Mańǵystaý munaıynyń merekesi

  Mańǵystaý munaıynyń merekesi osy salanyń ardagerlerin ardaqtap, aımaqtyń áleýmettik   jaǵdaıynyń  áleýettiligin arttyra túsken ıgi is-sharalarǵa toly boldy 1961 jyl Mańǵystaý aımaǵy úshin «aq túıeniń qarny jary­lyp», ataǵy álemge jaıylǵan jyl boldy. Sol jyly 5 shildede Jetibaı jerindegi burǵylaý sheberi Nıkolaı Petrovtyń brıga­da­sy qazý ústindegi №6 uńǵydan túbektegi tuńǵysh qýatty munaı bur­qaǵy atqylady. 1961 jyly 5 qańtarda О́zen alańynda ataqty burǵylaý sheberi Ǵazız Ábdira­za­qovtyń brıgadasy qazǵan K-18 uńǵysynan Mańǵystaýda tuńǵysh tabıǵı gaz alyndy. Sol jyly 1 jel­toq­sanda, bul kúnderi halyq «Mańǵys­taý­dyń ózeni – qara al­tyn­nyń ózegi» dep oryndy atap júrgen О́zen ken ornynan bur­ǵylaý sheberi Mıhaıl Kýle­bıa­kın­niń brıgadasy burǵylap jatqan №1 uńǵydan kúshti munaı bur­qa­ǵy atqylady. Mine, sodan beri 50 jyl. Al 1964 jyldan bastap Tasbolat, Teńge, Qansý, Qaraman­dy­bas, Jalǵyz­tóbe, Shyǵys Qara­tu­ran, 1974-1976 jyl­dary Qara­jam­bas, Qalamqas, Sol­tústik Bo­zashy ken oryndary ashyldy. Bul kúnderi oblys aýmaǵynda 70-ten astam munaı-gaz ken oryndary ashy­lyp, halyq qazynasyn molaıta túsýde. Jalpy, qazirgi tań­da Mańǵystaýda Qazaqstan mu­naıy­nyń 24,8 paıyzy, tabıǵı gaz­dyń 8,4 paıyzy óndirilip otyr. Egemen qazaq eliniń yrysyn eselep, ataǵyn álemge pash etken Mańǵystaý munaıynyń 50 jyl­dy­ǵynyń Qazaqstan Táýelsiz­di­giniń 20 jyldyq torqaly toıy aıa­synda atalyp ótýi mereke kó­rigin qyzdyra túsip, halyqty eleń etkizetindeı ıgi sharalarǵa toly boldy. Olaı deıtinimiz, osy mereke aıasynda Mańǵystaýdaǵy keremetteı kórikti «Kendirli» demalys aımaǵynda dári­gerlik ońaltý ortalyǵy men munaı­shy­lar balalarynyń 250 oryndyq saýyq­tyrý demalys orny, Ja­ńa­ózen qala­syndaǵy «Juldyz» sha­ǵyn aýdanynda 1200 oryndyq orta mektep, 140 oryn­dyq «Shy­nar» atty balalar baqshasy sal­ta­natty túrde ashyldy. Osynaý sátterde alǵashqy jyldary halyq ıgiligi úshin tynymsyz eń­bektenip, ter tók­ken burǵyshylar esimin este saq­taý da nazardan tys qalmapty. Sonyń bir dáleli Jańaózende bur­ǵyshylar alleıa­sy­nyń saltanatty ashylýy jáne de kireberistegi tu­ǵyr tasqa ataq­ty munaıshy, belgili memleket, qoǵam qaıratkeri, Mań­ǵystaý mu­naıy­nyń keleshegi úshin erekshe eńbek sińirgen Násipqalı Mara­baev­tyń «Áke­lerdiń eren eńbegi – jastarǵa mura» degen amanat sóziniń jazylýy da kópshilik kóńilinen shyqty. Taǵy bir aıta keterligi, osyn­daı saltanatty sátterdiń barlyq munaıly aýdan-qalalarda ótýi deý­ge bolady. Joǵaryda aıtqa­ny­myzdaı, Mańǵystaý munaıy­nyń bastaý alǵan jeri Jetibaı alańy. Sondaǵy alǵashqy munaı bur­qa­ǵy atqylaǵan № 6 uńǵy. Bul kúnderi ol kópshiliktiń kóp keletin, tarıhqa tereń boılap keleshekke kóz jiberetin jerine aınalǵan. Osy joly da solaı boldy. Munaı jáne gaz mınıstri S.Myńbaev, oblys ákimi Q.Kó­sher­baev bastaǵan qur­metti meımandar, ardager-munaıshylar sol jerde toqtady. Jınalǵandarǵa sol bir qýanyshty sáttiń kýágeri ardager-munaıshy Q.Azanbaev áser­li áńgimeledi. Ol kún Jetibaı jeri men eli úshin qýanyshqa toly edi desek bolady. Sol kúni aımaqtaǵy munaı alyby «Mań­ǵys­taýmunaıgaz» AQ qoldaýymen shaǵyn aýyldyń ónerli balalary úshin sa­lyn­ǵan 250 oryndyq О́s­kinbaı Qalma­ǵan­betuly atyn­da­ǵy saz mektebi paıda­lanýǵa berildi. «Qazmunaıgaz» UK» AQ bas­qarý­shy dırektory A.Aıdarbaev sım­voldyq kiltti saz mektebiniń dırek­tory, Qazaqstannyń eńbek sińirgen mádenıet qyzmetkeri, ólke ónerpaz­dary­nyń aǵasy Oryn Qulsarıevke saltanatty túrde tabys etti. Sol kúni Jetibaı kentinde 280 oryndyq balalar baqshasy da paıdalanýǵa tapsyryldy. Sondaı-aq, osy mereke aıasynda Jańa­ózen men Jetibaı munaıshylarynyń áleý­met­tik-turmystyq jaǵdaılaryn jaq­sar­ta túsý maqsatynda jańa úl­gi­degi ashana men aýysymmen ju­mys isteıtin munaıshylar úshin jataqhana paıdalanýǵa berildi. Mańǵystaý munaıynyń 50 jyl­dyǵyna oraı úsh kúnge so­zyl­ǵan merekelik baǵdarlama ob­lystyq tarıhı-ól­ketaný mura­jaıynda munaı-gaz óner­kásibine arnalǵan ekspozısııalyq zal­dyń ashylýynan soń Aqtaý qalasynda saltanatty jıynǵa ulasty. Ony oblys ákimi Qyrymbek Kósher­baev kirispe sózben ashty. Munaı jáne gaz mınıstri Saýat Myń­baev Elbasy Nursultan Nazar­baev­tyń munaı jáne gaz salasy­nyń ardagerleri men qyzmetker­leri­ne joldaǵan quttyqtaý hatyn oqyp, óz tarapynan da ıgi tilekter aıtty. Elbasy quttyq­taý­yn­da bylaı delingen: «Sizderdi Mań­ǵystaý munaıynyń 50 jyl­dyq mereıtoıymen jáne kásibı merekelerińizben quttyqtaımyn! Bıyl Táýelsiz elimizdiń 20 jyl­dyǵynyń aıasynda atalyp otyr­ǵan Mańǵystaý túbeginiń al­ǵash munaıynyń ashylǵanyna 50 jyl tolýy erekshe oqıǵa. О́ıt­keni, oblystyń qurylýy da, kári Kas­pııdiń jaǵasyndaǵy Aqtaý­daı sha­ǵa­la tústes shahardyń sa­lynýy da 1961 jyly maıly qııan­da atqy­la­ǵan alǵashqy munaı burqaǵymen baılanysty. Son­dyq­tan da bul ólkeniń ótkeni, bú­gini men erteńi de negizinen munaı jáne gaz óndirý, ony óńdeýmen tikeleı baılanysty. Biz jer baılyǵyn ıgerip, ony el qajetine jumsaýda eren eńbek etken munaıshy ardagerlerimizdi maqtanysh etemiz, olar árqashan qurmetke laıyq. Táýelsizdiktiń ótken 20 jyly ishinde qazaqstandyq munaıshy­lar qyrýar ju­mystar atqardy. Alaıda alda turǵan mindetter odan da zor. Salaǵa tyń tehnologııalar ákelip, jańa ken oryn­da­ryn ıgerý qajet. Munaıdy syrt­qa shyǵarý jolda­ryn keńeıtý mindeti de biz úshin erekshe ózekti. Elimizdiń munaı-gaz salasynda eńbek etetin azamattar alda tur­ǵan mindetterdi abyroı­men atqa­ryp, ındýs­trııalyq-ın­novasııa­lyq damýymyzǵa úles qosatyny­na senimim mol. Elimiz úshin mańyzy asa zor eńbekterińizge tabys, otbasyla­ry­ńyzǵa bereke men birlik, aman­dyq pen saýlyq tileımin!». Sondaı-aq saltanatty jıyn­da ardagerler men ozattarǵa Úki­met basshysy Kárim Másimovtiń alǵys hattary men «Samuryq-Qa­zyna» ulttyq ál-aýqat qorynyń basqarma tóraǵasy Tımýr Quly­baevtyń quttyqtaýyn «Qaz­mu­naı­gaz» UK» AQ basshysy Q.Qa­byl­dın jetkizdi. Sóz kezegin al­ǵan oblys ákimi Q.Kósherbaev Mań­ǵystaý munaıynyń tereń ta­rıhy abzal ardagerler men ón­di­risti ólkeniń áleýmettik-ekono­mı­kalyq qarqyndy damýy jaıly áserli áńgimeledi. Jınalǵan jurt­shylyq 1961 jyldyń 5 shildesinde Jetibaı jerindegi al­ǵash­qy munaı burqaǵynyń basy-qa­syn­da bolǵan áıgili ardager-mu­naıshy Joldas Toqjanovtyń áń­gi­mesin qyzyǵa tyńdap, qol soqty. Jıyn barysynda bir top ardagerler men ozattarǵa QR Jer qoınaýynyń qurmetti barlaý­shy­sy ataqtary, Munaı jáne gaz mınıstr­ligi­niń, oblystyń qurmet gramotalary men «Mańǵystaý mu­naıynyń 50 jyldyq» merekesine oraı shyǵarylǵan tósbelgi­ler saltanatty túrde tabys etildi. «Qa­zaqstan-Aqtaý» telearna­sy­nan «Qazy­na­ly túbektiń qadi­ri» atty derekti fılm kórse­til­di. Oblys ákiminiń birinshi oryn­basary, tehnıka ǵylym­dary­nyń doktory Amangeldi Aıtqulovtyń tóraǵalyǵymen redaksııalyq al­qa shyǵarǵan «Munaıy mol Mań­ǵystaý» atty alǵashqy barlaý­shy-burǵyshylar, qazynaly ólkeniń 50 jyldaǵy ósip-órkendeý jol­da­ry jaıly shejireli syr shertetin kólemdi de kórkem kitaptyń tanystyrylymy da sátti ótip, kópshilik qolyna tıdi. Mańǵystaý munaıynyń 50 jyldyq merekesi kúnderi aımaq adamdary men qadirli qonaqtarǵa elimizdiń aıtýly óner jul­dyz­dary N.Núsipjanov, N.О́nerbaev, A.Qosanova, T.Asar jáne basqa­lar óner kórsetip, túrli ulttyq sport jarystary men alaman at báıgesi boldy. Jolaman BOShALAQ, Mańǵystaý oblysy.