Senattyń bıylǵy jylǵy sońǵy otyrysy ótti

Keshe Qasym-Jomart Toqaevtyń tóraǵalyq etýimen Parlament Senatynyń bıylǵy jylǵy sońǵy jalpy otyrysy boldy. Onda palata Tóraǵasy mereıtoıly jyldyń mańyzyna toqtaldy jáne Senattyń atqarǵan jumystaryna qysqasha sholý jasap ótti. Qasym-Jomart Kemeluly elimizdiń qoǵamdyq-saıası ómirinde mejeli kezeń bolǵan 2016 jyldy tarıh qoınaýyna shy­ǵaryp sala otyryp, bul jyl – Qazaq­stan halqynyń Táýelsizdikti ny­ǵaıtý jolyndaǵy ólsheýsiz eń­beginiń shırek ǵasyrlyq belesin qory­tyndylaǵan mereıli jyl boldy dep aıta alamyz, dedi. Odan ári ol jýyrda Parlament qabyldaǵan asa mańyzdy saıası-quqyqtyq qujat – el Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵy Deklarasııasynda Qazaqstannyń qol jetkizgen jetistikteri men jemisteri aıshyqtalyp, Táýel­siz­dikti qalyptastyrýǵa eren eńbek sińirgen Qazaqstan Respýb­lı­kasynyń Prezıdenti, Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń kemeńgerlik qyzmetine tarıhı baǵa berilgenin atap ótti. Al Senattyń atqarǵan ju­mys­taryna toqtalǵanda Úkimet­pen tyǵyz baılanysta jumys júrgize otyryp, 57 zańdy ýaqty­ly qabyldap, palata óziniń kons­tı­týsııalyq ókilettigin abyroımen atqarǵanyn aıtty. «Tutastaı alǵanda, ústimizdegi jyly Par­lament qabyldaǵan 100-den asa zań «100 naqty qadam» Ult jospary, sondaı-aq, elimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq órleýin kózdeıtin strategııalyq baǵdarlamalardy iske asyrýdyń zańnamalyq negizin tolyq qalyptastyrdy», deı kelip, Senatta halyqty tolǵandyryp júrgen birqatar mańyzdy is-shara­lar ótkenin de atap ótti. «Elimizdiń syrtqy saıası bastamalaryn qoldaý maqsatymen shet memleketterdiń parlamentteri­men yntymaqtastyqty tereńde­týge erekshe mán berildi. О́tki­zil­­gen kezdesýler men halyq­ara­­lyq is-sharalar ózara tıim­di yntymaqtastyqpen parla­ment­aralyq baılanystardy odan ári nyǵaıtýǵa yqpal etkeni sózsiz. Sondaı-aq, Senattyń bastamasymen álem elderi parlamentteri men din ókilderiniń, tanymal saıa­sat­kerlerdiń qatysýymen ter­rorızmniń aldyn alýdaǵy dinder­diń róline arnalǵan halyq­aralyq konferensııa oıdaǵydaı ótti. Elbasynyń «Álem. XXI ǵasyr» tarıhı manı­fesiniń mańyzy men ıadrolyq qarýsyz álem qurý máselelerin talqylaýǵa arnal­ǵan Senattyń uıymdastyrýy­men ótken aýqymdy halyqara­lyq konferensııa Qazaqstan­nyń jahandyq beıbitshilik pen qaýipsizdikti nyǵaıtý jónindegi bastamalarynyń ózektiligin aı­shyqtaı tústi», – dedi Tóraǵa. Palatanyń aldaǵy ýaqyt­taǵy jumystary týraly aıta kelip, Q.Toqaev Táýelsizdiktiń 25 jyldyǵyna arnalǵan saltanat­ty jıyndaǵy Prezıdenttiń sózinde Parlament pen Úkimettiń jaýapkershiligin kúsheıtý máselesi kún tártibine qoıylǵanyn eske saldy. «Aldaǵy ýaqytta, osy ma­ńyzdy másele jan-jaqty zerde­lenip, tıisti zańdarǵa ózgerister engizý boıynsha usynystar ázir­lenetin bolady. Senatorlar memlekettik basqarý júıesin odan ári jańǵyrtýdy kózdeıtin ma­ńyzdy zań jobalarymen jumys­ty kásibı turǵyda asqan jaýap­kershilikpen júrgizetinine men kámil senemin», – dedi palata basshysy. Sonymen qatar, ol qań­tardyń 4-i men 13-i aralyǵynda depýtattardyń óńirlerge sapary josparlanyp otyrǵanyn jetkizdi. «О́tkiziletin kezdesýler barysynda Parlament qabyldaǵan zań­dardy halyqqa jan-jaqty túsin­dirý jumysyn júrgizý qajet. Qabyldanǵan jańa zańdardyń ere­j­elerine, ásirese, áleýmettik sala, densaýlyq saqtaý, qarjy, salyq, turǵyn úı jáne terrorızmge qarsy is-qımyl máselelerine basa nazar aýdarǵan jón», – dedi Q.Toqaev. Sóziniń sońynda Qasym-Jomart Kemeluly áriptesterin Jańa jylmen quttyqtady. Kún tártibine sáıkes, qaralǵan máseleler arasynda Májilis maqul­daǵan «Jaıylymdar týraly» zań jobasy birshama pikir­ler týdyrdy. Depýtattardyń basta­ma­shyldyǵymen daıyndalǵan bul zań jobasy týraly baıandama­ny onyń negizgi avtory, Májilis depýtaty Jeksenbaı Dúısebaev jasady. Ol qazirgi tańda aýyl sharýashylyǵyna tıesili jerlerdiń 70 paıyzy mal baǵylatyn jaıylymdardyń úlesinde ekenin aıtty. Sonyń 43 paıyzy ǵana qalyptasqan jaıylymdar eken. Onyń 27 mln gektary tozǵan, ıaǵnı degradasııaǵa ushyraǵan jáne bul kólem jyldan jylǵa ulǵaıý ústinde, dedi baıandamashy. Al 100 mln gektarlyq jaıylymdyq alqap osy kúnge deıin aınalymǵa enbeı, dástúrli mal sharýashylyǵyn damytýǵa úle­sin qospaýda. Maldyń 70 paıyzy tek aýyl mańyna jaqyn jer­lerde ǵana jaıylady. Jaz aı­lary­nda malǵa kerek jem-azyq kólemi 30-40 paıyzǵa deıin tómen­dep, aýyl sharýashylyǵy ónim­derin óndirýshilerdiń mal basyn kóbeıtýlerine kedergi bolyp otyr. Osylaı degen J.Dúısebaev aıtylǵandardyń bári jaıylymdardy paıdalaný salasyndaǵy qoǵamdyq qatynastardy zańna­malyq turǵydan retteýdiń joq­ty­ǵyna baılanysty bolyp otyr­ǵanyn atap kórsetti. Kelesi kezekte ol «Jaıylymdar týraly» derbes zańnyń qajettigi týyp, depýtattardyń basta­ma­shyldyǵymen ol ázirlengenin jetkizdi. Zań jobasy jaıylymdardy retteý, uıymdastyrý, josparlaý jáne basqarý júıeleri sııaq­ty tórt basty baǵytty qam­tıdy eken. Suraq berý rásimi bastalǵanda senator Sársenbaı Eńsegenov talqylaýǵa qatysyp otyrǵan Aýyl sharýashylyǵy vıse-mınıstri Erlan Nysanbaevtan mal basynyń normatıvi belgilenetinine baılanysty jumystar bastaldy ma dep surady. Oǵan normatıv 2015 jyly belgilengeni aıtyldy. Senator Álı Bektaev baıandamashydan eldi meken­der arasyndaǵy tozyǵy jet­ken jaıylymdardy memleketke qaıtarý tetikteri zańda qaras­tyrylǵan ba dep surady. Oǵan J.Dúısebaev eldi mekender ara­syn­daǵy jaıylymdar kólemi orta eseppen 20 mln gektarǵa jýyq eke­nin aıta kelip, bul másele osy zań­men retteletinin jetkizdi. Alaı­da, naqty tetikterin ataǵan joq. Zań jobasyn talqylaýǵa da birneshe senator qatysty. Sonyń ishinde Qýanysh Aıtahanov óziniń kózqarasynsha zań jobasynyń birneshe jetispeıtin jaqtaryn da atap kórsetti. Sonyń ishinde zań jobasynda shól jáne shóleıt aımaqtarda jatqan jaıylymdar týraly birde-bir sóz aıtyl­maǵanyna qynjylys bildirdi. Sondyqtan zań jobasyna shóleıt aımaqtardaǵy jaıylym­dar, arıt ósimdikteri degen uǵym engi­zilip, qosymsha normalar qaras­tyryl­ǵany jón, dedi ol.  Zań jobasy osyndaı talqylaýlardan keıin birinshi oqylymda maquldandy. Al ekinshi oqylymǵa aıtylǵan eskertpelerdi eskerip, jetildirý qajettigi kóldeneń tartyldy. Sonymen qatar, Jer, Orman, Sý kodeksterine, «Erekshe qorǵala­tyn tabıǵı aýmaqtar týraly» jáne «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy jergilikti memlekettik jáne ózin ózi basqarý týraly» jáne taǵy basqa zańdarǵa ózgerister men tolyq­­tyrýlar engizý týraly iles­pe zań jobasy da birinshi oqy­lymda maquldandy. Kún tártibine sáıkes qaralǵan máselelerdiń arasynda Qazaqstan men Iran arasyndaǵy sottalǵan adamdardy berý týraly kelisim ratıfıkasııalandy. Sondaı-aq, jalpy otyrysta Qazaqstan men Slovenııa arasyndaǵy Tabys pen kapıtalǵa salynatyn salyqtarǵa qatysty qosarlanǵan salyq salýdy boldyrmaý jáne salyq salýdan jaltarýǵa jol bermeý týraly konvensııa men oǵan jasalǵan Hattama da ratıfıkasııalandy. Jaqsybaı SAMRAT, «Egemen Qazaqstan»