Ekonomıkalyq ósim boljamy qandaı?

О́tken senbide Premer-Mınıstr Kárim Másimovtiń tóraǵaly­ǵy­men qarjy-ekonomıkalyq bloktyń zań jobalary, sondaı-aq halyqaralyq yntymaqtastyq máseleleri qaralǵan Úkimet oty­rysy ótti. Onda Ekonomıkalyq damý jáne saýda mınıstri Qaı­rat Kelimbetov elimizdiń 2012-2016 jyldarǵa arnalǵan áleýmet­tik-ekonomıkalyq damýynyń boljamy týraly baıandama jasady. Osy kezeńdegi Úkimettiń eko­no­mıkalyq saıasatynyń basty mindetteri teńdestirilgen ekonomı­ka­lyq ósýdi jyl saıyn 7 paıyzdan kem emes deńgeıde qamtamasyz etý bolyp tabylady. Qoıylǵan maq­sattar makroekonomıkalyq turaq­ty­lyqty qamtamasyz etý, aı­maq­tardyń ornyqty damýy, memlekettik basqarý júıesin damytý, adamı kapıtaldyń básekege qabi­lettigin arttyrý, sondaı-aq ın­dýs­­trııa­landyrý arqyly ártarap­tan­dy­rýdy jedeldetý jolymen tu­raqty ekonomıkalyq ósý úshin negiz jasaý esebinen júzege asady. Ekonomıkalyq saıasat eko­no­mı­kanyń shıkizattyq emes sektoryn damytýdy yntalandyrýǵa, eń al­dy­men, ekonomıkanyń naqty sek­to­ry kásiporyndarynyń ınnova­sııa­lyq qyzmetine, qolaıly ınves­tısııalyq ahýal qurýǵa, jeke ın­ves­­tısııalardy yntalandyrýǵa ba­ǵyttalatyn bolsa, memlekettik or­gandardyń lısenzııalyq-ruqsat berý júıesin jáne baqylaý-qada­ǵa­laý qyzmetin jetildirý arqyly bıznes-ahýaldy jaqsartý boıyn­sha jumystar jalǵaspaq. Bıýdjet tapshylyǵyn boljamdy IJО́-ge qatysty 2012 jylǵy 2,6 paıyzdan 2014 jyly 1,3 paıyzǵa deıin nemese 758,5 mlrd. teńgeden 460,2 mlrd. teńgege deıingi qysqartý josparlanǵan. Elbasy tapsyrmalaryn júzege asyrý aıasynda 2012-2014 jylda­ry bıýdjet shyǵystary saıasa­ty­nyń negizgi basymdyqtary ındýs­trııa­landyrý baǵdarlamasyn qar­jy­landyrý, áleýmettik salany jań­ǵyrtý, halyqtyń turmys jaǵ­daıyn jaqsartý men memlekettik qyzmet sapasyn kóterý, sondaı-aq ósý núktelerin qalyptastyrý (ın­fra­qurylymdardy, áleýmettik sa­la­lardy damytý jáne turǵyn-úı-kommýnaldyq sharýashylyǵyn jań­ǵyrtý arqyly aımaqtardyń báse­kege qabilettigin arttyrýǵa baǵyt­talǵan jobalardy júzege asyrý) bolyp tabylady. Berilgen tapsyrmalardy jú­ze­ge asyrý aıasynda 2012-2014 jyl­dar­ǵa arnalǵan basymdyqty res­pýb­lıkalyq bıýdjettik ınvestısııalar tizbesi qalyptasty­ryl­sa, 2012 jyly 1066,1 mlrd. teńge, 2013 jyly – 866,1 mlrd. teńge, al 2014 jyly 707,4 mlrd. teńge qarajat bólý qarasty­ry­lyp otyr. Álemdik ekonomıkadaǵy jaǵ­daı­dyń ózgerýin esepke ala oty­ryp, orta merzimdi keleshekte Ult­tyq qor qarajattaryn qalyptas­ty­rý men paıdalaný jónindegi tujyrymdamaǵa sáıkes, 8 mlrd. AQSh dollary kóleminde kepildendirilgen transfertti shekteý ar­qyly Ulttyq qorda qarjy qara­jattaryn jınaqtaý saıasaty jal­ǵa­satyn bolady. Ulttyq qordyń aktıvteri 2015 jylǵa qaraı 72,5 mlrd. AQSh dollaryna deıin ósýi qajet, bul IJО́-niń 30,4%-nan kem emes bólikti quraıdy. Osyǵan baı­lanysty 2012-2014 jyldary Ulttyq qordan bólinetin kepildendirilgen transfert 1200,0 mlrd. teńge kóleminde josparlanǵan. Otyrys barysynda Q.Kelimbetov usynǵan «Qazaqstan Respýblı­kasy Ulttyq qorynan 2012 - 2014 jyldarǵa arnalǵan kepildendirilgen transfert týraly» zań joba­sy biraýyzdan maquldandy. Sony­men qatar, atalǵan jıynda Qarjy mınıstri Bolat Jámishev usynǵan «2012-2014 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly» zań jobasy da qoldaý tapty. Eli­mizdiń makroekonomıkalyq damýy­nyń bazalyq ssenarııi negizinde 2012-2014 jyldarǵa arnalǵan res­pýblıkalyq bıýdjettiń 2012 jyly – 4751 mlrd. teńgeni (2011 jyl­dyń bıýdjetine 502 mlrd. teńgege óse otyryp), – 2013 jyly –5031 mlrd. teńgeni (280 mlrd. teńgege óse otyryp) jáne 2014 jyly – 5424 mlrd. teńgeni (387 mlrd. teńgege óse otyryp) quraıtyn ólshemderi qalyptastyrylǵan. 2012 jylǵa arnalǵan respýb­lı­kalyq bıýdjet kiristeriniń bol­jamy (transfertterdiń túsimin esepke almaǵanda) aǵymdaǵy jyl túsimderin baǵalaýdan 274 mlrd. teńgege arta otyryp, 3310 mlrd. teńge somasynda anyqtalǵan. 2012 jylǵy respýblıkalyq bıýdjet kiristerinde salyq túsimderi ana­ǵurlym kóp úles salmaqqa ıe (97,3 %). 2012 jylǵy salyq túsimderi­niń eleýli úlesi korporatıvtik ta­bys salyǵy (37,5%) jáne qosyl­ǵan qun salyǵy boıynsha (30,3 %) túsimderge keledi. 2012 jyly áleýmettik qamsyz­dandyrý jáne áleýmettik kómekk­e jumsalatyn shyǵystar 134 mlrd. teńgege (12,5 paıyzǵa) óse oty­ryp, 1209 mlrd.teńgeni quraıdy. 2012-2014 jyldary bilim men ǵylymǵa jumsalatyn shyǵystar 1 132 mlrd. teńgeni quraıdy, onyń ishinde 2012 jyly – 365 mlrd. teńge nemese 2011 jyldyń jos­par­ly kórsetkishterinen 105 mlrd. teńgege joǵary. 2012-2014 jylda­ry densaýlyq saqtaý júıesine shyǵystar 1303 mlrd. teńgeni, onyń ishinde 2012 jyly 437 mlrd. teńgeni quraıdy nemese aǵymdaǵy jylǵa qaraǵanda 36 mlrd. teńgege ósedi. Al, mádenıet salasyndaǵy shyǵystardyń jalpy somasy 61 mlrd. teńgeni qurasa, 2012 jyly – 30,5 mlrd. teńge, 2013 jyly – 17 mlrd. teńge jáne 2014 jylǵa – 13,5 mlrd. teńge bolmaq. Jıyn barysynda «Energııa únemdeý jáne energııa tıimdiligin arttyrý týraly» jáne «Energııa únemdeý jáne energııa tıimdiligin arttyrý máseleleri boıynsha Qa­zaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine ózgertýler men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobalary da talqylandy. So­nymen qatar, Premer-Mınıstr­diń orynbasary Erbol Orynbaev­tyń Ekonomıkalyq yntymaq­tas­tyq jáne damý uıymymen ózara yqpaldastyq jónindegi usynys­tary da qoldaý tapty. Ábdirahman QYDYRBEK.