«Syr – Alashtyń anasy»

Elbasymyz osyndaı baǵa bergen Qyzylorda óńirinde órkendi ózgeris barshylyq Elbasy Qyzylorda oblysyna jumys saparynyń ekinshi kúnin jańadan ashylǵan jabyq tennıs ortalyǵymen tanysýdan bastady. Oblys ákimi Bolatbek Qýandyqov Memleket basshysyna tennıs ortalyǵynyń aımaq sportyn da­my­týdaǵy mańyzdylyǵy jaıynda baıandady. Al Qazaqstan tennıs federasııasynyń prezıdenti Bolat О́temuratov Memleket basshysyna halyqaralyq standarttarǵa sáıkes keletin Qyzylorda qalasyndaǵy iri tennıs ortalyǵyn qurý týraly, sondaı-aq elimizde tennıs sportyn damytýdyń keleshegi men jaı-kúıi jaıynda baıandap berdi. Qazirgi ýaqytta Prezıdenttiń tapsyrmasy boıynsha tennıs sportyn damytý strategııasy iske asyrylýda. Sonyń nátıjesinde Astana, Pavlodar, Aqtóbe, О́s­ke­men, Qyzylorda, Shymkent qa­la­larynda iri tennıs ortalyqtary paıdalanýǵa berildi. Tennıs or­talyǵyn aralaý barysynda Prezıdent jańa korttyń sapasyn ózi synaqtan ótkizip, Qyzylordanyń jas tennısshilerine tennıs boı­yn­sha master-klass kórsetti. – Men de úlken tennıs oı­naı­myn. Sóıtip, salamatty ómir sal­tyn ustanyp, sportpen shuǵyl­daný qajettigi jóninde jastarǵa ózim úlgi kórsetip kelemin, – dedi Nursultan Nazarbaev. El bolǵan soń, áńgime bolmaı turmaıdy. Esh nársege kóńili tol­maıtyn keıbireýler «Qyzyl­or­daǵa tennıs ortalyǵynyń ne keregi bar edi?» dep júr. Bul endi qısynsyz áńgime. Osyndaıda eske túsedi, Cheshenstan prezıdenti Ramzan Qadyrov reseılik arna­lar­ǵa suhbat berdi. Sonda Groz­nyıdan alyp muz aıdyny saly­nyp jatqanyn aıtqan jýrnalıst «Osynyń Cheshenstanǵa ne keregi bar edi?» degen suraqty tóte­si­nen qoıǵan. Qadyrov oǵan bylaı dep jaýap berdi: «Cheshen bala­la­ry qolyna taıaq alyp hokkeı oı­nasa, muz aıdynynda myń bura­lyp bılese, aıyp pa? Olar da basqa eldiń balalaryndaı baqyt­ty ǵumyr keshýge quqyly. Son­dyqtan suraǵyńyz aqylǵa syı­maıdy». Tennıs – álemdik oıyn. Sol sebepti qyzylordalyq óren­derdiń de qolyna raketka alyp, tennıs ortalyǵynan tabylǵanyn úlken qýanyshqa balaýǵa tıispiz. Al óńirdiń jastarǵa osyndaı jaǵdaı jasaýyna qol soqqannan artyq nárse aıtýdyń ózi aıyp. Tennıs ortalyǵynyń qury­ly­sy memlekettik jáne jeke árip­testik negizinde júrdi. Atap aıtqanda, ortalyqty oblys ákim­digi men «Saýts Oıl» kompa­nııa­sy saldy. Ortalyqtyń jobalyq quny 410 mıllıon teńgeni qu­ra­ǵan. Tennıs ortalyǵynyń 2 kor­pýsy bar. Sonymen qatar, 2 tennıs korty ornalasqan. Bul jerde respýblıkalyq jarystar ót­kizý­ge bolady. Oǵan qosa, Halyq­aralyq tennıs federasııasynyń jattyǵý úderisterin ótkizý stan­darttaryna da saı keledi. Al ny­san 80 kórermen orynmen qam­tylǵan. Jarystar kezinde ony 200 orynǵa deıin kóbeıtýge múm­kindik qarastyrylǵan. Munan keıin Elbasy Ǵanı Muratbaev atyndaǵy ortalyq stadıonǵa bardy. Ortalyq sta­dıon­ǵa Qyzylorda oblysynyń ǵana emes, tutas eldiń namysyn halyqaralyq arenalarda qorǵap júrgen sańlaqtar jınalǵan edi. Olardyń arasynda Beıjiń Olım­pıadasynyń chempıony Ilıa Ilın de bar. Kúni keshe ǵana qa­zaq kúresinen «Qazaqstan bary­sy» atanǵan Ulan Rysqul da osy qatarda. Oblys sheńberinde óte­tin «Altyn belbeý» jarysynyń eki dúrkin jeńimpazy Rýslan Ábdirazaqov pen ziltemirshi, álem chempıonatynyń qola júldegeri Rústem Sybaıdy da baıqadyq. Dańqty bapker Vılorıı Paktyń da júrgenin kórdik. Sportshylar Elbasyna aldaǵy ýaqytta ótetin Olımpııa oıyndarynda jeńiske jetýge barlyq kúsh-jigerin sala­tynyn jáne sport salasyn da­my­týǵa memleket tarapynan ja­sa­lyp jatqan qamqorlyǵyna rahmetin aıtty. Prezıdent Ulan Rysquldyń qolyn qysyp, Astanadaǵy ja­rys­qa bara almaǵanyn aıtyp, balýandy jeńisimen quttyqtady. «Qazaq kúresine buryn-sońdy mundaı qamqorlyq jasalǵan joq. О́kinishtisi, qazaq kúresi olı­m­pııa­lyq oıyndardyń túrine enbegen», dedi. Sonan soń Ulan Rysquldan kúrestiń basqa qaı túrimen aınalysatynyn surady. Balýan dzıýdo kúresimen aına­ly­satynyn, aldaǵy London Olı­m­pıa­dasyna daıyndalyp jatqa­nyn aıtty. Qyzylordada Ásel Serikbaı degen shynashaqtaı qyz bar. Ol –shahmattan álem chempıony. Bú­ginde búkil el biletin Jansaıa Áb­dimáliktiń izbasary dese bolady. Elbasy osy Á.Serikbaıǵa erekshe nazar aýdardy. Basynan sıpap, baqyt tiledi. – Osydan birneshe jyl buryn kelgenimde myna alańnyń shańy shyǵyp jatatyn. Búgin kórip turmyn, jap-jasyl bolyp ja­tyr. Mine, irgesinen tennıs orta­lyǵy salynypty. Quptarlyq bas­tama. Bolashaqta muz aıdyny salynǵaly jatyr eken. Memleket sportshylarǵa barlyq jaǵ­daıdy jasaýda. Bul da Táýel­sizdiktiń bizge bergen tartýy, – dedi Elbasy sportshylarǵa. Munan ózge, Elbasyn aımaq­taǵy buqaralyq sporttyń damýy týraly oblystyq týrızm, dene­shy­nyqtyrý jáne sport basqar­ma­synyń bastyǵy Sadyq Mus­ta­faev, oblys ortalyǵyndaǵy sport qalashyǵy týraly Qyzyl­orda qalasynyń ákimi Marhabat Jaıymbetov, qalada salynyp jatqan muz aıdyny bar sport ǵı­maraty jóninde oblystyq qu­rylys basqarmasynyń bastyǵy Batyrjan Qarakózov qysqasha tanystyryp shyqty. Ortalyq stadıonnan keıin Elbasy temir jol arqyly ótetin jolaıryqtyń qurylys jumy­sy­men tanysýǵa baratyn. Ortalyq alańǵa jetkenimizde Elbasy mingen kólik kilt toqtady. Qarasaq, alań toly jas balalar. Prezıdent kólikten túsip, alańǵa bet aldy. Aldyn ala jospar boı­yn­sha mundaı is-shara joq-tyn. Es­terińizde bolsa, Elbasynyń ar­naıy tapsyrmasymen «Nur Otan» partııasy «Jas ulan» uıy­myn qurǵan. Ortalyq alańda jas órenderdi osy uıymǵa qabyldaý rásimi ótip jatyr eken. «Ula­ny­myz uly eldiń» atty Qyzylorda oblystyq «Jas ulan» uıymynyń saltanatty rásimin kórgen Memleket basshysy ony syrt aına­lyp óte almaǵan ǵoı. Nursultan Ábishuly sapqa tizilgen bala­lar­dy aralap, sabaqtaryn surap, oqý úlgerimderin bilip, úlken sahnaǵa kóterildi. – Bıyl Táýelsizdiktiń jıyr­ma jyldyǵy. Osy jıyrma jyl­dyń ishinde júzdegen jyldar boıyna jasalmaǵan ister jasal­dy. Memleketti qurdyq, nyǵaıt­tyq. Onyń ishinde bilim salasyna da aıryqsha kóńil bólip otyrmyz. Osy bir ǵana Qyzylorda obly­sy­nyń ózinde júzdegen mektep iske qosyldy. Aýrýhanalar salynyp jatyr. Ata-analaryńnyń jaǵ­daıy túzeldi. Jalaqylary ar­typ, zeınetaqylary kóbeıdi. Qy­zylorda arqyly úlken avtokólik dálizi ótip jatyr. Temir joly symdaı tartylyp tur. Gaz quby­ry salyný ústinde. Bir kezderi aýyz sý tapshylyǵy bolatyn. Sý 3-shi qabattan joǵaryǵa kóteril­meı­tin. Elektr jaryǵynyń tap­shylyǵy boldy. Búginde munyń bári qalypqa keldi. Aýyl, aýdan­nyń barlyǵy damýdyń dańǵyl jolyna tústi. Qalanyń da kórki kirdi. Mine, osynyń bári halyq­tyń jaǵdaıyn jaqsartady. Siz­der­diń ata-analaryńyzdyń jaǵ­daıy jaqsy bolsa, senderdiń de jaǵdaılaryń jaqsy bolmaq. Qa­zaqstan balalaryn dúnıe júzine jiberip, «Bolashaq» baǵdarlama­sy­men oqytyp jatyr. Jaqynda Qyzylordadan Prezıdenttiń ın­tellektýaldyq mektebi ashylady. Sol arqyly talantty balalar Astanadaǵy halyqaralyq «Nazarbaev ýnıversıtetine» túsedi. Sóıtip, ol álemniń azamaty bo­lady. Ol jerdegi bilim Batysta beriletin bilimnen esh kem emes. Ekeýiniń deńgeıi birdeı. Mundaı jaǵdaı esh ýaqytta bizdiń hal­qy­myzda bolǵan joq. Munyń bar­ly­ǵy Táýelsizdiktiń jáne ha­lyq­tyń dostyǵynyń arqasynda bolyp otyr. Dostyq senderden bastalady. Senim de senderde. Memleket senderge senedi! Jastar uıymdasýy kerek. О́zderiniń patrıottyq sezimin shyńdaýy qajet. Bolashaqta memleketimizdi ary qaraı alyp júretin, qazaqty, Qazaqstandy dúnıe júzine pash etý úshin ne kerek? Bilimdi azamat kerek. Bilimdi adamnyń ómiri jaq­sy bolady. Al senderdiń qa­zirgi maqsattaryń – durys jáne jaqsy bilim alý. «Jas ulan» uıymyna ótip jatqandaryńa óte qýanyshtymyn. Osy uıym senderdi bilimdilikke, jaqsylyqqa, meırimdilikke, qaırymdylyqqa baý­lıtyn bolady. Barlyǵyńa baqyt tileımin. Jas qyran! Jas Otan! Jas ulan! Barlyqtaryń aman bolyńdar! – dedi Prezıdent. Elbasynyń sózinen qanat­tan­ǵan jastar erekshe sezimde bol­dy. Janarlarynan jasyn atyp, jigerlenip ketkeni júzderinen baıqalyp turdy. Solaısha, ob­lys­tyq bilim basqarmasy uıym­das­tyrǵan sharaǵa Elbasynyń ózi qatysty. «Qyryqtyń biri Qy­dyr» deıdi qazaq. Prezıdenttiń jospardan tys jastarmen júz­de­sýi de beker emes. Al Jańyl Jon­taeva bastaǵan ustazdar qaýy­my jıyndaryna Qydyr kelgendeı qýandy. Jalyndy jastarmen júzdes­ken soń Elbasy temir jol arqy­ly ótetin jolaıryǵynyń qury­ly­­sy­men tanysty. Jolaıy­ryq­tyń Qyzylordaǵa kerek ekeni tý­raly kóp aıtyldy. Nege kerek dersiz? Bul jerde temir jol ótkeli bol­ǵan. Temirjol arqyly kúnine 40-tan asa poıyz ótedi. Ol ha­lyq­tyń qalanyń bergi betine ótýine qıyndyq týǵyzatyn. Asyqqan adam­dar temir joldy kesip óte­min dep, talaı ret apatqa da ushy­raǵan. Sondyqtan kópirdiń qa­jet­tiligi kún sanap artyp kele jatqan edi. Qazir qurylysy qarqyndy júrip jatyr. Temir jol ótkeliniń smetalyq quny – 1 642,0 mıllıon teńge. Onyń ishinde qurylys-montaj ju­mystary – 1 356,0 mıllıon teń­ge kóleminde. Qurylystyń jal­py uzyndyǵy – 887 metr. Kópir ar­qyly kúnine 12562 avtokólik ót­kizýge múmkindik bar. Jolaıryq – avtokólik qozǵalysyn rettep, qaýipsizdikti kúsheıtip jáne temir joldardy paıdalanýda qalypty jaǵdaıdyń jasalýyna yqpal ete­di. Sonymen qatar, qala men qalaǵa irgeles eldi mekender úzdiksiz avtokólik baılanysymen qamtamasyz etiledi, Qyzylorda qalasy arqyly ótetin tranzıttik avtokólikterge qolaıly jaǵdaı týady. Jobanyń qala ortalyǵy men shet aımaǵy aralyǵyndaǵy júk jáne jolaýshylar tasyma­lyn qamtamasyz etý jaǵynan da mańyzy óte zor ekeni aıtpasa da túsinikti. Memleket basshysy Qyzyl­or­da oblysyndaǵy jumys sapary­nyń sońynda Syrdarııa ózeniniń boıynda salynǵan mádenı-oıyn saýyq keshenine bardy. Jaǵa­jaı­dyń aınalasynan jaılaý sekildi jaımashýaq jyly lep esedi. Kireberiske balalardyń oıyn ala­ńy salynǵan eken. Búldirshinder asyr salyp oınap júr. Elbasyn kórip, tanyp, bir-birine sybyr­la­syp jatyr. Al katamarandar qaz­dyń balasyndaı bolyp tizilip jú­zip júr. Demalýǵa kelgen qala turǵyndary ekeni birden bilinedi. Budan bólek jaǵalaýda jaǵajaı voleıbolynan qyzý jarys ótip jatqanyn kórdik. Ala dopty aıamaı soqqan qarsylastar bir-biri­ne ese jibermeýge barynsha ty­ry­sýda. Onyń arǵy jaǵynda ot­basyaralyq jarystardyń ótip jatqanynan qulaǵdar boldyq. Jal­py, qalalyq jaǵajaıdyń aýma­ǵy – 16,0 gektardy quraıdy. Kúrdeli jóndeý jumystaryna jumsalǵan qarjy – 2 mıllıard teńge. 2009 jyldyń 1 maýsy­myn­da paıdalanýǵa berilgen. Merdiger mekeme – «Melıorator» JShS. Jaǵajaı turǵyndarǵa jaz­ǵy demalys orny men jabyq keshendi dámhana jáne túrli oıyn-saýyqtar arqyly qyzmet kór­setedi. Keshendi aralaý barysynda Memleket basshysy Údemeli ın­dýs­trııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy aıasynda iske asy­ry­lyp jatqan oblystaǵy ınves­tı­sııalyq jobalardyń kórmesi­men tanysty. Oblysta barlyǵy jalpy quny 267,5 mlrd. teńgeni quraıtyn 138 joba iske asy­ry­lý­da, osy rette 9707 jańa jumys or­nyn ashý josparlanǵan. 2010 jyly somasy 33 mlrd. teńge bolatyn 27 joba iske asyryldy, 938 jumys orny ashyldy. In­dýs­trııalyq karta aıasyndaǵysy – 11 joba. 2011 jyly somasy 56,5 mlrd. teńgeni quraıtyn 33 joba­ny júzege asyrý josparlanýda. Jańa jumys oryndarynyń sany – 1129. Júzege asyrylyp jat­qan jobanyń 9-y Indýstrııalyq karta aıasynda qolǵa alynǵan. Jyl basynan beri 11 joba (onyń 4-eýi Indýstrııalyq karta aıasynda) júzege asyryldy. 2013 jylǵa deıin jalpy quny 178 mlrd. teń­geni quraıtyn 78 jobany iske asy­rý josparlanýda, osy rette jańadan ashy­latyn jumys orny­nyń sany – 7640. Kórme ornalasqan shatyrlar­da sondaı-aq údemeli ındýs­trııa­lyq-ınnova­sııa­­lyq damý baǵdar­lamasy aıa­syn­da iske asy­ry­lyp jatqan ın­vestı­sııalyq jo­­balardyń, Qy­zyl­orda qala­syn­­daǵy «Astana» shaǵyn aýda­nynyń damý maketteri men «Tur­ǵyn úı-kommýnaldyq sharýashy­ly­ǵyn damytý men jań­ǵyrtý» baǵ­darlamasy, «Turǵyn úı qu­ry­lysyn damytý» baǵdar­la­masy, «Batys Eýropa – Batys Qytaı» jobasy, bilim salasyn­daǵy jetistikter, memlekettik qyz­met­shiler rotasııasyna ar­nal­ǵan stendiler ornalasypty. Olar­men Elbasyn oblys ákimi B.Qýan­­dyqov egjeı-tegjeıli ta­nys­ty­ryp ótti. Onan soń Prezıdent memlekettik qyzmet­shiler rota­sı­ıasy arqyly Astanadan aı­maq­qa, oblystan aýylǵa qyz­metke aýysqan memlekettik qyz­met­ker­ler­men suh­battasty. Kún kúlip tur. Syrdyń betin tolqytyp samal jel so­ǵady. Azan-qazan oınap jatqan bala. Voleıboldyń qyzyǵyna kirgen jigitter. Otbasy namy­syn qol­dan bermeýge tyrysqan otaǵasy. Katamaranda qamsyz qydyrǵan halyq. Osy bir ádemi kórinistiń kýási bolǵan Elbasy Syrdyń boı­ynda serýendep júrdi. Júzi­nen jyly jymıys baıqalady. Biz onyń astarynda úlken rıza­shy­lyq jatyr dep uǵyndyq. О́ıt­keni, eli berekeli de merekeli ǵumyr keship jatyr. Solaı bolýy zańdy. Elba­symyz bul óńirdi «Syr – alash­tyń anasy» dep baǵalaǵanyn bárimiz bilemiz ǵoı. Erjan BAITILES. Qyzylorda oblysy. ----------------------------------------- Sýretti túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.