Jańarǵan Jambyl jerinde

8-9 qyrkúıekte Astanada Jambyl oblysynyń kúnderi ótedi О́ńirdegi  eń  ózekti  is – ónerkásipti órkendetý El men jerdiń baılyǵyn ıgerý, ekonomıkasyn kóterý, sóıtip táýelsiz memleketimizdiń tegeýrindi áleýetin tórt­kúl dúnıege tanytý  árbir oblys basshysynyń bilim-biligine, qabilet-qary­myna kóp baılanysty. Sońǵy jyldary Jambyl jerinde el-jurt­qa «Bárekeldi!» degizgen biraz sharýalar atqaryldy. Naq­tyraq aıtsaq, búginde oblys  úlken qurylys alańyna aınalǵan. Alyp keshender, sáýletti ǵıma­rattar jáne jańa turǵyn úı qurylystary qarqyndy júrip jatyr. Biz óńirdiń osy jáne basqa da órkendi ózgeristeri týraly oblys ákimi Qanat BOZYMBAEVPEN áńgimelesken edik. – Qanat Aldabergenuly, ózi­niń damyǵan memleket ekenin álemge tanytýmen bastal­ǵan bıylǵy jyldyń sońy, mine, el táýelsizdiginiń 20 jyl­­dyq torqaly toıyna ulas­­qaly otyr. Sondyqtan qazaqstandyqtar úshin el tá­ýel­sizdiginiń 20 jylynyń ár jyly jańa tarı­hymyzdyń tutas bir dáýiri desek, el úshin onyń ár aıy, ár aptasy, ár kúni bir sátke de bos ótpegenin kórsetedi. Sonda muny neniń jemisi, kimniń jeńisi dep baǵalaımyz? – Árıne, eń aldymen, Qazaq­stannyń bolashaǵyna degen el halqynyń zor seniminiń jemisi der edim. «Tórteý túgel bolsa, tóbedegi keledi, altaý ala bolsa, aýyzdaǵy ketedi» degen ata-babalar amanatyna adaldyqtyń, qur «attan» men betaldy «aı­taq­qa» ermeıtin aýyzbirligi myq­­ty halyqtyń jeńisi der edim. Naryqtyq ekonomıka men ishki jáne syrtqy saıasat sala­synda órkenıetti elder utymdy paıdalanyp otyrǵan dańǵyldy tańdaǵan qazaqstandyqtardyń eren erligi der edim. О́ıtkeni, sonaý qıyn da qatal sekseninshi jyldardyń sońy jáne toqsa­nynshy jyldardyń basynda elimizdi jıyrma jyldan keıin dál osyndaı halyqaralyq zor tabysqa jetedi dep eshkim de aıta almaıtyn. – Qazaqstannyń 2030 jyl­ǵa deıingi Strategııalyq damý baǵdarlamasyn ertegige balap, «ol ýaqytqa deıin kim bar, kim joq?!.» degen tur­ǵyda mysqyldaı kúlgenderdi de kórgenbiz...  – Qazaqstan memleketi, mine, sol tusta óziniń aldynda qoıǵan úlken maqsattarynyń údesinen shyǵyp, ony kezek-kezegimen oryn­dap keledi. Sol arqyly el ekonomıkasy alǵa qaraı qarysh­tap damı bastady. Mysaly, bizdiń oblysta ónerkásip ónimin óndirýde oń dınamıka qalyptasty. Onyń kólemi 2009 jylmen salystyr­ǵanda 14,0%-ǵa ósip, 124,7 mlrd. teńgeni qurady. Bul ósý men órkendeý  oblys kásiporyn­da­rynyń óndiris kólemin ulǵaı­typ, ındýstrııalandyrý karta­syna engizilgen jańa óndiris­terdi iske qosý esebinen qam­tamasyz etilip otyr. Sol sııaqty, ken óndirý óner­kásibi men ashyq kenishterdi ıgerýde 7,7 mlrd. teńgeniń ónimi óndirildi. Ekonomıkanyń ilgeri damý qarqyny fosfor shıki­zaty, altyn quramdy ken, barıt rýdasy men qoıyrtpalary, ák tasy jáne gıps óndirýdi art­tyrý esebinen de qamtamasyz etilýde. Al óńdeý ónerkásibi sala­synda hımııa, metallýrgııa ónim­deri, daıyn metall, rezeńke jáne plastmassa buıymdary, ózge de metall emes mıneraldy ónimder, teri jáne soǵan jatatyn ónimder óndirý kólemi boıynsha ósim 13,4%-dy qurady. Qara metalda­r­dy ón­dirýde ferroqorytpalardy shyǵa­rýdyń ósimi baıqalyp otyr. – О́ńirdi órkendetken osy órkendi isterdiń bári iri ınvestısııa tartýmen oryndalatyny aqıqat. Osy turǵydan alǵanda, ótken jyly negizgi kapıtalǵa sa­lynǵan ınvestısııalardyń kóle­min aıta ketpeısiz be? – Negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııalardyń kólemi  140, 8 mlrd. teńgeni, onyń ishinde memlekettik bıýdjettiń qarajaty  23, 8 mlrd. teńgeni, kásiporyndardyń óz qarajattary  38,5 mlrd. teń­geni, shetel qarajattary  40,8 mlrd. teń­geni jáne qaryzǵa alyn­ǵan qara­jattar 37,7 mlrd. teńgeni qurady. Sonymen qatar, negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııa­lardaǵy memlekettik bıýdjet qa­rajatynyń úle­si 7,6 %-dan 16,9 %-ǵa deıin, óz qara­jatta­rymyz­dyń úlesi 7,9 %-dan 27, 3 %-ǵa deıin, qaryzǵa alynǵan qarajattar úlesi – 7,8 %-dan 26,8 %-ǵa deıin artty. Elbasynyń eń negizgi tapsyr­ma­larynyń biri  ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý qarqynyn bir sát te báseńdetpeý bolyp otyr.  Jalpy, 2010-2014 jyl­dar­ǵa arnalǵan údemeli ındýs­trııalyq-ınnovasııalyq damý baǵ­dar­lamasy boıynsha quny 665,5 mlrd. teńge bolatyn 22 jobany josparlaǵan bolatynbyz. My­saly, ótken jyly sonyń 52,7 mlrd. teńge kólemindegi 7 jobasy iske qosyldy. Sóıtip 2,5 myńnan astam jumys orny ashyldy. Atap aıtsam, «Al Basar» JShS-niń granıt óńdeý jáne granıt bu­ıymdaryn shyǵarý sehy, «Ja­ńa­tas» metallýrgııalyq kombı­naty» JShS-niń bolat balqytý óndirisi, «Myńaral Tas Kompanıı» JShS-niń sement zaýyty­nyń qurylysy, «Taraz metal­lýrgııa zaýyty» JShS-niń ferroqorytpa óndi­risin keńeıtý men jetildirý, «Amangeldi gaz óńdeý zaýyty» JShS-niń shıki munaıdy qaıta óńdeý zaýytynyń qurylysy jáne «Fabrıka POSh-Taraz» JShS-niń tops óndirisi, «Jasulan jáne K» JShS-niń óndiristik negizde gúl ósirý kesheni búginde óńir ekono­mıkasyna jańasha sıpat berýde. Sonymen birge, memlekettik údemeli ındýstrııalyq-ınnova­sııa­­lyq damý baǵdarlamasynyń 2010–2014 jyldarǵa arnalǵan 3 jańa jobasy bar. Olar: Qara­taýdaǵy «EýroHım-Ýdobrenııa» za­ýyty, Shý qalasyndaǵy qus fa­brıkasy jáne «Qazfosfat» kom­panııasynyń 12 mlrd. teńge tura­tyn kúkirt qyshqylyn shyǵara­tyn sehyn iske qosý. Bulardyń ishinde «EýroHım-Ýdobrenııa» za­ýy­tynyń jobasy ártúrli keder­gilerdiń saldarynan saǵyz­daı sozylyp kele jatyr. Biraq biz jobanyń jarty jolda qal­maýyn tabandylyqpen talap etip otyr­myz. О́ıtkeni quny 394 mlrd. teńge bolatyn osy alyp zaýyt iske qosylsa, onda 3,5 myń adam jumysqa tartylady. – О́tken jyldarǵa ókpe joq ekeni el ıgiligin kóre bastaǵan ónerkásip oryndarynyń my­sal­darynan anyq kórinip tur. Biraq zýlaǵan ýaqyt bıylǵy jartyjyldyqqa da esep beretindeı aılardy artqa tastap úlgeripti. Sondyqtan bıylǵy jartyjyldyqtyń kórsetkish­terine de kóńil bóle otyrsaq? – Bıylǵy jartyjyldyqta oblys ónerkásip kásiporyndary 79,5 mlrd. teńgege ónim óndirip, naqty kólem ındeksi 128,3%-dy qurady. Onyń ishinde ken óndirý ónerkásibi men ashyq kenishterdi ıgerýde – 6,1 mlrd. (112,6%); óń­deý ónerkásibinde – 58,9 mlrd. (133,6%); elektrmen jabdyqtaý, gaz, bý berý jáne aýany baptaýda – 13,7 mlrd. (115,8%) jáne sýmen jabdyqtaýda, káriz júıesinde  0,8 mlrd. teńgeniń (109,9%) ónimderi óndirildi. Ken óndirý ónerkásibi men ashyq kenishterdi ıgerý salasy boıynsha ótken jyldyń qańtar-maýsymyndaǵy deńgeı­men salystyryp qarasaq, fosfat shıkizatyn óndirý kólemi – 1,5 esege, ák jáne gıps óndirý – 2,2 esege, kómir – 2,3 esege, tabıǵı qumdy daıyndaý – 5,3 esege, barıt rýdasy men qoıyrtpalary – 41%-ǵa ósti. О́ńdeý ónerkásibinde de damý bar. – Bárekeldi, eldiń áleýetin, jerdiń baılyǵyn jáne óner­kásipti órkendetýde óńir ekono­mıkasynyń básekege qabilet­tiligin kórsetetin tolymdy ta­bystar bar eken. Sodan keıin, búginde oblys ortalyǵy úlken qurylys alańyna aınalǵan. Alyp keshender, jańa turǵyn úı qurylystary jáne «Dos­tyq» alańyndaǵy arhıtek­tý­ralyq ansamblmen salyn­ǵan ákimshilik ǵımarattarynyń qas­betteri men kósheler, saıa­baqtar, sýburqaqtar adam ta­ny­mastaı qaıta túlep jatyr... – Qurylys – búginde ekonomı­kamyzdaǵy eń mańyzdy salanyń biri. Oǵan atsalysamyz degen kompanııalar da kóp, ınvestısııa da mol. Qurylys salasyn da­mytýǵa óte jaqsy múmkindik­terimiz de bar. О́ıtkeni, biz – sement, gıps, kirpish, shaǵal tas, qum, taǵy basqa da kóptegen qurylys materıaldaryna baı óńirmiz. Osyǵan baılanysty al­daǵy jyly qurylys qarqyny budan da eselene túspekshi. Oblys ortalyǵy sońǵy jyl­dary qulashyn ońtústik-batys aımaqqa qaraı jaıyp keledi. Taraz qalasynyń 2025 jylǵa deıingi memlekettik jospary bekitilip, oblys ortalyǵynyń aýmaǵy irgeles jatqan Jambyl, Baızaq aý­dan­darynyń jer qory esebinen 6 myń gektarǵa ulǵaıdy. Bul jerdi ıgerip, qajetti ınfraqu­ry­lymdarmen qamtamasyz etý bizge jańa mindetter júkteıdi. Onyń ústine oblystaǵy 132 saıabaq, 46 sýburqaqtardyń 18%-y jóndeýdi qajet etedi. О́tken jyly Taraz qalasyndaǵy 3 saıabaq pen 1 gúl­zardy 81 mln. teńgege jóndedik. Sondaı-aq, Tóle bı, Abaı jáne Jambyl kóshelerin keńeıtip, qaıta jóndeý jáne «Dostyq» alańyndaǵy tarıhı mańyzy bar úılerdiń qasbetteri men ǵımarat­tardyń aldyndaǵy sýburqaq­tar­dy qaıta árleý, ásemdeý qolǵa alynyp otyr. Men qyzmetke kelgen kezde ózińiz «Egemen Qazaq­stan» gazeti arqyly qulaqqaǵys etken «saqaldy qurylys», ıaǵnı Keńes ókimeti qulaǵaly beri esik-terezesi úńireıip turǵan kóp qabatty qonaq úı ǵımaraty ákimshilik úıi bolyp qaıta boı kóterdi. Sondaı-aq, Taraz qala­syna Almaty baǵytynan kiretin kúrejol zaman talabyna saı qaıta salynyp jatyr... – Qanat Aldabergenuly, Qa­zaq­stan Respýblıkasynyń tá­ýel­­sizdigine 20 jyl tolatyn tor­qaly toı kúni de alys emes. Osy­ǵan oraı suraıyn degenim, táýelsizdik degen tátti sóz ti­lińizge oralǵanda oıyńyzǵa ne túsedi? – Táýelsizdik týraly oılan­saq, XV ǵasyrdaǵy Áz Jánibek, Kereı handardyń bastaýymen alǵash ret Jambyl oblysyndaǵy Shý boıyn­da tý kótergen qazaq handyǵynan bastap keshegi Jel­toqsan kóte­rilisine deıingi ara­lyqta san ǵasyr­lyq shejire eske oralady. Biraq, táýelsiz elimizdiń búgingi bıiginen ata tarıhy­myz­dyń arǵy-bergi sheji­resine qaraı­tyn bolsaq, dál qazirgideı aby­roıy asqan, ekonomı­kasy da­my­ǵan, saıasaty derbes jáne baıandy bolashaǵyna nyq sengen Qazaq eli bolǵan emes. Biz jıyrma jyl ishinde qýatty ultqa, dáýletti elge aınaldyq. Elordamyz – Astana qalasy álemge tanyldy. Bul, sóz joq, elimizdiń ulttyq abyroıy. Bul – elimizdiń táýelsiz tarıhyna al­tyn áriptermen jazylyp qalatyn asa zor saıası oqıǵa. Bul – tá­ýelsiz elimizdiń jańa tarı­hyn­daǵy jańa kezeńniń bastalýy. – Áńgimeńizge rahmet.     Derek pen dáıek Elimizdiń údemeli ınno­va­sııalyq-ındýs­trııa­lyq damý baǵ­darlamasy sheńbe­rinde 135 mlrd. teńge bola­tyn 19 joba qolǵa alynsa, bıyl onyń 23,2 mlrd. teń­geni qu­raıtyn 8 jobasy iske asy­rylmaq. *** Bıyl Talas aýdanyn­daǵy Tamabek Qar­tabaev, Kóshek batyr jáne Shý aýdanyn­daǵy Tóle bı aýyldarynda jańa mektepter paıdala­nýǵa beriledi. *** Búginde oblysta 21 etno­mádenı birlestik, respýblı­kalyq 9 saıası partııanyń fılıaldary, 500-den astam úkimettik emes uıymdar men 400-ge jýyq dinı birlestikter jumys isteýde. *** Búginde Taraz qalasynda – 7, al aýdan ortalyqtarynda  2 shaǵyn fýtbol alańy bar. Kelesi jyly 20 shaǵyn fýtbol alańy paıdalanýǵa berilmek. *** Oblys ákimdigi tehnıkalyq retteý jáne metrologııa departamentimen birlese oty­ryp, «Qazaqstannyń úzdik ta­ýa­ry» atty aımaqtyq kórme-konkýrsyn ótkizdi. Konkýrs jeńimpazdary men laýreat­ta­ry Astana qalasynda óte­tin «Qazaqstannyń úzdik ta­ýary» atty respýblı­ka­lyq  kórme-kon­kýrsyna jol­dama aldy. *** Oblys orman sharýashy­lyǵy memlekettik mekemelerine órt sóndirý tehnıka­la­ryn satyp alýǵa bıyl jergilikti bıýdjetten 62,4 mln teńge. qarjy bólinip, oǵan 14 órt sóndirgish tirkemeli sısterna, 7 MTZ-80 traktory, 2   ÝAZ avto­ma­shınasy, 6 kó­shet otyrǵyzý mashınasy, 14 birlik qosal­qy agregattar ( 12 soqa, 2 skoba) satyp alyndy. *** Búginde oblysta kólemi 21,20 gektardy quraıtyn 304 jylyjaı bar. Onyń ishinde kólemi 84,2 myń shar­shy metr 188 jylyjaı turaq­ty jumys istep tur. Al 116 jy­lyjaı aǵymdaǵy jáne kúrdeli jóndeýden ótkizilýde. *** О́tken jyly Taraz qa­lasynda bir jylda 15 myń lıtr qan daıyndaıtyn oblystyq qan ortalyǵy men 500 adamdy qabyl­daıtyn emhana paıdalanýǵa berildi. *** «Astana» shaǵyn aýda­nynda 280 oryndyq № 26 «Nuraı» balabaqshasy ashyl­dy. Balabaqshada 12 topqa arnalǵan bólme bar. Jyl aıaǵyna deıin Qordaı jáne Merki aýdandarynda 220 oryndyq 2 jańa balabaqsha búldirshin­derdi qabyldaıtyn bolady. *** О́tken jyly demeýshiler  qarajaty arqyly Taraz qa­lasyndaǵy 65 aýla  jóndelse, bıyl 100 aýlany jóndeý josparlandy. Búginge deıin onyń 27-si jóndeldi.  Al 14 aýlada jol kómkermeleri aýys­tyrylyp, asfalt tó­se­lip, balalar oıyn alańdary retke keltirildi. *** Bıyl oblys ortalyǵyndaǵy  10 kóshe 1 053 534 000 teńgege jóndelip jatyr. Munyń ishinde Tóle bı men Jambyl dań­ǵyldary, «Dostyq» alańy jáne «Jiger»,  «Rassvet», «Proektırovshık», «Rod­nı­chok», «Me­­lıorator» turǵyn aı­maq­­taryna apa­ratyn jol­dar da bar. Al D.A.Qo­naev, Rysbek batyr, M.Ty­nysh­baev, Kom­mýnal­nyı, Y.Dú­kenuly kóshe­leriniń jón­deý jumys­taryna 110 mln. teń­ge qa­rastyrylǵan. *** Taraz metallýrgııa za­ýyty ferroqorytpalar peshin iske qosty. Elimizdiń údemeli ındýstrııalyq-ın­novasııalyq damý baǵdar­lamasyna engizilgen bul joba mekemege 11,5 mıllıard teńge ınvestısııa tartý arqyly 300 jańa jumys ornyn ashýǵa múmkindik berip otyr.   «Aqbaqaıdyń» at basyndaı altyny Moıynqumda altyn óndiretin «Altynalmas» fabrıkasy iske kiristi Áýeli ken ornynyń «aty-jó­nine» toqtalyp óteıik. Ol kádimgi «At qaıda Aqbaqaıdaı-aý shappaı jelgen» dep bastalatyn keń qu­lash­ty, erkin tynys­ty klas­sı­kalyq ánniń ataýynan týyndaıdy. Biraq onyń syryn bireý bilse, bireý bilmes. Toqeterin aıtsaq, sonaý 1968 jyly Moıynqum óńi­rinen altyn ken ornyn ashqan kezde mýzyka ónerin janyndaı jaq­sy kóretin, onyń ishinde halyq­tyń jan dúnıe­sine jaqyn ánderdi aýzynan tastamaıtyn geolog D.Dúısenbekov: «Bul altyn kenishi­niń aty «Aqba­qaı» bolsyn» depti. Aǵamyz­dyń aýzy dýaly eken, mine, sodan beri elge belgili altyn keni halyqqa áıgili án atymen... «Aqbaqaı» atalyp keledi. Al kenish jónindegi derek pen dáıekke júginsek, munda altyn­nyń 4 túri bar desedi. Mamandar onyń birinshisin – arsenopırıt, mıneraly boıyndaǵy untaq dısperesti altyn, ekinshisin – kvars­s­ta­ǵy sep­pe, uıa, jeli túrinde shoǵyrlanǵan bos altyn, úshin­shisin – kvars-karbonatty jelilerdegi túıirshik jáne qabyrshaq túrindegi altyn jáne tórtinshisin – gıpergendik prosespen baıla­nys­ty qabyrshyqty jáne dendrıtti altyn dep ataıdy. Aıtaıyq degenimiz, bıyl jaz osy kenishte altyn óndiretin «Altynalmas» zaýyty iske qo­syldy. Memleket basshysy ótken jyly oblysqa kelgen kezinde osyndaǵy altyn óndirýmen aı­nalysatyn jańa fabrıkanyń qu­rylys jobasyn maquldaǵan bola­tyn. Mine, sol jobanyń qurylys jumysy az ýaqyt ishinde aıaq­talyp, altyn óndirý isi bastalyp ta ketti. Kózi ashyq, kókiregi oıaý keıbir oqyrmandar: «Aqbaqaıda» altyn zaýyty burynnan bar emes pe edi?» dep suraýy bek múmkin. О́te oryndy suraq. Biraq «Bul án burynǵydan ózgerek» degendeı, bu­ryn­ǵy altyn óndirý fabrıkasy qaıta jabdyqtaý jáne modernızasııalaý jobasy arqyly múlde jańaryp shyǵa keldi. Jobanyń quny 100 mıllıon AQSh dol­laryn qurady. Bul qyrýar qar­jynyń 55 mıllıony  fabrıkany modernızasııalaýǵa jáne 50 mıl­lıony  ken ornyn ashý men óńdeý jumystaryna jumsaldy. Joba­ny qarjylandyrýǵa táýekel etken «Eýrazııalyq bank» eken. Já... Sonymen,  «Aqbaqaı klasteri» dep atalatyn shıkizat bazasynyń aldyn-ala jasalǵan quny 100 ton­naǵa jýyq asyl tastan tu­rady. Bul kendi aımaqta «Aqba­qaımen» birge «Svetınskoe», «Beskempir» já­ne «Karernoe» dep atalatyn ken oryndary da qatar ornalasqan. Kásiporyndy qaıta túletý  osy ken oryndaryn ıgerý úshin ekonomı­kalyq jáne ınfra­qurylymdyq tirek bolyp tabyl­maq. Sondyq­tan atal­mysh kompanııa Dýman-Shýaq ken orny­nyń baılyǵyn ıgerý quqyn qolǵa alýǵa da talpynys jasaýda. Jańanyń aty – jańa. Burynǵy kombınattyń ıne­men qu­dyq qazǵandaı tirligine qara­ǵanda, qaıta túlegen zaýyttan jańa serpilisti anyq baıqaýǵa bolady. Mysaly, buryn bir jyl­da 240 tonna shıkizat óń­delse, qazir onyń ornyna 1 mıllıon tonna shı­kizat óńdelýde. Qaldyq ta az. Nátıjesinde jy­ly­na 2,8-3 tonna altyn óndirýge tolyq múmkindik bar. Zaýyttyń zárý qural-jabdyq­tary osy salaǵa erteden beıimdelgen Reseı men Ońtústik Afrıkadan alynypty. Shahta jumy­syna Kanadadaǵy altyn kenishterinde qoldanylatyn burǵylaý mashınasy jegilgen. Bular – altyn óndirýdegi eń sońǵy álem­dik ádister. Zaýyttaǵy jańa tehnologııanyń arqasynda, aıta­lyq, metallýrgııalyq ónim da­ıyndaýdaǵy asa joǵary bólister jasalyp, buryn shyǵarylyp kelgen flotokonsentrattardyń or­nyna endigi kezekte óte sapaly Dore kesekti altyny shyǵaryla bastaǵan. О́ndiris bar jerde, álbette, ómir de bar. Alys­taǵy Aqbaqaı kentinde áleýmettik túıindi máse­leler de oń sheshimin taba bas­tapty. Kent oqýshylary kenshiler kómeginiń arqasynda jańa mektepte bilim alýda. Mektep jany­nan sportqa qushtar oqýshylar úshin boks seksııasy ashylǵan. Sondaı-aq, turǵyn­dar úshin monsha salynyp, tártip saqshyla­rynyń mekemesi kúrdeli jóndeý­den ótkizilipti. Munyń bári baǵalaı biletinderge, árıne, az jumys emes. Zaýyt jumysshylarynyń qa­tary da, negizinen, Moıynqum aýdany turǵyndary arqyly tolyǵyp keledi. Kenishte búginde 450 jańa jumys orny ashyl­ǵan. «Sarybulaq-2» jer asty sý kózi­nen 75 kılo­metr­lik sý quby­ry tartylýda. Bul qurylys jumy­sy jyl aıaǵyna deıin aıaqtalyp, aldaǵy ýaqytta kent turǵyndary men zaýyt jumysshylary qajetti aýyz sýmen tolyqtaı qamtamasyz etiletin bolady. «Aqbaqaıdyń at basyndaı altyny» degennen shyǵady, «Al­tyn­almas» zaýyty óńir ekonomı­kasyn damytýǵa qomaqty úles qosyp, oblys bıýdjetine jyl saıyn 15 mln. AQSh dollaryna jýyq kiris ákeledi deıdi mamandar.   Taraz yrǵaqtary Tilek Tútinin túzý shyǵarsyn jerde ár úıler, Jerdegi barlyq jaqsylyqtarym damı ber. Qýanyp qalam oınap júrgende sábıler, Beıbit kúnderdiń besigi bolshy, Jer-Ana!   Tabıǵattyń men de kishkentaı ǵana bólshegi, Kóterip júrgim keledi ylǵı eńseni. Erlikpen ǵana qorǵasam deımin el seni, Beıbit kúnderdiń besigi bolshy, Jer-Ana!   Júregim syzdar estisem sýyq sózdi men, Bar áli elder qutylmaı júrgen ezgiden. Janymdy qalaı jahanǵa túgel sezdirem, Beıbit kúnderdiń besigi bolshy, Jer-Ana!   Qalalar tursyn aman-saý osy qalpynda, О́mir ǵoı mynaý aıyrbastamaıtyn altynǵa. Qajetsiz maǵan qoshemetiń de, dańqyń da, Beıbit kúnderdiń besigi bolshy, Jer-Ana!   Tańyrqap bir sát úńilshi sonaý tarıhqa, Tarıhtyń kózi qashanda, qalqam, halyqta. Tirshilik myna adammen ǵana  jaryqta, Beıbit kúnderdiń besigi bolshy, Jer-Ana!   Oıymdy quptap turǵandaı zańǵar taý meniń, Baǵasy qymbat Kúnnen quıylǵan sáýleniń. Keship tur dúnıe keremet ǵajap dáýrenin, Beıbit kúnderdiń besigi bolshy, Jer-Ana!     Men seniń janaryńnyń qarasymyn Sen maǵan ókpeleme, asyl jarym, Janymnyń aıaǵam joq asyldaryn. Taǵdyrǵa myń rahmet Sen bolmasań Jaıqalmaı keter me edi jasyl baǵym!   О́zińsiń, ómirimniń ózegi de, Qaıtemin ne deseń de tózemin de. Bıikke umtylǵanyń unar maǵan Halqyńnyń muńyn oılap óz elińde!   Oılaısyń, otbasynyń jarasymyn, Tógilip boıyńdaǵy bar asylyń. Túsinip, baǵalasań bolmysymdy, Men seniń janaryńnyń qarasymyn!   Bar áli baıqaǵanǵa balańdyǵym, Keı kezde ókpeletip alam, kúnim! Bilesiń joq ekenin qııanatym Jáne de joq ekenin jamandyǵym!   Úı ortaq, Bir shańyraq aıasynda, Aq qyraý shashymyzdy boıasyn da! Aqyndyq júrekpenen sezseń eger Shirkin-aı, tirlik tátti, toıasyń ba?   Janym-aý, qandaı ǵajap jaralǵanyń. О́mirden ot-jalyndy nár alǵanyń. Mıym, oıym, qýatym sarqylǵansha О́zińdi baqytty etý bar armanym!   Aptap Shilde túsip, Jalynǵa orap aptaby, Bárimizdi Ystyǵyna qaqtady. Tymyrsyq kún, jańbyr da joq, jel de joq, Salqyn sý da aryqtardan aqpady. Adamdardyń Amaldary taýsylyp, Qabyldaıdy Jazdyń ystyq maýsymyn. Qalany da, dalany da shilde aıy Qushaǵyna alǵandaı-aý qaýsyryp!   Taýsylmaıdy Tabıǵattyń yrysy, Qaınap ketti Qalanyń ár buryshy. Shydaı almaı talaı kúngi aptapqa Tarazdyń da tarylǵandaı tynysy.   Tabıǵatty Jaratqan ǵoı tylsym ǵyp, Adamzatqa Dáleldenbes bul shyndyq. Basý úshin ishki-syrtqy jalyndy Muzdaı sýǵa alsam ba eken bir súńgip?!   Kúz belgisi Munartyp taǵy da bir tańym atty, Taýlarym aq sáldesin taǵyp apty. Yzǵarly kúzdiń sýyq jeli turyp. Aǵashtyń japyraǵyn jamyratty.   Suryqsyz kúıge túsip tóńiregim, Bult basyp, tumshalandy kógim, kerim. Ystyqqa ala jazdaı shydamaǵan Muzdaıdy sál nárseden kókiregim.   Kúz be, qys pa, bilmeımin, túsiniksiz, Baǵa bere almaısyz túsinip siz. Jańbyr jaýyp, sońynan qarǵa aınalyp, Talaılardyń záresin ushyryp kúz.   Etek-jeńin jıǵyzyp barshamyzdyń, Úsik shalyp tamyryn arshamyzdyń. Keshe ǵana qysqa etek kóılek kıgen Sulýlyǵyn jasyrdy barsha qyzdyń.   Oınaqtap júrgen edi kúshik bitken, Qulaqtary salbyrap túsip ketken. Adamdar qalady eken sharasyz bop, Tabıǵat kórsetse eger kúshin kókten!   Qarqyndy Qazaqstan Elim, jerim tanymastaı ózgerdi, Artqa tastap talaı-talaı ózge eldi. Elbasynyń aqyl-oıy somdaǵan Ertegideı Astanany kóz kórdi.   Kúnnen-kúnge sulýlanyp jas qala, Jaýharlardaı áser etti basqaǵa. Shyndyǵymmen úıleskendeı úmitim, Kóz aldymda qanat qaqty bas qala!   Altaı menen Atyraýdyń arasy Jańa ómirge umtylǵandaı, qarashy! Bir maqsatqa bilek qosyp jumylǵan О́rshil, ójet qazaǵymnyń balasy!   Jan bitirip ulan-baıtaq dalama Juldyzymyz máńgi óshpesteı jana ma? Qazaq elin sara jolǵa bastaǵan Senim arttyq Nursultandaı aǵaǵa!   Qutty bolsyn, Qazaqstan, qadamyń, Eń aldymen halyq eken – baǵalyń. Jahandaný zamanynan qalyspaı, Asqaqtasyn jańa álemde jańa ániń!   Qaı kezde de, eı, qazaǵym, taza aryń, Táńir saǵan kórsetpesin azabyn. Eli súıgen, elin súıgen Elbasy, Bastaı bersin bolashaqqa qazaǵyn! Qaıyrbek Asanov,Taraz qalasy.   «Meıirimniń» shapaǵaty mol «Meıirim» me­dısı­nalyq ortalyǵy 1999 jyly qańtar aıynda ashyldy. Ol sodan beri oblys ortalyǵyndaǵy eń úzdik jekemenshik medısına mekeme­leriniń biri bolyp ta­bylady. Onyń quramynda 30 myń tur­ǵynǵa deıin qyzmet kór­setetin emhana, 75 adamǵa arnal­ǵan tósegi bar kóp­­salaly aýrýhana kiredi. Mysaly, №8 qalalyq emhana temir jol beketi mańyndaǵy turǵyndarǵa terapııalyq, pe­dıa­­trlyq, akýsherlik-gıneko­lo­gııa­lyq, taǵy basqa da aýrý­lardyń aldyn alý men emdeý boıynsha qyzmet kórsetse, «Meıirim» medısınalyq orta­lyǵy, negizinen, kardıolo­gııa­lyq, nevrolo­gııalyq aýrýlardy emdeýge baǵyttalǵan. Álbette, janyna shıpa izdegen basqa aýrýlarǵa da qyzmet jasaımyz. Son­dyqtan ortalyqqa «Philips» jáne «Neu­soft Super­star» – 0,35 Ts kom­pa­nııalarynyń sońǵy úl­gidegi ıadro­lyq magnıt­tik-re­zo­nanstyq tomografııa qural-jab­dyǵy qo­ıyl­ǵan. Ol oblys boıyn­sha tek qana bizdiń mekemede bar desek, artyq aıtqan­dyq emes. Al medısınalyq ortalyqtyń aty aıtyp turǵan­daı, bizdiń dári­gerler men medbıkeler aýrýlar­dyń janyna meıi­rim-shapaǵat syılaýdan esh­qashan jalyqqan emes. Elimizdiń basty baılyǵy – adam. Sondyqtan olardyń aý­rýyn der kezinde anyqtaý jáne emdeý – bizdiń basty mindetimiz. Ol úshin ortalyq zamana talabyna saı kóptegen medı­sınalyq qural-jabdyq­tarmen birge, bilimdi, bilikti jáne tájirıbeli dáriger­ler­men tolyq qamtamasyz etilgen. Gúldara NURYMOVA, «Meıirim» medısınalyq ortalyǵynyń dırektory.   Músilimniń «Vırtýaldy qalasy» Taraz qalasynyń turǵyny Músilim Shákirov «Ozyq ınno­vasııalyq joba-2011» res­pýb­lıkalyq baıqaýynyń bas júl­desin jeńip aldy. Músilim Ánýar­­uly «Qazaqtelekom» aksıonerlik qoǵamynyń oblystyq telekommýnıkasııalar dırek­sııasynda jetekshi maman bolyp qyzmet isteıdi. Ol baıqaýǵa telekommýnı­kasııa sala­sy boıynsha bolashaǵy kemel joba usynypty. Jarysqa eli­mizdiń túkpir-túkpirinen 14 joba avtory qatysqan. Alaıda komıssııa sa­rap­shylary tek jambyldyq joba ıesiniń jumysyn tańdaǵan. Internet resýrstaryn paıda­lanýshylar úshin Músilim Taraz qalasy aýmaǵynda «vırtýaldy qala» jobasyn jasap shyǵypty. Úı turmysy men sharýashylyǵyn basqarý múmkindiginshe avtomat­tandyryla bastaǵan  qazirgi ýa­qytta, bul joba turǵyndar arasynda úlken suranysqa ıe bolǵaly tur, deıdi ol. Músilim óziniń «Vırtýaldy qala» jobasyn baıqaý jarııalanbaı turyp oılastyrǵanyn aı­tady. My.telecom.kz saıtynda bastalǵan saıys ınnovasııalyq oıdy odan ári óristetip, ony jerine jetkize daıyndap shyǵýǵa sebep bolǵan. Innovasııalyq bul joba boıynsha,  barlyq ınternet paıdalanýshylar, ıaǵnı Mega­laınǵa qosylǵan azamattar «vır­týaldy qalaǵa» birigedi. Bul olardyń bir-birimen derek almasý tásilin damytady. Iаǵnı, vır­týaldy resýrstardy qoldanady, bir «vır­týal­dy» qa­lanyń ishinde otyryp, sondaı-aq, kompıýter jelilerin de biriktire alady. Qazirgi ýa­qytta jo­bany iske asy­rý sha­ra­lary qolǵa alynýda. Alǵashynda «Vırtýaldy qala» tek Taraz aýmaǵynda ǵana qu­rylady delingen, biraq qazirgi tehnıkalyq múmkindik aıasynyń keńdigin esepteı otyryp, ol «vırtýaldy qalany» oblys kóleminde ashýǵa bolatyndy­ǵyna kóz jetkizipti. – Telekommýnıkasııa salasy – ózdiginen úlken ilim, ony ıgerý úshin muqııat zertteý qajet. Al ilim únemi damýdy, ilgeri­leý­di qajet etedi. Bul jobany, o basta, adamdardyń bir-birimen habarlasýyn qazirgiden de je­ńildetip, olardyń endi top-top bolyp birlesip aralasýyna múm­kindik týsa degen nıetpen bastadym, – deıdi ol. Qyzmetin qarapaıym operator bolyp bastaǵan M.Shákirov osydan biraz buryn oblys baılanys jelileriniń damý josparyn túzýge qatysqan bo­la­tyn. Qazir keńeıtilgen servıs ortalyǵyna jetekshilik etedi. «Qazaqtelekom» bazasynda ja­salǵan «Vırtýaldy qala» jo­basy ulttyq baılanys opera­torynyń menshigi bolyp taby­lady. «Vırtýaldy qala» sózin de Músilimniń ózi oılap taýypty.   Aýyldaǵy analar endi qoldaryn jyly sýǵa malady «QazTransGaz Aımaq» AQ  Mer­ki aýdanyndaǵy Aqaral aýy­lynyń 143 otbasyna tabıǵı gaz qubyryn tartyp berdi. Onyń qurylys jumysyn osy aksıonerlik qoǵamnyń oblystyq óndi­ristik fılıaly júrgizdi. Aǵym­daǵy jyldyń mamyrynda bas­talyp tamyz aıynyń sońyna deıin jalǵasqan qurylys jumys­tary barysynda 640 metr orta qysymdy ótkizý gaz qubyry men kóshe boıyndaǵy 4620 metrlik gaz taratý qubyry tartyldy. Tabıǵı gazdyń ıgiligin kórý múmkindigine ıe bolǵan aýylǵa kelgen «QazTransGaz Aımaq» AQ oblystyq óndiristik fılıalynyń dırektory Muqan Sádýaqasov turǵyndar qýanyshyn bólisip, eldi mekenderdi gazdandyrýdyń áleý­mettik mańyzy zor ekenine toqtaldy. Onyń aıtýynsha, úıle­rine gaz qubyryn kirgizý úshin jumsalǵan shyǵyndy aýyl tur­ǵyndary bir jyl ishinde bólip tó­leı alady. Bul tabysy az otba­sylar úshin kóp jeńildik bolyp otyr. – Tabıǵı gazdy paıdalanǵaly beri ot basy, oshaq qasyndaǵy kún­delikti kúıbeńim azaıdy. Sý jyl­tý, as ázirleý, kir jýý kádim­gideı jeńildep qaldy. Ári  jyl­dam, ári arzan. Burynǵydaı otyn túsi­rýdiń, aǵash jarýdyń, kómir satyp alýdyń endi qajeti joq, – deıdi qýanyshtan kúlim qaqqan kóp balaly ana Ryskúl Nııazbekova. Muqan Sádýaqasovtyń aı­týyn­sha, jyl aıaǵyna deıin oblys boıynsha taǵy 2000 úıdi gaz qubyryna qosý josparlanyp otyr eken. Atap aıtqanda, qazir Jambyl aýdanyndaǵy 400 úıi bar Túrksib aýyly, Asa aýylynyń gaz tartylmaǵan bóligindegi 200 úı jáne Taraz qalasy mańyndaǵy «Jiger» turǵyn alqabyndaǵy 200 úı tabıǵı gazǵa qosylady. Sondaı-aq, «QazTransGaz Aımaq» AQ bıyldan bastap Qordaı, Shý aýdandarynyń eldi mekenderin gazǵa qosýǵa múmkindik beretin jobalyq quny 4 mlrd. teńgeni quraıtyn Qordaı-Shý gaz qu­byrynyń qurylysyna kirispekshi. Al Talas, Baızaq jáne Jam­byl aýdandarynyń eldi mekenderine júrgiziletin gaz qubyr­larynyń qurylysy úshin bıyl respýblıkalyq bıýdjetten 1,3 mlrd. teńge bólinipti. «QazTransGaz Aımaq» AQ-tyń taıaý jyldardaǵy basty mindeti –respýblıkanyń gazǵa qosylǵan barlyq aımaqtaryndaǵy, sonyń ishinde, oblys aýmaǵyndaǵy gaz taratý júıelerin jańartý. О́ńir­diń gaz taratý jelilerin qaıta jóndeýden ótkizý jónindegi jobalar da qarqyndy júrgizilýde. О́tken jyly Taraz qalasynyń gaz jelilerin modernızasııalaýdyń tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdemesi ázirlense, bıyl jobalyq-smetalyq qujattama daıyn bol­dy. Al kelesi jyly gaz júıe­lerin jańartý jumystary bas­tal­maqshy. Ol jobanyń jalpy quny 20 mlrd. teńge kóleminde bolmaq.   Bilimgerler keleshegine úmitpen qaraıdy Bizdiń kolledjde sapaly bilim men sa­naly tárbıe berýdiń ózindik joly qalyp­tasqan. Bul dástúr sonaý 1954 jyldan beri jalǵasyp keledi. Álbette, jańa dáýir talabyna saı is-táji­rıbeler de kóptep engizilýde. Sonyń biri – Qazaqstan-Ger­manııa jobasy. Biz osy joba aıasynda kolledjdiń mate­rıal­dyq-tehnıkalyq bazasyn ny­ǵaı­­týǵa kúsh saldyq. Oqý áde­bıet­terin baıyttyq. Oqytý­shylary­myz shetelderge baryp, tájirı­be jınap qaıtty. Kolledjde bilim alýshyla­r­dyń dene shynyqtyrý, sport jáne rýhanı turǵydan jan-jaqty tárbıe alýy­na da basa kóńil bó­lip otyramyz. My­saly, kolledj bilim alýshylary bıyl tórtinshi ret As­tanaǵa baryp, Sary­arqa tórindegi ásem qalany óz kózde­ri­men kórip qaıtty. Olar­dyń qatarynda úzdik oqýshylarmen bir­ge, otbasy az qamta­ma­syz etilgen bilim alý­shylar da bar. Olar ár sapardan soń Astanadan alǵan áser­lerin bólisip, dostary men qurby-qurdas­taryn bilimdi, tárbıeli bolýǵa nası­hattaıdy. Bir aýyz sózben aıtqanda, búginde  kolledj qabyrǵa­syn­da  bilim alyp júrgen 1900 ul-qyz ózderin beıbit eldiń shyn mánindegi baqytty ulan­dary retinde sezinýde. Son­dyq­tan da olar erteńgi kúnderine senimdi. Bátes EGEMBERDIEVA, Jambyl polıtehnıkalyq kolledjiniń dırektory.

Bettiń materıaldaryn daıyndaǵan «Egemen Qazaqstannyń»

Jambyl oblysyndaǵy menshikti tilshisi Kósemáli SÁTTIBAIULY.