq keselderden – 8,2 mıllıon, respıratorlyq aýrýlardan – 4 mıllıon jáne dıabetten – 1,5 mıllıon adam mezgilsiz qaza bolýda.
Kókeıkesti jaǵdaıǵa baılanysty «Aman-saýlyq» qoǵamdyq qorynyń prezıdenti, QR Densaýlyq saqtaý mınıstrligi qoǵamdyq keńesiniń múshesi Baqyt Túmenova: «Qazaqstannyń táýelsizdigi jyldary ishinde jalpy ólimniń 6 paıyzǵa tómendeýine qol jetkizdi. Degenmen, respýblıkada, búkil dúnıe júzindegideı, juqpaly emes aýrýlardyń deńgeıi artýda. Elimizde eń kóp taralǵan sozylmaly juqpaly emes aýrýlardyń týyndaýyna 87,5% jaǵdaıda naýqastardyń minez-qulqyna qatysty tórt túrli áreketi sebepshi. Bul – zııandy tamaqtar, dene qıymylynyń azdyǵy, shylym shegý men alkogoldi shekten tys paıdalaný. Al álemdik tájirıbe juqpaly emes dertterdiń sanyn aldyn alý sharalary men táýekel faktorlaryn basqarýdyń júıelik tásilderi arqyly áldeqaıda azaıtýǵa bolatynyn kórsetip otyr. Jáne bul sharalar ári qoljetimdi ári synaqtan ótken» deıdi.
«Biz taıaý bolashaqta ishimdik pen qantty kóp paıdalaný, sondaı-aq, shylym shegýden bas tartpaý jaǵdaılaryn sharasyz naqtylyq retinde qabyldaımyz. Sáıkesinshe, endigi bar kúsh-jigerimizdi osy qubylystyń jaǵymsyz áserlerin azaıtýǵa jumsaımyz», deıdi Vena medısınalyq ýnıversıtetiniń Áleýmettik medısına ınstıtýtynyń Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý ortalyǵynyń dosenti jáne Nıkotındi zertteý ınstıtýtynyń dırektory Ernest Groman.
Konferensııaǵa qatysýshylardyń oıynsha, mundaı tyǵyryqtan shyǵatyn bir jol bar. Bul táýekel faktorlaryn tómendetýge múmkindik beretin azyq-túlik ónimderiniń tolyq ındýstrııasy – qant almastyrýshylar, alkogolsiz syra-sharap, elektrondy temekiler jáne taǵy basqasy.
«Máseleniń máni mynada: mundaı ónimderdiń eki túri bar – sapaly ári ony qoldanǵan kezde onyń qaýipsizdigin shyn mánisinde rastaıtyn sertıfıkattalǵan taýarlar. Ekinshisi, zııansyzdyǵy arnaıy tekserilmegen, belgisiz jerde jáne áldekimder jasaǵan ónimder. Al zańnamalyq turǵyda qant jeýge, ishimdik ishýge, shylym shegýge tyıym salý jáne azamattardy kóp qozǵalýǵa májbúr etý arqyly zııandy faktorlardy joıý aıtarlyqtaı nátıje bermeıdi. Sondyqtan sertıfıkattalǵan jáne sapaly ári zııandy áserleri az ónimder óndiretin kásiporyndarǵa nazar aýdarý durysyraq bolar edi. Iаǵnı, naryqta qaýip-qateri az ónimderdiń taralýyna yqpal etip, qandaı ónimderdiń densaýlyq úshin zııansyzdyǵynan habardar etip otyrý arqyly ult densaýlyǵyn saqtaýǵa bolady. Odan keıin árıne túrli salyqtyq preferensııalar arqyly sapaly ónimderdiń baǵalarynyń básekege qabilettiligin retteýge bolady», deıdi «Ulttyq tutynýshylar lıgasy» RQB prezıdenti Svetlana Romanovskaıa.
Konferensııaǵa qatysýshylar kóterilip otyrǵan máselelerdiń áleýmettik mańyzdylyǵy eskere otyryp ári Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti men Úkimettiń ult densaýlyǵyna úlken nazar aýdaryp otyrǵanyna súıene kele, QR Densaýlyq saqtaý mınıstrligine joldaý úshin Qarar jobasyn ázirledi.
Halyqaralyq jıynnyń jumysyn qorytyndalaı kele, QR Ulttyq ǵylym akademııasynyń akademıgi, Qazaq taǵamtaný akademııasynyń prezıdenti Sharmanov Tóregeldi: «Búgingi konferensııada qozǵalǵan máseleler óte ózekti jaǵdaıǵa aınaldy. Buǵan memleket Prezıdenti men Úkimet tarapynan asa úlken nazar aýdarylyp otyrǵany oryndy. Táýekel faktorlaryn tómendetý saıasatynda ǵylymnyń, qoǵamnyń jáne zań shyǵarýshylardyń barlyq kúsh-jigerin úılestiretin kún jetti. Adam densaýlyǵy úshin táýekel faktorlaryn azaıtýda ǵylym men qoǵamnyń jáne zań shyǵarýshylardyń kúsh-jigerin biriktirip, tıimdi jumys isteı alatyn memlekettik emes uıymdar tolyq úılestirýshi bola alady», dedi.
Aınash ESALI, «Egemen Qazaqstan»