Sózsoıyl

BIRDE… «Tiri Muqaǵalı artyq» Muzafar Álimbaevtyń «Bal­­dyrǵan» jýrnalynda bas redaktor bolyp qyzmet istep júrgen kezi bolsa kerek. Ol kezde aty da, ataǵy da dúrkirep shyǵyp turǵan bolatyn. Bir kúni áldebir sharýamen Ja­zý­shy­lar oda­ǵyna bas suǵady. Aldynan ar­­qy­rap-jarqyrap arqaly aqyn Muqaǵalı Ma­qataev shyǵady. Aqynǵa aqyn jolyqqan soń ne týýshy edi? Árıne, bir shýmaq óleń. Sondaı óleńniń birin Muqań oqyp kep jiberedi. «O, Muzaǵa, óltirmeseń on som ber, Jan-jaǵymnan shanshyp jatyr semserler. Sol on somdy beresiń ǵoı túbinde, О́lip qalyp, kómseńder». Muqaǵalıdyń taban as­tyn­da shyǵarǵan myna óleńi­ne rıza bolǵan Muzaǵań: – О́li Mosarttan tiri Mu­qaǵalı artyq, – dep on somdy Muqańnyń qolyna qystyra beripti. ÁITPESE ÁRTIS BOLA MA? «Toı dese, qý bas ta do­malaıdy» demekshi, Almaty oblysyna qarasty Nura eldi mekeninde búrkitshiler men saıatshylardyń saıysy óte­tin bolyp, sol jıynǵa belgili ánshi-ártister Nurlan О́ner­­baev pen Baıǵalı Ese­nálıev­ter barmaq bolady. Aqpan aıynyń ishi bolsa kerek. Kún sýyq, jol degeniń beıne kók muz. Ekeýi eki temir tul­pardy «erttep» minip, adam qarasy jıylar saýyqqa tar­typ ketedi. Alda ári aǵa, ári bastyq – «Djıp» mingen Nur­­­­­lan. Onyń izin qýalap, inilik izetpen Baı­ǵa­lı kele jatady. Nurekeń jol­dyń taı­­ǵaqtyǵyna qara­mastan qat­­ty jyldamdyq­pen jú­redi. «Adasyp qal­maı­yn, qa­lyp ketpeıin» degen oı­men Baıǵalı da gazdy ba­ryn­sha basa túsedi. Baı­qa­sa, jyl­damdyq júzden asyp jy­ǵylady. Baıǵalı jaryǵyn ja­ǵyp-óshirip, «toqta» degendeı bel­gi beredi. Nurekeń ony qape­rine de alar emes. Qaıta gazdy ba­sa túsip, jyldamdyqty júz qy­ryqqa jetkizedi. Jarys ótetin jerdi bilmegen soń, «adasyp qalmaıynmen» Baıǵalı da jyl­damdyqty údete túsedi. Biraq qor­qyp keledi. «Oıpyrym-aı, my­na jolda apat­qa ushyrasaq, qa­zaq mańdaıyna bitken eki ary­synan aıyrylyp qalady-aý. El-halyq shýlap, masqara bola­myz ǵoı» degen de oı bar Baıǵa­lıda. Sony oı­laǵan saıyn mań­daıy shyp-shyp terleıdi. Ol oı Nurekeńe kirip-shyqpaıtyn sy­ńaı­­ly. Áıt­pese, bulaı júrer me edi? Tozaqtyń qyl kópirinen ót­ken­deı bolyp ekeýi mejeli jerge jetedi. Baıǵalıdy kólik emes, kólikti Baıǵalı súırep kelgendeı alqynyp turyp: – Nureke, munyńyz ne? Zárem zár túbine ketti ǵoı. Aqyryn júrseńiz qaıtedi? «Apatqa ushy­rap, masqara bolamyz ba» dep qoryqtym, – deıdi. – Sony aıtam. Oıbaı-aý, óziń óńmeńdep, sońymnan qalar emes­siń... – Qaıdan bileıin, sizden ada­syp qalamyn ba dep basa berdim. – О́ıtip adasqanyń bar bolsyn! Sál tejesem, meni súzip alǵaly kele jatyrsyń. Sosyn qoryqqanymnan senen qasha berdim, gazdy basa berdim. Janymdy shúberekke túıip, áreń jettim, – depti Nurekeń de entigip. Sóıtse, ekeýi bir-birin túsinbeı, aǵasy qashyp, inisi qýa bergen eken ǵoı. Áıtpese, ártis bola ma?» Ermahan ShAIHYULY. Almaty. _______ TÚIREGISh TÚIINDER Eltigenniń erinin ıt jalaıdy. * * * Úreıliniń bári – ótirikshi. * * * Salqyn shaıdan salqyn qabaq tanylar. * * * Jalǵan sóıleýshi jazasyn ózi tartady. * * * Tolǵaqtyń taqsyretin bedeý bilmes. * * * Aqymaqtan súbe jegenshe, Aqylmannan dúre je. * * * Jasyrǵanmen tesik baryn kemede, Doly muhıt kapıtanǵa kóne me? * * * Jas shaǵynda saıranshyl, Jas ulǵaısa oıbaıshyl. * * * Záredeı zárli sóz de zábir­leıdi. Almaty. _______ TIKENEK SО́Z Aılyqtan aılyqqa je­­tý qıyn-aq. Al bir parany alyp, kelesisin alǵanǵa  deıin tipten qıyn! * * * Itti maıly súıekpen ursań, qyńsylamaıdy. * * * О́mirdi sport dese de bolady. Bireýge aýyr atlet te, al bireýlerge má­ner­lep syrǵanaý sııaqty bolyp keledi. Al joly bolmaı bordaı tozatyn­dar­ǵa shtangini konkı ta­ǵyp alyp kóterýge týra keledi. * * * Áıeldi baqytty etý tipten ońaı, tek qymbatqa túsetini bolmasa... * * * «Men tiri jan ataý­lyny, ásirese, ań-qusty óte jaqsy kórgenim sonsha, tipten áıelime de qol kóterýge batylym barmaıdy». * * * Bizdiń ońtústigimiz keıbireýler úshin mindetti túrde soltústik bolyp sanalady... ______________ «KEDEI» ÁKIM – Taptym, taptym, – dep Japaq esikten enteleı kirdi. – Neni taptyń? – Neni emes, kimdi de. – Al, dedik? – Eı, osy sen de túk bilmegensip, ańqaýsynyp qalatynyń-aı! Kúni keshe ekeýmiz kedeı ákim «bar ma», «joq pa» dep básteskenimizdi umyttyń ba? Qaıbir kúni áńgimeden áńgi­me shyǵyp, kedeı ákim jóninde qyrǵıqabaq sózge kelip, aqy­ryn­da bástesip tynǵanbyz. Ol sony aıtyp tur. Japaq: «Kedeı ákim bar» dese, men: «Joq» deımin. Báske tiger qal­tamyzda kók tıyn joq. Sondyqtan men: – Eger, kedeı ákim bar bolsa, murnymdy kesip bereıin, – dedim. Ol: – Eger, joq bolsa, eki kózimdi oıyp bereıin, –dedi de, – jo-joq, seniń sý murnyń men meniń kózim teń emes, aqym ketip qalady, odan da ekeýmiz de bir-bir kózden tigeıik. – Buǵan kelispeımin, óıtke­ni, meniń bir kózim eki kózge tatıdy. Senikindeı ósheıin dep turǵan joq. – Áı, sen olaı meniń qos shy­raǵymdy kemsitpe... jaraı­dy, sen murnyńdy, men bir kózimdi... – Kelistik. Japaq ta, men de «Kedeı ákim­niń bar-joǵyn anyqtaı­myz» dep tánimizden et kesýge deıin baryp, «basymyzdyń piskeni ne, osyny doǵaraıyq» dep, ezeýregen ekpinimizdi basa qoı­madyq. Áıteýir, kedeı ákimniń tabylmasyna senimdimin. Biraq, senimimniń aldaǵanyn qarashy! Mine, Japaǵymnyń eki ezýi eki qulaǵynda, kedeı ákimdi tap­qanyna, meniń murynsyz qala­ty­nyma máz bola qasymda tur. Taqa bir murnymdy kestirý úshin áldekimnen tapsyrma al­ǵandaı. Itpen izdeseń taptyrmaı­tyn «kedeı ákimniń» tabyla ketýi záre-qutymdy qashyryp, pu­shyq ataný qaýpi meńdep aldy. Bárinen de murnymdy keser kez­degi tán qınalysyn oıla­ǵan­da denem titirkenip, júregim muz­dap, qalshyldap ketemin. Bul Japaq básten jeńse, mu­ryn túgili basyńdy jalmaýdan taıynbasy belgili. Onyń ústine maǵan ketken esesi qanshama?! Solardy qaıtarmaı tynbaıdy. Ne isteý kerek? Ári-beri oı­la­nyp: «Bul jaı ánsheıin Japaq­tyń kóbik sóziniń biri shyǵar, álgi baıǵus ákimdi kózimmen kórmeı qalaı senemin» degendeı kómeski úmit qylań berip, ózimdi-ózim jubatqansydym. Japaq: «Júr de júr, dál búgin kórsetemin» dep bólmeden dedektete súı­reı jóneldi. Ja­paqtyń shaıtan arbasyna mingesip kedeı ákimniń úıine kelip te qaldyq. Japaq: – Osy jerden ańdı­myz. Onyń tirshiligin kó­zińmen kóresiń, – dedi. Baqylap otyrmyz. O, toba, shynynda kedeı ákim bar eken. Tańda­nys­tan tańdaıym taqyldap, basymdy shaıqaı berdim, shaıqaı berdim. Áne, bir aýdannyń dúrkiregen áki­mi jyr­tyq-jyrtyq kúr­te­shesin ıy­ǵy­na ilgen kúıi búksheńdep, kórshi bıznes­menniń aýlasyn sypy­ryp, bala­­lary tezek terip júr, al áıeli taqııa jamap, kúneste otyr. О́z kózime ózim sener em­espin. Mu­rynnan aıyrylar azap­tyń ty­qy­ry taıanǵanyn moıyn­damasqa ne shara. Kádimgi ákim, o, toba! Mun­daı da bolady eken-aý! – Al, Japaq, murnymdy kese bereıin, – dedim. Ol bolsa: – Jo-joq, kespeı-aq qoı. О́ıtkeni, osyǵan ózim de senbeımin, – deıdi. – Aınalaıyn, Japaǵym, sóıt­­shi, sóıtshi, shynynda adam sen­beıtin nárse ǵoı, – dep, mur­nym­nyń ornynda qalaryna, bá­se­kelesimniń raqymshylyq ja­saǵanyna qýanǵannan jylap, artynsha jýyp jiberdim. Oý, halaıyq, bizde kedeı ákim bar eken, biraq, báribir bul só­zi­me sizder túgili ózim senbeımin. Iá, ıá, sizder senbeısizder. Al­aı­da, bireý-mireýmen bástese qal­sańyzdar muryndaryńyzdy qur­ban­dyqqa shalyp júrmegeı­siz­der. Joldybaı BAZAROV. Astana. ______ ShYMShYMA ShÝMAQTAR Qubylmaly «Tárbıe týraly tolǵansa» dep tebirenedi, Bylaı shyǵa shatynap, shaıtan túrge enedi. Kim neden qorqady? Bireýler bıikten, shyńnan qorqady, Bireýler toǵy bar symnan qorqady. Bireýler jynnan qorqady, Endi bireýler sol jyndarmen aralasyp júrse de, Oryndy synnan qorqady. Bul kim? Iship alsa bas salyp súıe beredi, Saý kezinde judyryǵyn túıe beredi. Jany ashý Jaqyny ólgende «Kúıik úshin» dep iship júrdi. Bastyǵynyń balasy shetinep edi, «Oı, baýyrymaılap» jylap – Kózge túsip júrdi. Patrýldik polıseı Maskúnem mashınaǵa syımaı qalyp ketti, Syra ishken galstýkti aǵaıdy «qurmetpen» alyp ketti. Oınap otyr, oılap otyr – Arystanym, aıbarlym, – dep, – Jany jomart jaıdarlym, – dep, Bir jas sulý shaldyń tizesinde, Saqalymen oınap otyr. Baılyq shirkin ardy da adastyrar, Sońyndaǵy dúnıeni oılap otyr. Úılengen soń... Qyz kezinde qasynan qalmady, Qyzyqtyryp sıqyr sózben arbady. Qazir endi jerinip otyr, Qosaǵy oǵan mystan bop kórinip otyr. Namys – «Ulttyń sany óte az» dep ýaıym jep, Bir qyz otyr nekesiz týaıyn dep. Barlaý Qos qudaǵı biri qyzyn, biri ulyn maqtap otyr, Birin-biri talap tastaýǵa shaq qap otyr. Bir arý kórdim kóshede Búgin de keshke, keshe de, Bir arý kórdim kóshede. Rasynda, ózi has sulý, Biraq mas sulý. – Atym – Symbat, – dedi, – Qunym – qymbat, – dedi. Qymsynýdan jurdaı, О́zi jalańash derlik tyrdaı. Betti bastym, Tura qashtym. Qoryqqanymnan júregim toqtap qaldy, Álgi arý sońymnan boqtap qaldy. Sabyrbek OLJABAI. Shymkent. _________ Múıisti júrgizgen Berik SADYR.