Neoklassıka bıiniń úzdik úlgisi sanalatyn «Serenadanyń» ańyzǵa bergisiz týý tarıhy sonaý 1934 jylǵy amerıkalyq balet mektebinen bastaý alady. Osy balet mektebiniń negizin salýshy baletmeıster Djordj Balanchınniń tól shákirti Vıktorııa Saımon Astanaǵa at basyn arnaıy buryp, astanalyq trýppany kúndiz-túni jattyqtyryp jatyr. Balanchınniń amerıka balet mektebiniń oqýshylary úshin arnap jazǵan «Serenada» baleti osylaısha «Astana Balet» sahnasynda alǵash ret qoıylmaq.
– Reseılik jas jigit Djordj Balanchın nebári jıyrma jasynda Nıý-Iorkke qonys aýdaryp, jańa ómir bastady. Sergeı Dıagılevtiń «Orys baleti» trýppasynda óner kórsete júrip, baı tájirıbe jınady. Balanchınniń Amerıkada alǵash qoıǵan spektakli osy «Serenada» edi. Stýdentterge arnalǵan balet qoıylymyn qazir kásibı bıshiler sahnalap júr. Mıster Balanchındi alǵash kórgende segiz jasta edim, – deıdi V.Saımon.
Djordj Balanchınniń P.Chaıkovskııdiń shekti aspaptar orkestrine arnalǵan mýzykasyna qoıylǵan «Serenada» baleti Djordj Balanchın qorymen birlese jasalyp otyr. Balanchınniń kózin kórgen Vıktorııa Saımon ustazynyń stıli men qoıý tehnıkasyn múltiksiz saqtaı otyryp, astanalyq kórermenderge buryn-sońdy kórmegen spektakl tartý etpek.
– Astanalyq balet trýppasynyń deńgeıi óte joǵary. Syrt qaraǵanda qarapaıym kóringenimen, «Serenada» – tehnıkalyq, mýzykalyq jáne stıldik turǵydan óte kúrdeli bı. Ǵajaıyp, máńgi ónerge bir taban jaqyndaǵan kórermenniń júregi eljirep, tolqı túsedi. Muny kóziqaraqty kópshilik mindetti túrde kórýi tıis, – degen rejısser elimizdegi balet mektebiniń tehnıkasy men deńgeıi týraly da sóz qozǵaı ketti.
– Baıqaýymsha, negizinen munda orys balet mektebi keń qanat jaıǵan eken. Odan bólek fransýz, amerıka baletteriniń úrdisteri de ııý-qııý aralasyp jatyr. Orys balet mektebi óte jaqsy, degenmen, ózgelermen tájirıbe almasqan da durys. Orys balet mektebi 25 jylǵa keıin qalyp qoıǵan. О́zge elderdiń qoıylymyn sahnalarda tehnıkalyq, mýzykalyq erekshelikterin saqtaı otyryp jetkizgen durys, – deıdi ol. Sonymen birge, jas horeograftardyń mýzykamen ilesip jumys isteýi de kásibılikke jeteleı túspek degendi aıtady. Qazaqstanǵa sapary týraly, áseri jóninde de oı bólisti.
– Astananyń ózindik modern stıli meni shabyttandyrdy. Kóptegen mádenı oryndaryn araladym. Jańa, jas qala. Jaıaý júrgendi unatamyn. Saıabaqtar kóptep salynyp jatqany qýantty. Mamyrajaı mamyr kezinde tap bolǵanym úshin qýanyp otyrmyn. Munda kelerimde alda ne kútip turǵanyn bilmedim. Nıý-Iorktiń sapyrylysqan ómiri Amerıka týraly tolyq málimet bere almaıtynyn eskersek, Astana da Qazaqstannyń kishkentaı bir bólshegi. Eldiń ońtústigi taýly dep estidim, – degen rejıssermen jyly qoshtasyp, «Qaıshylyq» horeografııalyq kompozısııasyna daıyndyq barysyna bas suqtyq. Bizdi qarsy alǵan brazılııalyq Rýben Terranova – bul kúnde Italııa, Ispanııa, Argentına, Kýba elderinde óner kórsetip, júzden astam balet qoıyp, eńbekqorlyǵymen ataǵy shyqqan tanymal horeograf. Ol «Qaıshylyq» baletin qoıýǵa Astanaǵa arnaıy kelip otyr. Iisi burqyraǵan kofesi men qyzyldy-jasyldy, dýmandy karnavalymen dúıim jurtty arbaǵan, ataqty Pele men Ronaldony dúnıege ákelgen Brazılııa bul joly klassıkalyq balet bıimen baýramaq pa dep tań qaldyq.
– Brazılııadaǵy ártúrli bı mektepteri men konservatorııalarda bas horeograf bolyp 50 jyldan beri jumys istep kelemin. Jas áriptesterime aıtarym, eń bastysy, bir orynda turyp qalmaý kerek. Klassıkalyq baletpen shektelmeı, únemi úıreniste, izdeniste bolý óte mańyzdy, – deıdi spektakldiń qoıýshy horeografy Rýben Terranova.
Rýben Terranovanyń «Qaıshylyq» baleti jaryq pen kóleńkeni, qııal men shynaıy ómirdi qarama-qarsy qoıady. Munda bári bar: «Bul – emosııaǵa toly, zamanaýı balet. О́mirdiń ózi aq pen qaradan, kúngeı men kóleńkeden, qýanysh pen qaıǵydan turady», deıdi ol.
Onyń aıtýynsha, Brazılııada opera jáne balet ónerine memleket tarapynan asta-tók qoldaý joq. Memleket balet ónerine jetkilikti qoldaý kórsetedi dep aıta almaımyn. Brazılııada talantty bıshiler óte kóp. Álemniń kez kelgen elin alyp qaraıtyn bolsańyz, eki-úsh bıshi mindetti túrde brazılııalyq bolyp shyǵady, – degen tájirıbeli bıshi mundaı halyqaralyq mádenı baılanystardyń óz kezeginde sahna keńistigin jańasha ıgerýge múmkindik beretindigin aıtady.
Aıa О́MIRTAI, «Egemen Qazaqstan»