Tórge ozdyratyn tórt basymdyq

Keshe Astanada Parlament palatalarynyń birlesken otyrysy bolyp ótti. Tórtinshi saılanǵan Parlamenttiń besinshi sessııasyn Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev sóz sóılep ashyp berdi. Sessııanyń ashylýyna Premer-Mınıstr Kárim Másimov, Memlekettik hatshy Qanat Saýdabaev, Prezıdent Ákimshiliginiń Basshy­sy Aslan Mýsın, Konstıtýsııalyq Keńestiń, Joǵarǵy Sottyń, Joǵarǵy Sot Keńesiniń jáne Ortalyq saılaý komıssııasynyń tóraǵa­lary, Úkimet músheleri, Respýblıka Prezıdentine tikeleı baǵynatyn jáne esep beretin memlekettik organdar basshylary, Prezıdent Ákim­shiligi, Parlament palatalary ap­pa­rattarynyń jáne Premer-Mı­nıstr Keńsesiniń jaýapty qyz­metkerleri, buqaralyq aqpa­rat quraldarynyń ókilderi qatysty. Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaev Parlament palatalarynyń birlesken otyrysynda sóz sóıleýge shyqqan kezde zalda otyrǵandar erekshe qol shapalaqtap, qoshemet kórsetti.  Memlekettik Ánuran oı­nalǵan kezde de Nursultan Ábish­ulynyń  daýysyn kóterip, ánge qosylýy jarasymdy kórindi. Taıaýda kezekti saılaý ótip, Senat quramynyń jańarǵanyn bilesizder. Saılaýda el senimine ıe bolǵan joǵarǵy palatanyń jańa ókilderin shyn júrekten quttyqtaımyn. Qazaqstannyń jáne ózderińiz saılanǵan óńir­lerdiń ıgiligi úshin atqaratyn eńbekterińizge jemis tileımin! Aldaǵy besinshi sessııa bar­sha­myzdan joǵary jaýapkershilik pen asqan uıymshyldyqty talap etedi. Sebebi, bul sessııa qasterli Táýelsizdiktiń 20 jyldyq mereıli toıyna oraılas keldi, dep bastady Elbasy Nursultan Nazarbaev tórtinshi saılanymdaǵy Parlamenttiń besinshi sessııasynyń ashy­lýyn­da sóılegen sózin. 1991 jylǵy 16 jeltoqsanda Memlekettik táýelsizdik týraly Konstıtýsııalyq zań qabyldanǵan edi. Osy zań arqyly elimizdiń araıly azattyǵy saltanatty túrde jarııa­landy. Biz azattyqtyń jıyrma jylynda eshbir tarıhymyzda bolmaǵan bıikke kóterildik. Búgingi sessııanyń mańyzy aıryqsha, dep jalǵady sózin Memleket basshysy. Bul – tórtinshi saılanǵan Parlamenttiń jumysyn qorytyndylaıtyn jaýapty sessııa. Máji­lis­tiń qazirgi quramy alǵash ret partııalyq tizim boıynsha saılanǵanyn bilesizder. Onyń qu­ramynda Qazaqstan halqy Assambleıasynan tuńǵysh ret saılanǵan depýtattar jumys istep jatyr. Úkimetimiz «Nur Otan» partııa­sy­nyń Parlamenttegi  basym kópshiliginiń qol­daýy­men jasaqtalyp, jumys júrgizýde. Zań shyǵarýshy bılik pen atqarýshy bılik ara­syn­da syndarly qarym-qatynas ornyqqan. Depýtattar kúrdeli jahandyq daǵdarys jaǵdaıynda joǵary kásibı belsendilikpen jumys júrgizdi. Úkimetpen birlese otyryp, daǵdarysqa qarsy zańdyq qujattar ázirlenip, qabyldandy jáne ol tabyspen iske asýda. Qa­zaqstan jahandyq ekonomıkalyq kúızelisti jeńip shyǵa alǵan álemdegi az ǵana eldiń biri bol­dy. Osy jetistikterimizdiń arqasynda Táýelsizdiktiń 20 jyldyq torqaly toıyn qarsy alǵaly otyrmyz. Bizdiń ekonomıkamyz qaıtadan erekshe qarqyn alýda.  Alǵashqy jartyjyldyqta ishki jalpy ónim kólemi 7,1 paıyzdy qurady. Onyń ústine óńdeý ónerkásibi salasyndaǵy óndiris kólemi 8 paıyzdan da artty. Indýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵytynyń arqasynda  qazirdiń ózinde bıylǵy jyly ishki jalpy ónim ósýiniń úshten biri qamtamasyz etildi, dedi Prezıdent. О́tken jyly elimizde Indýstrııalandyrý kartasyna engizilgen 152 kásiporyn ashyldy. Bıylǵy jyly ınnovasııalyq úlgidegi 204 ká­sip­oryn ashý josparlanyp otyr. Agrarlyq sektor joǵary qarqynmen damýda. Tek bıylǵy jyldyń ózinde ǵana  aýyl sharýashylyǵyna memlekettik qoldaý retinde 177 mıllıard teńge qarjy bó­lindi. Sońǵy 5 jyl ishinde aýyl sharýashylyǵy salasyn bıýdjetten qarjylandyrý kólemi 670 mıllıardtaı teńgeni qurady. Bul – orasan aýqymdy teńdessiz kórsetkish. Memleket basshysy kelesi kezekte barlyq óńirlerde turaqty azyq-túlik qorlary quryl­ǵa­nyn atap kórsetti. Dúnıe júzindegi dúrbeleńge qaramastan, Qazaqstanda jalaqy men zeınetaqy kólemi arta túsýde. Bilim jáne densaýlyq saqtaý salalary da joǵary qarqynmen damýda. Memlekettik «100 mektep, 100 aýrýhana» baǵdarlamasy boıynsha 101 mektep jáne 50 densaýlyq saqtaý mekemesi salyndy. Taıaý jyldarda búkil elimizde 400-den astam jańa mektep, 350-deı  aýrýhana, emhana jáne feldsherlik pýnktter ashy­la­dy. Álemdik bilim berý ortalyqtarynyń úlgi­si­men qurylǵan elimizdiń mańdaıaldy joǵary oqý orny – Nazarbaev ýnıversıteti jumysyn júrgize bastady, dedi Elbasy. Osy orasan jetistikterge Parlament depý­tat­tary zor úles qosty. О́tken sessııada túrli má­seleler týraly 141 zań qabyldanyp, 76 ha­lyq­aralyq kelisim ratıfıkasııalandy. Osynyń bárin sizderdiń Táýelsizdik toıyna jasaǵan laıyqty tartýlaryńyz dep bilemin. Sol úshin sizderge zor rızashylyǵymdy bildirip, shyn júrekten rahmet aıtamyn. Parlamenttiń besinshi sessııasy óziniń ju­my­syna Qazaqstan Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵy qarsańynda kirisip otyr, dep sabaqtady sózin Nursultan Nazarbaev. Bizdiń barlyq tabys­ta­rymyz zań shyǵarýshylardyń ter tóge jumys istegen eńbeginsiz, bıliktiń barlyq tarmaqtary­nyń úılesimdi is-qımylynsyz múmkin bolmas edi. Men barlyq depýtattarǵa osy úlesteri úshin rızashylyǵymdy bildiremin. Búginde Qazaqstan almaǵaıyp dúnıeniń ból­she­gine aınaldy. Biz belsendi, teńdestirilgen syrt­qy saıasat júrgizip, kórshilerimizben ınte­gra­sııany keńeıtýdemiz, álemniń jetekshi elderimen ynty­maq­tastyǵymyzdy nyǵaıtýdamyz. Keden odaǵyna qatysýymyz qazirdiń ózinde ózara saýda-sattyqta aıtarlyqtaı ósim berýde. Reseıge eksport 60 paıyzǵa, Belarýsqa 2,3 esege ulǵaıdy. Astanada Shanhaı yntymaqtastyq uıymy­nyń aldaǵy ondaǵan jyldardy qamtıtyn damý jolyn aıqyndaǵan tarıhı sammıti ótkizildi. Qazaqstan Islam yntymaqtastyǵy uıymyna tór­aǵalyǵyna osy uıymnyń óte kúrdeli keze­ńinde kiristi. Biz taıaýdaǵy jyldar ózimiz úshin jáne búkil álem úshin qamsyz  otyrýdyń ýaqyty emes ekenin túsinýge tıispiz. Álemniń damýy kúrdeli ekeni talassyz. Birinshiden, jahandyq ekonomıkanyń úrdis­teri kóńil jubatarlyqtaı emes. Qarjy rynok­tary turaqsyz, álemdik baǵalar sekiris ústinde. Kóptegen onjyldyqtardan beri alǵash ret AQSh-tyń reıtıngtik pozısııasy tómendedi. Eý­ropalyq Odaq ekonomıkalyq problemalaryna maltyǵyp jatyr. Eýropadaǵy áleýmettik tol­qý­lar qazirdiń ózinde iri qalalarda jappaı oırandaý men tonaýlarǵa  ulasa bastady. Biz muny London sekildi qýatty da tynysh qalada kórdik. Osynyń bar­lyǵy úreı týǵyzatyn belgiler. Álem burynǵy daǵdarysty jyldardan tıisti qorytyndy shyǵarǵan joq. Jáne de qazir eshkim tipti taıaýdaǵy aılarǵa da dál boljam aıta almaıdy. Jańa jahandyq ekonomıkalyq modelge kóshý ıdeıasy  kúni búginge deıin tek pikirtalas taqyryby ǵana bolyp qalyp otyr, dedi Prezıdent. Ekinshiden, álem qaýipsizdiktiń aıtarlyqtaı qaterlerimen betpe-bet  kelýde. Afrıkadaǵy ja­han­dyq ashtyq oshaǵy qazirdiń ózinde ondaǵan mıllıon adamdy qamtydy. BUU boljamy boı­ynsha, ashtyq bizdiń Ortalyq Azııadaǵy birqatar kórshi­les memleketterge de qater tóndirýi múm­kin. Sáı­ke­sinshe, zańsyz mıgrasııalarmen, epı­de­mııalar­men, janjaldarmen baılanysty qaýip-qaterler de birshama joǵarylaýda. Álemdik aq­pa­rattyq keńistik te «urys dalasyna» aınalýda. Jahandyq jelide «ınternet-pırattardyń» qyl­mystyq toby lań salýda. Olar shabýyldar uıym­dastyryp, kompanııalarǵa, bankterge, tutas­taı memleketterge zııan shektirýde, dedi Memleket basshysy. Úshinshiden, álem aıtarlyqtaı geosaıası ózgerister tabaldyryǵynda tur. Taıaý Shyǵys tasqyndap jatyr. Bizdiń shekaramyz mańynda da tynyshtyq joq. Memleketterdiń barlyǵy birdeı turaqsyzdyq tolqynyna qarsy tura almaıdy. Etnosaralyq jáne dinaralyq janjaldar táýekeli óse túsýde. Jaqynda búkil álem beıbit Norvegııadaǵy jantúrshigerlik lańkestik­ten eseńgirep qaldy. Halyqaralyq terrorızm­niń jańa tyqsyrý qateri joǵary kúıinde qalyp otyr, dep oıyn túıindedi Elbasy. Prezıdent osy oraıda jańa qaýip-qaterler aldynda ekonomıkamyzdy, memleketimizdi jáne qoǵamymyzdy bekemdeý bizdiń ortaq paryzymyz ekenin atap kórsetti. Barlyq bılik tarmaq­tarynyń, onyń ishinde Parlamenttiń de aldaǵy jumysynyń basty mán-mańyzy osynda. Qazaqstannyń aǵymdaǵy jáne damýdyń stra­tegııalyq josparlaryn esepke qosa alǵanda, besinshi sessııa barysynda Parlamentke zań shy­ǵarýshylyq mindetterdiń tórt blogyn sheshý qajet, dep jalǵady sózin Nursultan Ábishuly. Birinshiden, bizdiń ekonomıkamyzǵa, ásirese, basym salalardaǵy ınnovasııalyq úderisterdi yntalandyratyn naqty zańnamalyq normalar aýadaı qajet. Úkimet «Indýstrııalyq-ınnova­sııa­lyq qyzmetterdi memlekettik qoldaý tý­raly» zań jobasyn daıyndady. Jaqyn arada ol Májiliske túsedi. Ony jedel túrde qarap, 2012 jyldyń basynda iske qosý kerek. Kezekti mańyzdy mindet – energetıka sala­synyń ınvestısııalyq múmkindikterin artty­ra­tyn zańdar qabyldaý. Energetıkany damytý – bizdiń Táýelsizdigimizdi nyǵaıtý máselesi. Parlament qazirdiń ózinde qoldanystaǵy zań­na­ma­lyq aktilerge birqatar túzetýler men tolyq­ty­rýlardy qarastyrýda. Olar energııa re­sýrstaryn tutyný sapasyn joǵarylatatyn bir­qa­tar sharalardy qamtıdy. Jaqyn ýaqytta osy zańdardy qaraýdy aıaqtaý mańyzdy. Osylaı degen Memleket basshysy óziniń tapsyrmasymen Úkimettiń «Energııa únemdeý jáne energııanyń tıimdiligin arttyrý týraly» zań jobasyn daı­yn­daǵanyn nazarǵa salyp, osy mańyzdy zańdy qaraýǵa tezirek engizýdi ótindi. Sizderdiń esterińizde bolar, jaqynda Oń­tús­tik Koreıa prezıdentiniń bizdiń elimizge resmı sa­pary boldy, dep jalǵady sózin Elbasy. Biz Balqash JES-i qurylysy týraly áńgime qozǵa­ǵa­nymyzda, ol maǵan Qazaqstannyń elektr ener­gııa­sy jelilerindegi shyǵyn 20 paıyzdy quraı­tynyn, al Koreıada bul san 4 paıyz ǵana ekenin aıtty. Sondaı-aq, ol sizder elektr energııasyn berýde jaqsy únemge qol jetkize bastasańyz­dar, stansany salmaı-aq qoıýlaryńyzǵa bolady, dedi. Bizdiń Úkimet osy orasan tájirıbeni úı­re­nýmen nege aınalyspaıdy? Biz elektr ener­gııa­syn birinshi kezekte eski óndiristerde joǵaltyp jatyrmyz. Bizdiń azamattarymyz elektr ener­gııasyn ǵana emes, sondaı-aq jylýdy, sýdy jáne basqa da resýrstardy únemdep úırengen joq. Munymen búkil álemde baıaǵydan aınalysady. Bizde bári tegin, bizde kórshilerimizge qaraǵanda, absolıýtti tómen baǵalar. Biz mundaı tómen parametrlerdi ustaı almaımyz, óıtkeni, tipti Keden odaǵy múshelerine, onyń ústine Birtutas ekonomıkalyq keńistikte utylatyn bolamyz. Sondyqtan adamdarǵa belsendi nasıhattap, túsin­dirý kerek, Úkimetke munymen óte sal­maq­ty aınalysý qajet. Osy rette bul zań, onyń qabyldanýy jaqsy yntalandyrý bolady. Parlamentte bir jyldan beri bank jáne qarjy uıymdary qyzmetin táýekelderdi azaıtý turǵysynda retteý týraly zań jobasy qaralýda, dep jalǵady oıyn Memleket basshysy. О́tken jyldyń sońynan beri jobalyq qarjylandyrý týraly zań tóńiregindegi pikirtalastar jalǵa­syp keledi. Men álemdik qarjy júıesindegi qaýipti ahýalǵa taǵy da nazar aýdarmaqpyn. Bul zań joba­lary barlyq qarjy qyzmetin paıda­laný­shylarǵa qatysty quqyqtyq kepildikterden turady. Osy zańdardyń tezirek qabyldanýyn suraımyn. Biz sizdermen birge osydan úsh jyl buryn bizdiń bank júıesiniń qandaı kúıge ushyraǵany­nyń kýási boldyq. Eshkimniń  jáne eshteńeniń ba­qylaýynda bolmaǵan, meılinshe beıtarap bank júıesi, keıbir bankter jaǵdaıymen áli kúnge aınalysyp jatqanymyzdaı, osyndaı aýyr jaǵdaılarǵa ákelip soqtyrdy. Bankter, ásirese BTA alaıaqtar men urylardyń naǵyz anaıy túrde shoǵyrlanǵan ornyna aınaldy.  Sondyqtan bizge qazirgi kúni bárin egjeı-tegjeıli aıqyndap beretin zań jobalary qajet. Taǵy bir mańyzdy mindet – men usynǵan «Halyqtyq IRO» baǵdarlamasyn iske qosý úshin quqyqtyq baza jasaý, dep atap ótti Prezıdent. Osy oraıda Elbasy atalmysh jobanyń áleýmet­tik quramyna depýtattar nazaryn aýdardy. Ol –  qazaqstandyqtardyń ál-aýqatyn arttyrý jáne sonymen birge bıznes pen turǵyndar ara­syn­da­ǵy senimdi ulǵaıtý múmkindigi. Bizde buryn mun­daı bol­ǵan joq. Bul 1992-de jekeshelendirý degen ne, jeke menshik degen ne degendi túsindir­gen­men birdeı. Barlyq adamdar úshin úlken tú­sindirý jumystary qajet. Álemde bári de mu­nymen erteden aınalysady jáne túsinedi. Memleket bas­shysy tıisti zań jobasyn qysqa merzim ishinde qaraýǵa engizýdi Úkimetke tapsyra oty­ryp, depýtattardan ony keshiktirmeı qaraýdy surady. Bizdiń strategııalyq mindetimiz eldegi bıznes ahýaldy únemi jaqsartyp otyrý dep atap kórsetti Nursultan Ábishuly. Biz biraz ister tyndyrdyq, ony kásipkerler de sezinýde. Sizder de búginde qandaı baǵdarlamalardyń qabyl­dan­ǵanyn bilesizder. Osy oraıda memlekettik organdardyń bız­nestiń jańa sýbektilerin josparly tekserýine ol tirkelgen sátten bastap úsh jyl merzimge deıin zańdy túrde tyıym salý qajet dep esepteımin. 2012-2014 jyldarǵa arnalǵan úsh jyldyq bıýdjetti qalyptastyrýǵa syndarly ári negizdelgen kózqaras tanytý qajet, dedi Elbasy. Onda Qazaqstannyń IJО́ kólemi boıynsha ár adamǵa 15 myń dollarǵa shyǵýy jóninde óte salmaqty da asqaq mindet qoıylǵan.  Ol ekonomıkalyq jáne áleýmettik damýdyń barlyq mindetterin sheshýdi júzege asyratyndaı turǵyda teńdestirilgen bolýy tıis. Mindetterdiń ekinshi blogy – ol odan ári áleýmettik jańǵyrtý úderisin zańdyq turǵyda qamtamasyz etý. Birinshi kezekte bilim berý men ǵylymnyń quqyqtyq bazasyna túzetýler engizý kerek. Ony halyqaralyq standarttarǵa sáıkes­ten­dirýdiń mańyzy zor. Bilim berý mekemelerin jan basyna qarjylandyrý jáne bilim berý qyzmeti salasyndaǵy memleket-jeke menshik árip­testigi qaǵıdattary zańmen bekitilýi tıis. Bilim berý nesıelerin kepildendirý júıesin da­mytý úshin quqyqtyq jaǵdaılar týǵyzýdyń da mańyzy zor. «Bilim berý týraly» zańǵa ózger­tý­ler men tolyqtyrýlar engizýdiń máni de osynda. Zııatkerlik menshik rynogyn damytý úshin zańnamalyq baza jasaý qajet. Bul qazaqstandyq ǵylymnyń qarqyndy damýynyń mańyzdy sharty bolmaq. Eńbek kodeksin modernızasııalaý eńbek qaty­na­syna barlyq qatysýshylardyń – jumys­shy­lar­dyń, jumys berýshiler men memlekettiń múddelerin teńdestirýge tıis, dep jalǵady oıyn N.Nazarbaev. Úshinshi mindet, quqyq qorǵaý organdary men ádil sot júıesin reformalaýdyń zańnamalyq negizderin ulǵaıtý. Uıymdasqan qylmyspen kúres salasynda qylmystyq jáne qylmystyq-proses­sýal­dyq zańnamalardy jetildirý qajet. Sot júıe­sin nyǵaıtý jónindegi birqatar zań jobalaryn da soza bermeı qarastyrǵan jón. Áńgime jergilikti sottardyń rólin arttyratyn jáne Joǵarǵy Sottyń qadaǵalaý fýnksııalaryn ulǵaıtatyn qu­qyq­tyq normalar týraly bolyp otyr, dep naq­tylady óz oıyn Elbasy osy oraıda. Sot prosesin qarapaıymdandyrý men ádil sot tájirıbesindegi negizsiz áýre-sarsańdardy joıý da mańyzdy másele. Sol sııaqty Parlament «Ulttyq qaýip­siz­dik týraly» zańnyń jańa redaksııasyn jáne «Ar­naıy memlekettik organdar týraly» zań jobasyn talqylap, qabyldaýy kerek. Sybaılas jemqor­lyqpen bitispes kúres júrgizý quqyq tártibin nyǵaıtýdyń mańyzdy aspektisi bolyp tabylady. Sybaılas jemqor­lyq­qa qarsy zańnamany osy qaterdiń alǵyshart­ta­ryn boldyrmaıtyndaı naqty normalarmen damyta túsý qajet. Prezıdent otandyq BAQ-tar men ÚEU-lar­dy damytý isin tórtinshi mindet retinde atap ótti. Úkimet «Teleradıo habarlaryn taratý týraly» zań jobasyn ázirledi. Muny qabyldaý otandyq tele jáne radıo arnalaryna qýatty serpin bermek. Joba taıaý ýaqyttarda Májiliske engiziletin bolady. Memleket pen úkimettik emes sektordyń ózara qarym-qatynastarynyń quqyqtyq norma­la­ryn kúsheıtý qajet. Osy sessııa barysynda Parlamentke sol sııaqty «Dinı qyzmet jáne dinı birlestikter týraly» zań jobasyn da qaraýǵa týra keledi. Dinaralyq kelisim – bizdiń hal­qymyzdyń birliginiń negizderiniń biri. Joǵa­ry­da atalǵan zańdardyń bári Qazaqstan Táýel­siz­di­gine jańadan berik quqyqtyq kepildikter beredi. Men Parlament basshylyǵy men depýtattar­dyń Qazaqstan Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵy Deklara­sııasyn qabyldaý jóninde bastama kótergenin bilemin, dedi Elbasy. Bul usynysty qoldaımyn, óıtkeni ol biz úshin, barsha halyq úshin mańyzdy kezeń. Onyń bizdiń qoǵamymyzdy toptastyrýdaǵy jańa mańyzdy qujat bolatynyna senimim mol. Parlamenttiń besinshi sessııasy – Májilistiń bizdiń tarıhymyzdaǵy tuńǵysh partııalyq qu­ramy úshin qorytyndy sessııa, dep jalǵady só­zin Memleket basshysy. Tórtinshi shaqyrylǵan Par­la­menttiń saıası ıadrosy – «Nur Otan» par­tııa­sy fraksııasynyń depýtattaryna alǵys aıt­qym keledi. О́z jumysymen partııa Parlament qyzmetin jańa deńgeıge kóterdi. Bul Qazaq­stan­daǵy bar­lyq partııalar úshin saılaýshylar al­dyn­daǵy zor jaýapkershilik úlgisi. Kelesi saılaýdan keıin, zańǵa sáıkes, Májilis kem degende eki partııaly bolady. Osylaısha bizdiń jas de­mo­kratııa­myzdyń damýyndaǵy jańa saty bastalady. Parlament – memlekettiń aınasy. Sizder bılik pen halyq arasyna altyn arqaý bolyp, táýelsiz elimizdiń órkendeýine ólsheýsiz úles qosyp kelesizder. Búginde biz el tarıhynyń bútin bir dáýirin qorytyndylap, betburysty jańa kezeńniń basynda turmyz. Sondyqtan, al­daǵy sessııada mańyzdy mindetterdi zańnama­lyq jaǵynan qamtamasyz etýde sizderge senim arta­myn,  dep túıindedi oıyn Nursultan Nazarbaev. Sóziniń sońynda Elbasy barshany Parlament sessııasynyń ashylýymen quttyqtap, depýtattarǵa  Qazaqstannyń órkendeýi jolynda jemisti zań shyǵarýshylyq jumystar men jańa tarıhı sheshimder tiledi. Prezıdenttiń sózinen keıin kún tártibinde tórtinshi saılanǵan Qazaqstan Respýblıkasy Parlamentiniń besinshi sessııasynyń ashylýy jáne jaqynda saılanǵan depýtattardyń ant berýi týraly másele qaraldy. Oǵan Senattan – 46, al Májilisten 106 depýtat qatysyp, kún tártibindegi máseleni bekitti. Sessııa aqtalysymen jańadan saılanǵan depýtattar ant beretini belgili. Qazaqstan hal­qy­na depýtattar tarapynan beriletin antty Qa­zaq­stan Respýblıkasynyń Prezıdenti qabyldaıdy. Osylaısha Senat Tóraǵasy Q.Mámı bastaǵan depýtattar V.Redkokashın, J.Erǵalıev, E.Saǵyn­dyqov, L.Turlashov, E.Astaev, J.Nurǵalıev, M.Muhamedov, B.Shelpekov, A.Kúzekov jáne S.Eskendirov Prezıdent aldynda saltanatty túrde Qazaqstan halqyna adal qyzmet etýge ant berdi. * * * QATYSÝShYLAR LEBIZI

BARLYQ BASYM BAǴYTTAR QAMTYLǴAN

Álıhan Baımenov, Memlekettik qyzmet isteri jónindegi agenttik tóraǵasy. Memleket basshysy aı­qyn­dap bergen tórt blok­tyń mindetteri der kezinde jáne sapaly júzege asyp jatsa, onda Qa­zaq­stannyń ári qaraıǵy turaqty damýyn qam­tamasyz etetin zańnamalyq baza qalyp­tasa­tyn bolady. Olardyń tórteýi de elimizde bız­nes aýanyn ornatýda, áleýmettik jańar­tý­larda, quqyq qorǵaý júıesin, sonyń ishinde jemqorlyqqa qarsy kúres zańnamasyn jetildirýde óte mańyzdy. Ásirese, buqaralyq aqparat quraldaryna qatysty aıtqanda, onyń basymdyqtary men damýy, sondaı-aq úkimettik emes uıymdar­men ózara yqpaldastyǵy máseleleri erekshe qozǵaldy. Sondyqtan da elimizdiń ári qa­raı­ǵy damýyn qamtamasyz etetin zańdardy qabyldaýdyń barlyq basym baǵyttary qam­tyldy dep aıta alamyn.

BAǴA BERILETIN KEZEŃ

Nurlan ÁBDIROV, Májilis depýtaty. Eń bastysy – Elbasy bı­ylǵy bastalǵan sessııanyń ereksheligin atap ketti. Elimiz táýelsizdiginiń 20 jyl­dyǵy qarsańynda bas­ta­lyp jatqan sessııa shynymen de de­pý­tat­tarǵa úlken mindetter júkteıdi. Onyń ús­ti­ne bıyl qos palataly Parlamenttiń ju­my­syna da 15 jyl tolyp otyr. Besinshi sessııa – alǵashqy par­tııalyq tizimmen qurylǵan Májilistiń qyzmetine baǵa beriler kezeń. Memleket basshysy osy oraıda tórt basty basymdyqtarǵa erekshe nazar aýdaryp ketti. Sonyń biri – ınnovasııalyq ekonomıka. Osy saladaǵy kóptegen zańdar qabyldanýy kerek bolsa, sonyń ishinde energetıkaǵa baı­lanysty zańnamaǵa erekshe toqtaldy. Taǵy bir aıta ketetin jáıt –  qoǵamnyń áleýmettik ómirine qatysty máselelerdi zańdyq tur­ǵy­dan qamtamasyz etýge basa nazar aýdarý qajettigi atap kórsetildi. Bilim berý men medısına salalary da qaperden syrt qalǵan joq. Sondaı-aq, quqyq qorǵaý salasyn damy­týǵa, sonyń ishinde uıymdasqan qylmyspen kúres máselesine erekshe den qoıyldy.

TURAQTY DAMÝ ÚLKEN MAŃYZǴA IE

Ermuhanbet ERTISBAEV, Prezıdenttiń keńesshisi. Azyq-túlik jetispeýshiligi, dinı ekstremızm  men ózge de kóptegen keleńsiz­dik­ter eldiń berekesin ketirýi múmkin. Memleket bas­shysy osy rette uzaq merzimdi turaqty damý úlken mańyzǵa ıe ekendigine erekshe toqtaldy. Bul baǵytta Parlament pen Úkimettiń bir rejimde jumys isteýi qajettigi atap aıtyldy. Sondyqtan da Parlament aldyna zańdar men quqyqtyq-normatıvtik aktilerdi qabyldaý baǵytynda naqty mindetter qoıyldy. Meniń oıymsha, bul mindetter joǵary zań shyǵarýshy organ tarapynan múltiksiz oryndalýy tıis. Elbasy óz sózinde dinı problemalardy da aınalyp ótken joq. Biz zaıyrly memleket bolǵandyqtan, onyń basty qaǵıdattaryn ustanýymyz shart. О́kinishke qaraı, kóptegen jastarymyz teris baǵyttaǵy dinı aǵym­dar­ǵa ketip qalyp jatyr. Shyntýaıtynda, esh­bir din kúsh kórsetýge úndemeıdi. Din atyn jamylǵan jastar quqyq qorǵaý or­gan­dary qyzmetkerlerin óltirip jatsa, onyń dinge qatysy joqtyǵy aıdan anyq. Son­dyq­tan mundaıdy ekstremızm dep qarastyrǵan jón.

HALYQQA TÚSINDIRÝ JETISPEIDI

Sergeı PLOTNIKOV, Senat depýtaty. Eger Elbasynyń alǵa qoıǵan mindetterine úńile­tin bolsaq, onda naqty tórt baǵyt qamtylǵan. Nur­sultan Ábish­uly Parlament pen Úkimet aldyna naqty mindetter júktedi. Sonyń basym baǵytynyń biri retinde eldi ındýstrııalandyrý, osy baǵyttaǵy basym­dyqtar, sonyń ishinde energııa únem­deý máseleleri qamtyldy. Meniń oıymsha munda balamaly energııa kózderi megzelip otyr. Ulttyq kompanııalar aksııasyn halyqqa satý turǵysynda da Úkimetke birqatar mindetter júk­tel­di. Bizde ázirge bul sala onsha damymaǵan. Olaı bolsa, biz ony sheteldik tájirı­be­ler­ge qaraı otyryp zerdeleýimiz qajet jáne osyny halyqqa baryn­sha túsinikti tilmen jetkize bilýimiz kerek. Halyq osy baǵdarlamanyń baıy­by­na bar­ǵan­nan keıin ǵana ol ómirsheń bolýy múmkin. Memleket basshysy bilim berý, densaýlyq saqtaý jáne eńbek salalaryndaǵy zań joba­lary­na da toqtal­dy. Sot-quqyqtyq reformaǵa qa­jet­ti zańdardy qabyl­daý máselesi de oryndy atap ótildi. Ásirese, sońǵysyna qatysty aıtar bolsam, ómir bolǵan soń barlyǵy da ózgerip jatady. Prezıdent osyǵan qatysty sózinde qaıta qu­rý­lardyń qaıta qurýlar úshin jasalmaýy qajet­tigin naqty jetkizdi ǵoı dep oılaımyn.

KELELI IS KELISIMMEN ShEShILEDI

Qaırat Lama ShÁRIP, Din isteri jónindegi agenttik tóraǵasy. Elbasy sóılegen sózinde din máselesine, so­nyń ishinde meshit ataý­la­ry­na qatysty aıtyp ketti. Meshit mańdaı­sha­la­rynda ata-babalarymyzǵa eske alǵan urpaq­tarynan degen jazýlar kóbeıip ketti. Olardyń kisi atymen, keıbir jerlerde basqa aǵymdaǵy ıshandardyń atymen ata­lýy máselesin tereń zerdelep, bir sheshimge kelgen jón. Elimizde 2400 meshit bolsa, sonyń 90 paıyzdan astamy  kisi attarymen atalady eken. Sol kisilerdiń meshit ataýyna laı­yq­ty-laıyqsyz ekenin qoǵamdyq pikir týǵyza otyryp retteımiz degen úmittemiz. Parlamentke usynylǵan dinge qatysty zańdyq qujat jobasynda meshit qyzmetine qatysty birqatar baptar bar. Eń bastysy, meshitterde jumys istep jatqan ımamdardyń dinı saýatyn arttyrý. Búgin teris pıǵyldy aǵymdardyń oǵash is-qımyldaryn ımamdar óz bilimderimen ǵana eńsere alady. Jalpy, meshit tóńireginde kúrdelengen máseleler kóp. Árıne, bul máselelerdi biz Qazaqstan musylmandary dinı basqar­ma­sy­men de pikirlese otyryp, bir sheshimge kelip, halyqtyń kóńilinen shyǵatyn Islam­nyń Hanafıt mazhabyndaǵy damytý jo­lyn­da is-áreketter jasaımyz degen oıdamyn.

ÚNEMShILDIK – DAMÝDYŃ BASTY KILTI

Hýsaın Valıev, Senat depýtaty. Prezıdent N.­Na­zar­baev Parlament palata­la­ry­nyń bir­lesken otyry­syn­daǵy sóı­legen sózinde Ońtústik Koreıa prezıdentimen kezdeskendegi áńgimeni aýyzǵa aldy. Sonda Koreıa prezıdenti óz elindegi qýat únemdeý joǵary deńgeıge qoıylǵandyǵyn, shyǵyn tek 4 paıyzdy ǵana quraıtynyn aıtypty. О́kinishke qaraı, Memleket basshysy oryndy atap ketkendeı, Qazaqstanda elektr qýatyn únemdeý máselesi kenje qalyp otyr. Energııa joǵaltý nemese shyǵyn 20 paıyzdaı. Sondyqtan men elge túsindirý jumystaryn júrgizý qajet dep esepteımin. Árıne, ol úshin arnaıy zań da qabyldaý kerek bolar. Onyń qabyldanýy qajettigine meniń esh kúmánim joq. Elbasy Parlamentke jáne Úkimetke mańyzdy mindetter júktedi. Sondyqtan da Qazaqstannyń damýy úshin bul mindetter oryndalýy tıis.

SALANY О́ZGERTÝ – ÝAQYT TALABY

Maıra Aısına,  Májilis depýtaty. Prezıdent óz Joldaý­yn­da da aıtyp ketti, Parlament palatalarynyń birlesken otyrysynda da oryn­dy kóterip otyr, shyn máninde, áleýmettik salany ózgertý qajet. Qazirgi tańda arnaıy baǵdarlama da bar. Bul ne úshin qajet? Eger bıýdjetke kóz salsaq, sonyń 50 paıyzy áleýmettik salaǵa jumsalady. Qazaqstanda 16 mıllıon adam turatyn bolsa, sonyń 5 mıllıon 300 myńy áleýmettik kómek alýda. Elge barǵanda adamdardyń tek aqsha alýǵa beıimdelip alǵanyn, jumysqa beıimi joqtyǵyn baıqaısyń. Memlekettiń baı bolýyn oılasaq, onda turǵyndar áýeli ózderiniń baıýy qajettigin túsingeni jón. Bir adam baıysa, el salmaǵy artady. Elbasynyń áleýmettik baǵdarlama ózgersin degeni sol. Osy arada atap kórsetetin bir jáıt, kemtar-múgedek adamdarǵa kómek kóbeıse, qol-aıaǵy saý adamdarǵa qoldaý qajet. Shildeden bastap mundaı baǵdarlamaǵa 42 mıllıard teńge bólindi. Endigi jyldan 2020 jylǵa deıin 100 mıllıard teńge bólinip otyrady. Jumys isteımin degenderge 5 jylǵa deıingi merzimge 3 mıllıon teńge nesıe beriletin bolady. Mamandyǵy boıynsha jumys bolmaı jatsa, ózge mamandyqqa jarty jyl aqy tólep oqytamyz. Jumys isteımin degen adamǵa qazir barlyq jaǵdaı jasalýda.