PR-dy emes, GR-dy kóleńkeden qalaı shyǵarýǵa bolady?

Másele – durys ta tıimdi kommýnıkasııa qura bilýde

Bıylǵy forým qoǵam men bılik­tiń, jýrnalıster men pıarshy­lardyń, jarnamaǵa qomaqty qar­jy quıa alatyn kompanııalar men BAQ-tyń qarym-qatynasyndaǵy qorda­lanǵan máselelerdi tizbektep berdi deýge bolady. Qarap otyrsaq, qazirgi BAQ-tyń basyn qatyrǵan bir jaıt bar. Keı maqalany ótkizýge kelgen­de jýrnalıst redaktormen mámi­lege kele almaıdy. О́ıtkeni, kom­pa­nııa­lardyń aty atalǵan materıal­dardyń astarynan redaktor aqsha izdeıdi. Esesine keıde kompanııalar memleket úshin mańyzdy sharalar atqarǵanda da ony gazetke aqysyz bastyra almaıdy. Sebebi, áli kúnge deıin jýrnalıstıka jarnama men PR-dyń bólek nárse ekenin bile bermeıdi. Sol sııaqty NR men GR-dyń da jumysy kásipqoı turǵyda jolǵa qoıylmaǵan.  «Bul jyly forým taqyryby azdap qorqynysh shaqyratyndaı kórinýi de múmkin. Kibise jyl – PR salasy úshin synaqqa toly, – deıdi PG Communications basqarýshy seriktesi, PR-shy klýbynyń or­taq quryl­taıshy tóraıymy Ásel Qaraýylova. – Jyl tek kún­tiz­be bo­­ıyn­sha ǵana emes, naryq úshin de kúr­­­deli boldy. PR-bıýd­jetterdi qy­sqartý­dan bólek, PR jáne daǵdarys­tardy bas­qa­rý­da jet­kilikti túrde oılas­tyryl­­maǵan jumy­s­tardyń saldary­nan biz kommý­nıka­sııalyq «sátsiz­dik­terdiń» legine kýá boldyq. Sonymen, negizgi plenarlyq oty­rysta byltyrǵy forým men bıylǵy forým aralyǵyndaǵy V2S bas­qarýshy seriktesi Aleksandr Danılov TOP-10 kórsetkishin jasap, aqparat aıdyny men áleý­met­tik jelilerde jurtqa kelemej bolǵan keleńsiz oqıǵalardyń reı­tıngi sóz boldy. Jáne mundaı jaǵ­daı­lardyń nege oryn alyp jat­qany qyzý talqylanyp, spıkerler tarapynan oǵan ádil baǵa berildi. Aleksandr Danılovtyń reı­tıngi boıynsha bul tizimge – Má­de­nıet mınıstriniń oılanbaı aıt­qan sózderi, Eýrazııa 1 kanalynyń kásibı deńgeıi tómen derekterdi jarııalaǵany, «almatylyq mergen» týraly senimdi maǵlumattardyń bolmaýy kirdi. Reıtıngtegi birinshi oryndy Jer reformasy týraly joba bastady. Mamandardyń pikirine qara­ǵanda, sátsizdikke ushyraǵan iri jo­ba­lardyń astarynda kóp jaǵdaıda durys jáne tıimdi kommýnıkasııa qura bilmeý jatyr. Jáne bul jaǵdaılardyń ekonomıkaǵa da, saıasatqa da qatysy bar.  Úkimettik emes Táýekelderdi ba­ǵa­­laý tobynyń dırektory Dosym Sát­­paev­tyń aıtýynsha, mundaı kom­mý­­nık­a­sııalyq sátsizdikter kóp jaǵ­daı­­da memlekettik apparattyń ishki aqaý­­larynan týyndap otyr. Bul óz ke­ze­ginde izge túsken biregeı aqpa­rat­­t­yq saıasatty júrgizýge keder­gi keltirýde.  «Strategııa» áleýmettik saıası zert­teýler ortalyǵy» qoǵam­dyq qorynyń prezıdenti Gúlmı­ra Ileýova qandaı da bir re­for­­ma­lyq saıasatty jarııalamas buryn, aldyn ala túsindirý ju­mys­taryn júrgizgen jón ekenin aıtady. Kerisinshe, bizde birden belsendi nasıhat bastalady da qarapaıym da túsinikti aqparattar az. Mekemearalyq, sektoraralyq kommýnıkasııalyq arnalarynyń bolmaýy reformalardy birjaqty júrgizýge alyp kele­di de, maqsatty aýdıtorııa aqpa­rat­tardan quralaqan qalyp qoıady.  

PR – álemdegi eń ǵajaıyp ári qubylyp turatyn bıznes

Ekinshi plenarlyq májiliste PR salasyndaǵy halyqaralyq jáne jergilikti trendter sóz boldy. Al forýmnyń aıtýly qonaǵy, ICCO prezıdenti Maksım Behar PR-dyń ǵajaıyp ári qubylyp turatyn bıznes ekendigin aıtady. Otyrysta elge ınvestısııa tar­tý, jarnama men PR-dyń ara­jigi,  ekonomıkanyń barlyq sala­syn­­daǵy kompanııalardyń qyzme­ti men be­deline qatysty marke­tıng­tik zert­teýler forýmǵa qatysý­shy­lar­dyń nazaryna usynyldy. Sondaı-aq, «KAZAKH INVEST» kompanııasynyń marketıng jáne kommýnıkasııalar qyz­metiniń bas­qarýshy dırektory Sulýshash Maǵ­zıeva­nyń PR-dyń róline jasa­ǵan saıahaty jınalǵandardyń qyzy­ǵý­shylyǵyn týǵyzdy. Ol ótken jyly PR-ortada jáne odan tys ta ke­ńi­nen tanymal bolǵan PR-keıs­ter­di qaras­tyrdy. Máselen, qazir álemde 320 ın­ves­tısııalyq kompanııa bar. Bul báse­kelesterdiń bar­lyǵy biriniń aýzyn­daǵysyn biri tartyp jeýge daıyn. Mundaı jaǵ­daıda ne estemek kerek?  Sulýshash Made In India atty PR kompanııasynyń iri tabystaryn mysalǵa keltirdi. Osynaý bastama ar­qyly aınalasy bir jyldyń ishin­de Úndistanǵa quıylǵan shetel­dik ınvestısııa birden 47 paıyzǵa ósken.  Al «Eýrazııa medıa-forýmy» halyqaralyq qorynyń bas dırektory Rýslan Jemkov kommý­nıka­sııalyq salanyń naryq­taǵy qazirgi trendterin alǵa tartty. Eń bastysy, dıdjıtal PR men jarnama­nyń arasyndaǵy shekarany qurt­ty. Onda myqty aqparattyq ilik taýyp, ony jurttyń bári oqıtyndaı etý úshin ne isteýge bolady.   1 trend – dástúrli quraldardyń kúni bitti, press-relızder ótken kún­niń enshisinde. Ornyna kóp arnaly kom­mýnıkasııa kirip kele jatyr. 2 trend – Big Data, ıaǵnı maq­sat­ty aýdıtorııa jasaqtaý úshin bú­ge-shigesine deıin málimet­ter ja­­saq­­taýǵa kóshý kerek. Qazaq­stan­da muny­men aınaly­syp otyrǵan kom­pa­nııa­lar da, BAQ-tar da sırek. 3 trend – kózqarastar­dyń kósh­bas­shy­lary qajet. Brendti bir adam­nyń kel­betine ǵana berip qoıý az. Kom­pa­nııa jetek­shileri jurttyń aldy­na tike­leı ózderi shyǵyp, árbir tuty­ný­­shy­sy­men baılanysqany jón. 4 trend – kontent-marketıng. Tamasha kon­tent quryp qana qoımaı, ony toq­taýs­yz alǵa jyljytý qajet. 5 trend – qazir jáne tap osy arada. LIVE-vıdeo formaty. Bul aýdıtorııa­ny ul­ǵaı­tý­ǵa da, tartýǵa da septese alady.

PR-maman men jýrnalıst dostasýǵa tıisti emes

Al endi jańalyqtarda qalaı jarııa­latýǵa bolady? Sizdiń jańaly­ǵyńyz BAQ betterinde aqysyz-aq shyǵý úshin ne isteý qajet? Bul jerde kompanııalardyń aty atalsa boldy, jarnama bólimderi aqsha suraıdy. Barlyq kezde PR-shylardyń basyn qatyryp otyrǵan jaǵdaı osy. Tájirıbeli bas redaktorlar ótkizgen sheberlik-sabaǵynda vlast.kz bas redaktory Vıacheslav Ab­ramov: «PR-maman men jýrna­lıst dostasýǵa tıisti emes. Keri­sinshe, PR-maman kásıbilik jáne aqparattyń sapasy týraly oı­laný kerek. Beriletin aqparat máti­ni óte mamandandyrylǵan bolsa, ony túsiný redaktorǵa qıynǵa túse­di. Oǵan qosa, kompanııalardyń aq­pa­ratty berý formatyn ózgertip, redak­sııalyq saıasatqa yqpal jasaýy – keleshekte kompanııanyń BAQ-pen qarym-qatynasyn odan ári búldire túsýi múmkin», deıdi. Informburo.kz portalynyń bas redaktory Mıhaıl Dorofeev PR-mamandar ýaqytty asa utymdy paıdalanbasa, basqa úlken resmı is-shara bolǵan jaǵdaıda baspasóz málimdemeńiz BAQ ókilderine kerek emes bolady deıdi. Sol sııaqty, senbi-jeksenbi kúnderin jańalyqtar úshin sátsiz dep esepteý de durys emes. Kerisinshe, bul kúnderi jarııalanǵan aqparattarǵa ınternet-resýrstardyń lentasyna shyǵýǵa múmkindik kóp. – Jańalyq ­– bul taýar. Ony oqyrmanǵa satý úshin aldymen jýrnalıstke ótkize bilý kerek. Bul úshin jańalyqtyń kókeıkestiligin ádil baǵalaǵan jón. Eger kúıip tur­ǵan qyzyq jańalyq bolsa, BAQ ony bir tıyn almaı da jarııa­laı alady, – deıdi «Kapıtal» baspa úıiniń bas dırektory Mıra Halına. Bas redaktorlar PR-maman­dardyń qaperine taǵy bir jaǵdaıdy saldy. Keıde olar jýrnalısterdiń saýal­daryna jaýap bere  qoımaı­dy, kerek kezinde artynan qa­l­maı­­dy. Nátıjesinde qajet jaǵ­daı­da jýrnalıster de olarǵa qulaq asa bermeıdi. Sol sııaqty jýr­na­lıs­terdiń kompanııalardyń shara­lary­na qatysýy – mindetti túrde maqala jarııalatady degendi bildirmeıdi.

Shyǵarmashylyq pen aqsha tabý túsinikteri áli de qabyspaıdy

Forýmnyń ekinshi kúni «Mádenı kommýnıkasııalar: bıznestiń mádenıeti qoǵam ahýalyna áser ete me? Mádenıet arqyly bedel men brendti kóterý» atty ple­nar­lyq májilisten bastaý aldy. Kóterilgen taqyrypqa ARTıShOK teatry usynǵan art-perfomanstar qyzyqty serpin berdi. Alǵashqy plenarlyq otyrysta álemdik tájirıbege súıene otyryp, ishki korporatıvtik qatynastar men kompanııa qyzmetine yqylasty aýdı­torııany mádenı jáne shyǵar­mashy­­lyq jobalardy qoldaý ar­qy­ly tapqan qazaqstandyq keıs­ter usynyldy.  Máselen, Eýropada mádenıet ejelden úlken ındýstrııa sanatynda. Eýroodaqtyń 8,3 mıllıon azamaty osy saladan nanyn taýyp jep otyr.  British Council mádenı jáne óner jobalarynyń jetekshisi Galına Koreskaıa bizde mádenıet pen aqsha tabý degen túsinik qabyspaıdy dep esepteıdi. Kóbinese mádenıet rýhanı qundylyqtar turǵysynan ǵana qarastyrylady. Osyǵan qaramas­tan, mádenıettiń adamǵa salynatyn kapıtal ekeni sóz boldy. Spı­ker­diń oıynsha, bizge ózi­miz­diń, ıaǵnı Qazaq­stannyń máde­­nı ekonomı­kasy­nyń modelin damy­týdyń kezi jetti.  «Sberbanktiń» marketıng pen kom­­mýnıkasııalardy bas­qarý jónin­degi dırektory Oleg­jan Beke­taevtyń da mysal­dary qyzyq­ty. Banktiń máde­­nıet­ti qoldaý­dyń batystyq úl­gi­­­lerin kóshirmeı-aq, ony osy or­ta­ǵa beıimdelý arqyly júr­giz­gen ju­­mystary jergilikti klıent­ter­diń se­nimine ıe bolýǵa septesken. Onyń oıynsha, mádenı joba­lardyń bári birdeı kóp qara­j­atty kerek et­peı­di. Keıde du­rys baǵyttalǵan azda­ǵan ın­vestı­sııanyń ózi úlken tabys áke­lip, jurttyń nazaryn aýdara alady.  Tengri FM radıosynyń dırektory Mádına Ýmorbekova shyǵar­mashylyq adamdary bir mezette ári isker ári ónerpaz bola almaıtynyn, sondyqtan mádenıet salasy bıznes pen memlekettiń qoldaýynsyz jeke-dara damı almaıtynyn aıtady. Qatar ótken seksııalarda «Jurt­­­­­t­yń kóz aldynda júrgen tul­ǵa­­­lar­dyń ımıdjin jasaý», «Jaq­­sy pıarshy» degen brendtiń baı­­ra­­ǵyn kóteremin dep beldi úzip al­maýdyń joly qandaı?», «Qazaq­­stan men Reseıde vırýstyq kon­tent­ti jasaý jáne ony taratý­ǵa arnal­­ǵan tehnologııalar» taqy­ryp­taryn­­daǵy sheberlik-sabaqtary men pikir­talastar júrdi. 

PR-dy qoıshy, GR-dy kóleńkeden shyǵarý kerek?

Bıyl alǵash ret forýmda GR – government relations  taqy­ryby tolyq ashylyp kórse­tildi. Pıarshylar úshin psıho­logııa­lyq laıfhaktar usynyldy. Bul óz brendimen tolyq ıntegrasııa­lanǵandar úshin asa paıdaly.  Bul otyrysta PR-shy klýbynyń prezı­denti Aıda Dosaeva, Qazaq­standaǵy Eýropa Qaıta qurý jáne damý bankiniń dırektory Agrıs Preımanıs, «Samuryq-Qazyna» AQ Úkimetpen ózara árekettesý jónindegi basqarýshy dırektory Nurlan Ahmetov, Úkimetpen baılanys jónindegi táýelsiz keńesshi Marǵulan Ospanov oı bólisti.  Al Qazaqstanda GR qyzmeti (memlekettik bılik organdarymen baılanys, naqtyraq aıtqanda, kompanııalardyń memlekettik bıliktiń sheshimderine yqpal etý maqsatyndaǵy is-áreketteri) biz­diń naryqqa jahandyq kompa­nııa­lardyń kelýimen paıda boldy. Degenmen, sońǵy 25 jyl ishinde GR kommýnıkasııalar tasada qalyp otyr.  Bul qyzmet týraly jazyp ne aıtyp jatqandardy kórmeısiń, deıdi spıkerler. Úkimetpen baı­lanys ornatýda táýelsiz keńes­shi Marǵulan Ospanov «GR-dy kó­leń­keden shyǵarý kerek», deıdi. Onyń zertteýi boıynsha, qazaq­standyq GR-mamanynyń kelbeti tómendegideı: ol – jasy 30-40 shamasynda, negizinen ekonomıka jáne qarjy salasynda bilimi bar, munaı-gaz salasyn tańdaıtyn, memlekettik nemese memlekettiń qatysýymen ıelengen kompanııalarda jumys isteıtin azamat.  Sonymen qatar, spıker bul ma­man­dyq boıynsha joǵary bilim bere­tin arnaıy oqý oryndarynyń biz­diń elimizde joq ekenin atap ótti. Shet elderde dál osy mamandyqqa qa­tys­ty myqty bilimdi AQSh jáne Uly­­brı­tanııanyń ýnıversıtetteri beredi.  Qysqasy, «Synaqqa toly  PR jy­ly» taqyrybynda ótken 13 PR-forým óziniń ózektiligimen erek­shelendi.

Aınash ESALI, «Egemen Qazaqstan», 

ALMATY