Beıbit ómir – bereke bastaýy

Bıyl – Qazaqstan halqy úshin ótkenge mańyz berip, bolashaqtyń mazmunyn aıqyndaıtyn eń mártebeli de tarıhı jyl. Tuǵyrly el bolaıyq degen asqaq rýhta táýelsizdiktiń negizin qalap, irgetasyn bekitkenimizge, dúnıe júzindegi derbes memleketterdiń qataryna engenimizge 25 jyl toldy. Osy 25 jyldyń ishinde jańa tarıh betteri qattalyp, onda Qazaqstannyń jańa zamanǵa saı kelbeti qalyptasyp, jaýapkershilikpen atqarǵan qyrýar jumystarynyń jemisi aıqyn kórinis tapty. San ǵasyrlar boıy ata-babalarymyzǵa eldiń táýelsizdigi asyl arman bolyp keldi. Biz olardyń azat jáne táýelsiz Otandy ańsa­ǵan kóp ǵasyrlyq qııaldaryn is júzine asyr­dyq. Táýelsizdiktiń 25 jyldyǵyn jańa qazaqstandyq armanmen, tyń bastamalarmen qarsy alyp otyrmyz. Onyń basty maqsaty júzege asyrylyp jatqan «Qazaqstan-2050» Strategııasymen para-par. Elimiz HHI ǵa­syrdyń ortasyna qaraı álemdegi asa damyǵan 30 memlekettiń qataryna qosylýyna qol jet­kizýdi josparlap otyr. Tarıhqa úńilsek, qazaq halqy talaıly taǵdyrynda ultqa ustyn bolǵan handardan, el qorǵaǵan batyrlardan, kemel bılerden kende bolmaǵan. Abylaı, Kereı men Jánibek handar tikken Qazaq ordasyn eńseli el etý isine sanaly ǵumyryn arnady. Qazaq handyǵy degen ulan-ǵaıyr jerimizdi jaýdan azat etip, elimizdiń etek-jeńin bútindedi. Onyń qazaq halqynyń tuǵyry berik, juldyzy jaryq el bolýyn ańsap, osy qasıetti maqsatqa jetý jolynda naızanyń ushyn ǵana emes, dıplomatııanyń kúshin de jumsaǵan zamanynyń asa kórnekti hany bolǵanyna tarıh kýá. Almaǵaıyp surapyl zamanda eseńgiregen elge es kirgizip, bir týdyń astyna biriktire bilgen Abylaı erligi men aqyl-parasatyn qatar jumsaǵan sarabdal saıasatkerliginiń arqasynda qazaq halqyn joıylyp ketýden saqtap qaldy. Bolashaǵymyz baıandy, táýelsizdigimiz máńgilik bolýy úshin biz babalardan qalǵan amanatty esimizden shyǵarmaı, únemi elekten ótkizip otyrýǵa tıispiz. О́ıtkeni, biz Abylaı babamyz armandaǵan osy kúnge ońaılyqpen jetkenimiz joq. El arasynda Abylaıdyń armanyna baılanysty aıtylatyn támsil bar. Aqtyq sátinde «Han ıem, ne armanyńyz bar?» dep suraǵan Buqar jyraýǵa Abylaı han: «Úsh armanym bar. Birinshisi, elimdi beıbit ómirge jetkizsem dep edim. Qan kóp tógildi. Ekinshisi, halyq jer emshegin eme almady, qala, kent sala almady. Úshinshisi, eldiń basyn biriktire almadym», degen eken. Árıne, syrtqy jaýǵa qarsy qazaqtyń basyn biriktirip, halqyn azat qylamyn dep attan túspegen ardaqty hannyń el keleshegine qatysty armany az emes edi. Biraq aýyzbirliktiń durys bolmaý­ynan Abylaıdyń kóp armany zamanynda oryndalmaı qaldy. Mańdaıyna baq pen sory qatar jazylǵan Qazaq eli Abylaı han ómirden ótkennen keıin de taǵdyrdyń talaı taýqymetin tartty. Yrysyn qashyrǵan alaýyzdyqty, «bas-basyna bı bolǵan óńkeı qıqym» zamandy, ulttyq bolmysymyzdy joımaq bolǵan totalıtarlyq saıasattyń tepkisin kórdi. Alaıda, erteńgi kúnge degen úmitimizdi óshirmeı, bárinen óttik. Aıbarly Abylaı ańsaǵan asqaq armanǵa, uly muratqa búgingi urpaq jetti. Abylaı armandaǵan mamyrajaı beıbit ómirdi kórdi. Abylaı muratynyń oryndalǵany osy emes pe?! Osy jıyrma bes jyldyń ishinde qazaq eli óziniń oń-solyn tanydy, etek-jeńin jınady. Ǵasyrlar boıy arman bolǵan uly ister osy kúni júzege asýda. Eldiń ál-aýqatyn kóterip, tól mádenıetimiz ben salt-dástúrimizdi, memlekettik tildi jańǵyrtý jolynda qyrýar jumystar atqaryldy. Qazaqstan táýelsizdiktiń jıyrma bes jylynda ekonomıkalyq, áleýmettik qýatty reformalardy jedel de tıimdi iske qosyp, qaı salada da TMD elderi ishinde kóshbasshy atandy. Halyqaralyq qaýymdastyq Qazaqstandy ortaazııalyq kóshbasshy, shynaıy áriptes, tatý kórshi, taǵylymdy dos retinde tanıdy. Aınaldyrǵan 10 jyldyń ishinde Astananyń dúnıege kelýiniń ózi sonaý perǵaýyndardyń Mysyrdaǵy pıramıdalardy ǵasyrlap salǵanymen para-par. Eýrazııa kindiginde myń jyl turǵan qalalardan esh kem emes, jańa da biregeı qala boı kóterdi. Bul da Elbasynyń eren erlikteriniń biri, táýelsizdiktiń arqa­syn­da qol jetkizgen jetistikterimiz. О́z kezeginde, osy memlekettiń kók týyn bıiktete túsý mindeti árbir Qazaqstan azamas tyna taǵdyr syılaǵan uly baqyt desek te bolady. Al baqyt, Elbasy aıtqandaı, «baǵalaı bil­gen­niń basynda turady». Osylaısha, Nursultan Nazarbaev álem aldynda táýelsiz eldiń tusaýyn kesken sarabdal basshy ǵana emes, ózin osynaý tarıhy baı, taǵdyr-talaıy aýyr, biraq rýhy myqty eldiń súıeginen jaralǵan adal perzenti ekenin de qosa dáleldedi. Nursultan Nazarbaevtyń aımaqtyq sheń­berde, halyqaralyq deńgeıde adamzatqa ortaq ondaǵan kúrmeýi qıyn máselelerdiń oń sheshilýine yqpal eter kórnekti saıasatker, qazaqtyń baǵyna jaralǵan tarıhı ulyq tulǵa ekenine ýaqyt ótken saıyn kózimiz jete túsýde. Táýelsizdik jóninde sóz qozǵasaq, eń aldymen jadymyzǵa túsetin qasıetti uǵym ol – eldiń tynyshtyǵy, memleket ishindegi turaqtylyq. Turaqtylyq qaı jerde bolady? Turaqtylyq – birlik bolǵan jerde bolady. Eger eldiń ishinde saıası turaqtylyq bolmasa, áleýmettik damý bolmasa, ol elde eshýaqytta da baıandy damý bolmaıdy. Bul jerde tipti, táýelsizdik taǵylymy týraly aıtýǵa da oryn joq. О́te qıyn. Nege deseńiz, eldiń ishki saıası ahýaly shaıqalǵan jaǵdaıda bári de shaıqalady. Bul táýelsizdikke birden-bir qaýipti qater. Ishki turaqtylyǵy syr bergen memleketke syrtqy faktorlardyń áser etýi óte ońaı. Al el birligi myqty bolǵan jaǵdaıda ǵana myqty memleket týraly áńgime qozǵaýǵa múmkindik bar. «Táýelsizdik taǵylymy» degennen shyǵady, máselen, osynaý 25 jylda kóp etnosty memlekette yntymaq negizin shaıqaltpaı ustaǵandyqtyń ózi – kóp jetistik, úlken tabys. Menińshe, bul Elbasymyzdyń da, elimizdiń de úlken bir jeńisi. Elbasynyń «Qazaqstan-2050» strate­gııa­lyq baǵdarlamasynda kez kelgen quqyq buzýshylyqqa tózbeýshilik, ár satydaǵy qylmyspen kúresti belsendi júrgizýdi qamtamasyz etý HHI ǵasyrdaǵy memleket damýynyń basym baǵyty retinde qa­ralǵan. Al baǵyttaǵy jumystardyń negizgi bóliginiń biri, sóz joq, ol – qoǵamdyq qaýip­sizdikti qamtamasyz etý. Osy oraıda Ult­tyq ulannyń kúsh-qýatyn arttyrý men jetildirýge, ınfra­qurylymyn damytýǵa Elbasy – Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Nazarbaevtyń tarapynan árdaıym úlken kóńil bólinip, qaýipsizdik problemalary birinshi másele retinde qaralyp keledi. Sóz sońynda, jaqyny men jatqa beıbit­súı­gish, meımandos nıetimen tanylǵan asyl halqymyzdyń asqaq muraty – el egemendigi máńgilik baıandy bolsyn demekpin.  Halqy­myzdyń qýanyshy ortaımasyn, alar asýlary kóp bolsyn. Máńgilik eldiń muraty – Qazaq eli zamana usynǵan kez kelgen synnan abyroıly ótip, el egemendigi ǵasyrlardan ǵasyrǵa jalǵasa bersin. Rýslan JAQSYLYQOV, Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ulanynyń bas qolbasshysy, general-leıtenant