Oqý aıaqtalady, oqýshylar ne isteıdi?

Bıyl UBT qalaı uıymdastyrylady?

Oblystyq bilim bas­qar­ma­synyń bergen málime­ti­ne jú­gin­s­ek, bıyl oblystaǵy jal­py orta bilim beretin 351 mek­tepti 8826 oqýshy bitirgeli otyr eken. Iаǵnı, orta mektepti 6611 túlek qazaq tilinde tá­ma­m­dasa, qalǵan oqýshylar orys jáne ózbek tilderinde aıaq­taıdy. Jyl saıyn ata-ana­lardyń bas aýrýyna aına­lyp, túlekterdiń degbirin ke­ti­retin ulttyq biryńǵaı tes­ti­leýge de az ýaqyt qaldy.J­o­­­ǵary oqý ornyna túsip, ózi tańdaǵan mamandyqtyń qyr-syryna qanyǵýdy maqsat et­ken oqýshylardyń bul kú­ni bo­lashaǵy aıqyndalyp, bi­li­mi­niń synǵa túsetini de ras. 

Bú­gingi tańda elimizdiń tolaǵaı ta­bys­ta­ry men ǵylymı tehnolo­gııa­lar, ustazdardyń bilimi men bi­ligi deńgeıinen qarasaq, bıyl da bilim sapasy oń nátıje be­rýi tıis. Bul turǵyda bas­qa­r­ma basshysy Sulýshash Qur­man­­bekova ata-analar men mek­­­tep bitirýshiler arasynda UBT-nyń jańartylǵan for­­matyn aqparattyq tú­sin­­di­rý jumystary keńinen júr­gi­zil­genin aıtyp otyr. Sondaı-aq, mektep bitirý­shi­lerdiń qorytyndy attes­tat­taýǵa daıyndyǵyn anyq­­taý maq­satynda oblys mek­­­tep­te­rinde 11-synyp oqý­shy­la­ry­nan memlekettik em­tıhan tap­sy­ratyn pán­der­den apta saıyn baqylaý ju­mys­tary alynyp, monıtorıng júr­gizilýde eken. Endi munyń bar­lyǵynyń qan­daı ná­tıje be­retini aldaǵy ýa­qyt­tyń en­shi­sinde.

Bul kúni «báıgege shapqan» balanyń da, «taqymyn qysqan» ata-ananyń da jaýapkershilik júgi aýyrlaı túsetini anyq. Aıta keteıik, aǵymdaǵy jyldan bastap UBT jańa formatta oblystaǵy 10 ulttyq bi­ryń­ǵaı testileýdi ótkizý pýnkt­terinde 20 maýsym men 1 shilde ara­ly­ǵynda ótedi. Al tes­ti­leýge qa­tysatyn 6136 mektep bi­ti­rýshi óz múmkindigine qaraı túr­li pánderdi tańdaǵan. 

Taraz qalasynda jyl saıyn ulttyq biryńǵaı testileý ótetin iri orynnyń biri – M.-H.Dýlatı atyndaǵy Taraz mem­lekettik ýnıversıteti. Ýnı­­versıtet rektory Mah­me­t­ǵalı Sarybekov atalǵan oqý orny emtıhan tapsyrý úshin túlekterdi qabyldaýǵa to­lyq­taı daıyn ekenin aıta ke­­le, aldyn ala synama test ót­kizý de bala psıhologııasyna jaqsy áser qaldyratynyn jetkizdi. Sondaı-aq, ýnıversıtet prorektory Orynqyz Jol­dasova da TarMÝ-da 1130 ba­lanyń test tapsyratynyn, oqý orny oǵan daıyn ekenin aıtty. Al oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń basshysy Tileýhan Ábildaev testileý kúnderi arnaıy pýnktterde medısınalyq qyzmettiń ke­zek­shilik jasaıtynyn, jedel járdem qyzmetiniń de kómek kór­setetinin málimdedi. Ob­lysta UBT uıymdastyrýda bá­ri jolǵa qoıylǵanymen, al­da­ǵy ýaqyttaǵy nátıje jaıy men túlekter taǵdyry oılandyrmaı qoımaıdy. 

Dırektorlar durys sheshim qabyldasa ıgi

Keıde altyn belgige neme­se úzdik attestatqa úmitker de­gen túlekterdiń óziniń tes­ti­­leýge kelgende kósile almaı qa­­la­ty­ny bolady. Muny sol sát­tegi túlek tolqynysymen qan­sha baılanystyrsaq ta, arǵy te­ginde bilim nátıjesiniń tolyq­qan­dy qalyptaspaǵanyn ańǵarý qı­yn bolmas edi. Máselen, bı­yl jambyldyq 237 oqýshy «Al­t­yn belgi» tósbelgisinen já­ne 139 oqýshy úzdik attes­tattan úmitker eken. Báriniń de óz bilimin dáleldep, ózi tań­da­ǵan oqý ornyna kedergisiz tú­sip ketýine tilektes bolsaq ta, bir másele tóńireginde de oı­lasa ketýdi maqul kórdik. Qaı oqýshy bilim básekesine qabi­letti, kim altyn belgige, kim úzdik attestatqa laıyq de­gen másele tóńireginde jyl saıyn jergilikti bi­lim bas­qar­masy saraptama júr­gi­zip, nátıjesin Bilim jáne ǵy­lym mınıstrligine joldaıtyn edi. Endi bıyldan bastap bul máseleniń bári de mektep qabyrǵasynda-aq sheshile be­ret­­in bolypty. Iаǵnı, túlektiń «taǵ­dyry» ózi oqyǵan mektep dırektorynyń qolynda degen sóz.  Aıtalyq, ótken jyly 220 oqý­shy «Altyn belgiden» úmitker bolyp, UBT kezinde onyń 130-y, ıaǵnı 59,1 paıyzy óz bilimin dáleldegen bolatyn. Sol sııaqty úzdik attestatqa 86 oqý­shy úmitker bolyp, onyń ishin­de 30 oqýshy, ıaǵnı 34,5 paıyzy óz bilimin dáleldegen edi. Bul turǵyda endi bıyl mektep dırektorlary durys sheshim qabyldasa ıgi degen oı bar.

Bar aqsha bólinbeı otyr

Balalar men jas­ós­pi­rim­derdiń jazǵy demalysyn, saý­yq­tyrylýyn jáne eń­bek­pen qamtylýyn sapaly uı­ym­­das­tyrý qajet. Atalǵan is-sha­ra­larǵa 1 men 10-synyp­tar­­da oqıtyn 196 566 oqý­shy­ny to­lyq qamtý josparla­nyp otyr­­ǵanmen, túıtkildi má­se­le­­lerdiń de bar ekenin jasyrýǵa bolmaıdy. 

Taraz qalalyq jáne aý­dan­dyq bilim bólimderiniń má­li­met­teri boıynsha, bul maq­satqa jer­gilikti bıýdjetten 315 mıllı­on 208 myń teń­ge bólingen. Tip­ti, Baızaq, Jý­aly, Qordaı, T.Rysqulov já­ne Sarysý aýdan­da­ry qar­jy­ny ótken jyl­da­ǵy­dan da artyq bólgen. Biraq Mer­ki, Moı­ynqum, Shý aýdanda­ry bul kórsetkishte aqsap tur. Sta­­tıstıkaǵa júginsek, kór­set­­­kishterdiń ótken jylmen sa­lys­tyr­ǵanda, kúrt tó­men­de­ge­nin ań­ǵarar edik. 

T.Rysqulov aýdanyndaǵy Á.Moldaǵulova atyndaǵy, Merki aýdanyndaǵy «Juldyz» já­ne Talas aýdanyndaǵy «Ju­ryn­dysaı» saýyqtyrý la­ger­lerinde qala syrtyndaǵy já­­ne mektep janyndaǵy la­ger­lerdiń tamaqtaný bl­ok­ta­ryn jańa zamanaýı qu­ryl­ǵy­lar­­men qamtamasyz etý týraly aı­­tylǵanymen, de kúni búginge deı­in sheshimin tappaǵan. 

Hamıt ESAMAN, «Egemen Qazaqstan»

Jambyl oblysy