El ekonomıkasyn damytýǵa qajetti áleýet bar

Keshe Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń tóraǵa­lyǵy­men Úkimettiń keńeıtilgen otyrysy ótti. Onda elimizdiń 2016 jylǵy áleýmettik-ekonomıkalyq damýynyń negizgi qorytyndylary talqylandy. Alqaly jıyndy Premer-Mınıstr Baqytjan Saǵyntaev júrgizip otyrdy. Ol aldymen bıylǵy jyldyń basy mańyzdy oqıǵalarǵa toly bolǵanyna toq­talyp, Elbasy tapsyrmasyna sáı­kes Úkimet saıası reformany iske asyrýdy bastaǵanyn baıan­dady. Osyǵan oraı qazir­gi kúni mem­lekettik bılik tarmaq­tary­nyń arasyndaǵy ókilet­ti­lik­ter­di bólý boıynsha zań jobasy ázir­lenýde. «Álem ekono­mıka­syn­daǵy kúrdeli jaǵdaı­larǵa qaramastan, ótken jyldy biz oń ná­tı­jelermen aıaqtadyq, ishki jal­py ónim ósimi 1 paıyz­dy qura­­­dy. Oǵan birinshi kezekte Siz­­­diń daǵdarysqa qarsy baǵ­dar­­la­­­ma­­lar­dy qabyldaý jónin­­degi tapsyr­ma­ńyzdyń arqa­syn­­da qol jetkizdik. Jalpy, Úkimet eko­nomıka­lyq ósim men halyq­tyń ál-aýqat­yn qamta­ma­syz etý­ge baǵyt­talǵan bar­lyq tapsyrma­lary­­ńyzdy oryndady», dedi B.Saǵyntaev. Úkimet basshysy, sonymen qatar, Prezıdenttiń Qazaqstan hal­qyna arnaǵan Joldaýyn­da aı­tyl­ǵan tapsyrmalardy múl­tiksiz oryndaý bıylǵy jyly Úkimettiń negizgi mindeti bolyp tabylatynyn atap ótti.

О́tken jylǵa ókpe joq

Budan ári eldiń ekonomıkalyq ahýaly jaıynda Ulttyq ekonomıka mınıstri Tımýr Súleı­menov esep berdi. Mınıstrdiń máli­metinshe, ótken jyly negiz­gi makroekonomıkalyq kórset­kish­ter syrtqy jaǵymsyz faktorlar­dyń yqpalyna qaramastan, jaq­sy deńgeıde saqtaldy.

О́tken jyldyń basynda taýar­­lyq naryqtarda álemdik baǵa­­lar birshama tómendedi. Soǵan qara­mas­tan, «Nurly jol» mem­le­ket­­tik baǵ­darlamasynyń, sala­­lyq baǵ­dar­lamalardyń, Úki­­­met pen Ult­tyq banktiń Daǵ­darys­­qa qar­sy jos­parynyń aıasyn­­da qabyl­dan­ǵan sharalar eli­miz­­­degi ekonom­ı­kalyq ósim men makro­­eko­no­­mı­ka­lyq turaq­ty­lyq­ty qam­­­ta­­masyz etýge múm­kin­­dik ber­di. О́tken jyly ekono­mı­ka­nyń ósi­­mi­ne aýyl sharýa­shy­lyǵy kólik, óń­deý ónerkásibi, qury­lys táriz­di sa­lalar oń yq­palyn tı­gizdi. Sony­men qatar, 2016 jyl­dyń qor­y­tyndylary boıyn­sha negizgi kapı­talǵa ınvestı­sııa­lar kóle­mi 5,1 paıyzǵa, ıaǵnı 7,7 trln teń­­gege deıin artty. Inves­tı­sııa­­lar­dyń aıtarlyqtaı ósimi aýyl sharýa­shylyǵynda, taý-ken óner­ká­si­­bin­de, saýdada, jyl­jy­maı­tyn mú­lik­pen operasııalarda baı­qaldy.

Mınıstr bıylǵy jyly ve­domstvo­nyń Prezıdenttiń Qazaq­stan halqyna Joldaýynyń aıasynda berilgen tapsyrmalar­dy, basym­dyq beriletin memleket­tik baǵ­dar­lamalardy júzege asyrý­ǵa bas­ty nazar aýdaratynyn, sony­­men qatar, bıznesti júr­gizý­ úshin jaǵdaılardy jaq­sar­tý ju­mys­­taryn ári qaraı jal­ǵas­­­ty­ra­­tynyn baıandady. «Biz­diń ­bol­jam­­dary­myzǵa sáı­kes, aǵym­daǵy jyl­dyń qorytyn­dylary bo­ıyn­sha ekonomıkanyń 2%-dan kem emes ósimine úmit artyp otyrmyz. Salalar boıynsha mashı­na jasaý, taý-ken ónerkásibi, azyq-túlik ónim­derin óndirý edáýir ósim beredi. Sony­men qa­tar, aýyl sharýa­shy­lyǵynda, qu­ry­lys sektorynda, kólik pen lo­gıs­tı­kada odan ári ósim bolady dep bol­jap otyrmyz», dedi T.Súleımenov.

Igeretinderge ǵana aqsha berý kerek

Al ótken jyldyń bıýdjetiniń oryn­­dalýy týraly Qarjy mı­nıstri Baqyt Sultanov baıandady. Byl­­tyrǵymen salystyr­ǵan­da mem­le­kettik bıýdjet kiris­teri 1,3 trln teńgege neme­se 25 pa­­ıyz­­ǵa ósken. Bul Ulttyq qor­dan aq­sha alýdy 370 mlrd teńge so­­­ma­­­syna azaıtýǵa múmkindik ber­­­di. Shy­­ǵystar 2015 jylmen sa­­­lys­­­­tyrǵanda 1,5 trln teń­ge­ge ar­­­tyq júr­­gizilgen. Jyl qory­tyn­dy­sy bo­­ıynsha, respýb­lı­ka­lyq bıýd­­­jet­­­tegi únem 110 mlrd teńgeni qurady.

2016 jyly respýblıkalyq bıýd­jet­tiń de, jergilikti bıýdjet­ter­diń de barlyq áleýmettik min­det­temeleri tolyq kólemde oryndal­dy. Sonymen qatar, ótken jyly 472 mlrd teńge bólingen «Nurly jol» memlekettik baǵ­dar­lamasynyń jyldyq bóligi tolyq júzege asyryldy. «Zań­das­tyrý naýqany aıaqtaldy. 5,7 trln teńge zańdastyryldy, bul bas­­tap­qy boljamdardan bir­shama artyq. О́tken jyly jalpy somasy 31 mlrd teńgege 147 nysan jekeshelendirildi», dedi B.Sultanov. Árıne, mınıstr­diń baıandamasyna súıenip, jumy­synda min joq deı almaımyz. Má­se­len, ótken jyly bıýdjettegi 36 mlrd teńge ıgerilmegen. Osy ret­te Memleket basshysy bul qar­­jy­ny áıteýir ıgerý kerek eken dep, «qalaı bolsa, solaı» jum­­saý­ǵa bolmaıtynyn qatań eskert­ti.

«Igerý degen termın bar. Jyl boıy aqsha alynbaıdy. Sosyn jyl sońynda áıteýir ıgerý kerek dep ol aqshany ońdy-soldy shasha bastaıdy. Bıýdjetti qorǵaý kezinde mınıstrlikter aqsha suraıdy. Sońynda aqshany ıgere almaıdy. Iаǵnı, olardyń suraýy negizsiz bolǵan. Endeshe, ol aq­sha­ny ıgerip jatqandarǵa berý kerek. Bári tek aqsha alýdy oılaıdy. Al sen bárine taratasyń. Saǵan memlekettiń qazynasy tap­syrylǵan. Sen memleket aqsha­syn qorǵap, únemdeýiń kerek», dedi N.Nazarbaev. Sondaı-aq, Elbasy B.Sultanovqa memleket qarjysyn tıimdi paıdalaný jolyn izdeý qajettigin buǵan deıin de bir márte aıtqanyn eske saldy. «Endi, mine, ekinshi eskertip otyrmyn. Baıqa, úshinshisi jaman bolady», dedi Elbasy mınıstrge.

«Bizdiń barlyǵymyz mem­le­ket­­­tik qyzmetshimiz. Memle­ket­­ke, ha­lyq­qa qyzmet etýimiz qajet. En­de­­she, qyzmet eteıik. Mem­­le­­ket­­tiń ár­bir tıynyn únem­deý kerek. Ysyrap bol­maýy tıis. Siz­derge bıýdjet beril­di. Sizder qalaı únem­deý kerek­tigin oılaýǵa tıisti­siz­der. Eger únem­deıtin bolsa, onda olar­ǵa bólý qajet», dedi Mem­leket basshysy.

Kedergi keltirgender jazalanady

Elimizdiń qarjy sektoryndaǵy jaǵ­daıdy Ulttyq banktiń tóraǵasy Danııar Aqyshev baıandady. Bas bankırdiń málim­deýinshe, Qazaqstannyń qarjylyq ahýaly­na alańdaýshylyq joq. Jumys jú­ıeli júrip jatyr. Mysaly, erkin aıyr­­bas baǵamy rejimine kóship, ekono­mı­ka sýbektileri jańa jaǵdaıǵa beıim­del­gennen keıin teńgeniń aıyrbas baǵa­my turaqtanǵan. Ol obektıvti fak­tor­lar­ǵa sáıkes keledi jáne óndirý­shi­ler­diń básekege qabilettiligin qamta­ma­syz etedi. «Munyń barlyǵy da Ulttyq bank­­tiń valıýta naryǵyna aralasýyn­syz júrip jatyr. Biz 2016 jyl­dyń qyr­kúıe­gi­nen ıntervensııa júrgiz­beı­miz. Bul saıasat altyn-valıýta qoryn saq­taý­­ǵa jaǵdaı týǵyzady. Osy jyldyń qań­­tar aıynyń sońynda eldiń Ulttyq qory­­nyń valıýtalyq aktıvterin qosa al­ǵan­­daǵy altyn-valıýta rezervi 92 mlrd dol­larǵa jetip qaldy. Bul – 2015 jyl­dyń sońyn­daǵy deńgeıden joǵary. Ol kezde 91,3 mlrd dollar bolǵan edi. Is júzin­de bul ózi­miz­diń altyn-valıýta qory­myz­dy saq­ta­ýǵa múmkindik beredi», dedi D.Aqyshev.

Elbasy Ulttyq banktiń jumysyna jal­py kóńili tolatynyn bildirdi. «О́tken jyl óte aýyr bolǵanyna qara­mas­tan, Ulttyq bank jaqsy jumys istedi. Endi banktiń múmkindikterin zań ar­qyly kúsheıtýdi tapsyryp otyrmyn. Osyndaı quqyq berý kerek. Ulttyq bank­tiń jumysyna kıligýdi eldiń qarjy salasyna kıligý dep sanap, jazalaý kerek. Kórip otyrmyn, Ulttyq bank tár­tip­ke keltirilgen saıyn Ulttyq banktiń tóraǵasyna shabýyl kúsheıip jatyr», dedi Nursultan Nazarbaev. Elbasy bank jumysyn retke keltirýge kedergi jasaý­shy­larǵa shara qoldanylatynyn aıtty.

Memleket basshysy, sondaı-aq, eldegi ekinshi deńgeıli bankterdiń birik­tirilýi týraly da pikirimen bólisti. «Bankter álsiz. Solaı emes pe? Álemde daǵdarys bolǵan kezde «Exxon» jáne «Mobil» sııaqtylar birigip ketti. «Shell» men «British gas» birikti. Biriktirilsin. Aksıo­nerler ózderiniń bankterin saq­taǵy­sy kelse, qarjylaryn salady. Bank­terdi qutqarýdyń basqa joly joq. Olar ómir súre almasa, ekonomıkaǵa kerek emes», degen Prezıdent Ulttyq bank tór­aǵasyn batyl áreket etýge shaqyrdy.

Aýyldyń damý bolashaǵy –  kooperatıvter

О́tken jyl elimizdiń agrarlyq sektory úshin tabysty boldy. Premer-Mınıstr­diń orynbasary – Aýyl sharýa­shy­lyǵy mınıstri Asqar Myrzah­metov­tiń aıtýynsha, bıylǵy jáne aldaǵy jyldarda da biraz bıikterdi baǵyndyrýǵa múmkindik bar. «Qurmetti Nursultan Ábishuly! Siz Joldaýda alǵa qoıǵan tapsyrmalar­dy oryndaý úshin tıisti sharalar at­qaryl­dy. Birinshi tapsyrma – sýbsıdııalaý prın­sıpterin qaıta qaraý. Osyǵan oraı, 11 tıimsiz sýbsıdııalaý túri alynyp tastalyp, 35 sýbsıdııalaý túrine normatıvtik ózgerister engizildi. Sonyń nátıjesinde óndirýshilerdi mem­le­kettik qoldaý sharalarynyń qamtı­tyn aýqymy 7,5 esege ulǵaıdy. Ásirese, usaq sharýashylyqtar men kooperatıvter kóbirek qamtyldy. Basty nazar sońǵy nátıjege, ıaǵnı ónimdilikke jáne óńdeý qýattaryna aýdaryldy», dedi A.Myrzahmetov. Memleket basshysynyń tapsyrmalary aıasynda qosalqy jáne shaǵyn sharýashylyqtardy kooperatıvterge biriktirý, tıisti ınfraqurylymy bar ónimderdi qaıta óńdeýdi arttyrý jumys­­tary da jolǵa qoıylypty. Sonyń arqa­synda 15 myń qosalqy sharýa­shy­lyqty qamtıtyn 157 kooperatıv quryl­ǵan. Olar­dyń bazasynda júzden astam sút qabyldaý pýnkti men jeti myń bordaqylaý alańy ashylǵan. Asqar Myrzahmetovtiń aıtýynsha, kooper­at­ıv­terdiń qatary eki esege deıin ulǵaı­maq. Jal­py, aýyl­dyń bolashaǵyn kooperatıvter­men baı­lanystyrsaq artyq emes. Asqar Myrzahmetov Elbasy júkte­gen eńbek ónimdiligin arttyrý men óndiris shyǵyndaryn azaıtý, jerdi tıimdi paıdalaný jáne sýarmaly jerlerdi keńeıtý, agrarlyq ǵylym salasyna salynatyn ınvestısııany ulǵaıtý, azyq-túlik ónimderiniń eksportyn ulǵaıtý jónindegi jumys ta nátıjeli júrgizilip jatqanyn habarlady. Mınıstr jaıylymdardy sýlandyrý úshin 700 qudyq qazý josparla­nyp otyrǵanyn, aldaǵy ýaqytta bas-aıaǵy 3500 qudyq salynyp, 18 mln gektar jaıylymdyq jer sýlandyryla­ty­ny týraly aıtqan bolatyn. Osy tusta Memleket basshysynyń ózi sózge aralasyp: «Qazir elde 150 mln gektar jaıy­lym­dyq jer bar. Ákimdermen árbir qudyq­­ty qada­ǵalap, sonyń tóńireginde bir­­neshe otar qoı ustasańdar, elimiz úshin úlken tabys bolady», dedi Aýyl sharýa­­shy­lyǵy mınıstrine qaratyp.

Investorlardy ıliktirý kerek

Investısııalar jáne damý mınıstri Jeńis Qasymbek ótken jyly óńdeý óner­­kásibindegi ónim 0,7%-ǵa artqanyn jet­­kizdi. Oǵan tústi metallýrgııa, qara me­tal­­­lýrgııa, farmasevtıka jáne elektr­­te­h­­nı­kadaǵy ósimniń arqasyn­da qol jet­kizil­gen. Mashına jasaý salasyn­da tómen­deý baıqalady. Sebebi, birin­shi­den, tutyný­shy­lardyń surany­sy azaı­ǵan. Ekin­shi­den, óńdeýshi kompanııa­lar­dyń jó­ndeý jumystaryna suranysy tómendegen. О́tken jyly Indýstrııalandyrý karta­synyń aıasynda jalpy quny 878 mlrd teńge bolatyn 13 joba iske qosy­lyp, 10 myń turaqty jumys orny ashyl­ǵan bolatyn. Karta aıasyndaǵy jobalardan bir jylda 2,2 trln teńgeniń ónimi ón­di­rilipti. «Bıyl jalpy somasy 700 mlrd teńge bolatyn júzden astam joba júz­ege asyrylady, onyń 25-i alǵashqy jartyjyldyqta iske qosylmaq. Sonyń arqa­synda taǵy 10 myń jumys orny ashylý­ǵa tıis. Jalpy, ónerkásip jańa ahýal­­­darǵa, teńgeniń jańa baǵamyna beıim­­del­di. Jyl qorytyndysy boıynsha, óńdeý sek­torynyń ósimin 2%-ǵa deıin jet­kizý­­di josparlap otyrmyz», dedi mınıstr. Osy oraıda, Memleket basshysy Qazaq­­standa sheteldik ınvestorlarǵa bar­lyq jaǵdaı jasalǵanyn, olarǵa túsin­diretin adam joqtyǵyn Jeńis Qasym­bek­tiń esine saldy. «Meniń byltyr bergen tapsyrmam bar. Eksportqa, ınvestısııaǵa kim jaýap beredi degende, sen basqaratyn mınıstrlik dep aıttyq. О́ziń de barlyq elderdiń «bıznes kapıtandarymen» kezdesýlerge qatystyń. Taıaýda ǵana Saýd Arabııasynda, Birikken Arab Ámirlik­terinde boldyq, osy elderdiń iri bıznes­menderimen kezdestik. Onyń aldyn­da Ja­po­­nııada, Ońtústik Koreıada, Amerı­kada boldyq. Olar árqashan Qazaq­stanǵa qyzy­ǵý­­shylyq tanytady, biraq osynda kel­gen­de olarmen kezdesetin eshkim joq, esh­kim máselelerin sheshpeıdi. Ne isteýi­miz kerek?», – dep surady Memleket basshysy.

Jeńis Qasymbek mınıstrlikte In­ves­tısııa komıteti bar ekenin tilge tıek etken. «Qazir biz ınvestısııany da­my­tý strategııasyn ázirlep jatyr­myz. «Bir tereze» prınsıpin aıqyn­dap, Úki­metten árbir ınvestormen kelis­sóz júr­gizý­shini belgiledik, ol – «Qazaqın­vest» ulttyq kompanııasy», dedi mınıstr. «...Maǵan keregi – ınvestorlardyń «Qazaqstan ózgerdi, baramyz» deýi. Bul – birinshi. Ekinshi – eksportpen kim shu­ǵyl­danady?» dep saýal qoıdy Elbasy. Bul saýalǵa Úkimet basshysy Baqyt­jan Saǵyntaev jaýap berdi. «Nursul­tan Ábishuly, ózińiz aıtyp ótken­deı, Jarlyǵyńyzǵa sáıkes ókilettik­tiń barlyǵy osy mınıstrlikke (Investı­sııa­lar jáne damý mınıstrligi) berildi. Soǵan baılanysty mınıstrlikte qury­lym­dyq ózgerister bolyp jatyr», dep túsin­dirdi Premer-Mınıstr. Investısııalar jáne damý mınıstri­niń aıtýynsha, qazirgi tańda Qazaqstan kólik keshenin damytý arqyly logıstı­kanyń tıimdilik kórsetkishi boıynsha halyqaralyq reıtıngte 88-orynnan 77-orynǵa kóterilipti. Bıyl óndiris pen eksporttyń artý qarqyny bastalýǵa tıis.

Oblys ákimderiniń esebi tyńdaldy

Keńeıtilgen otyrysta birqatar oblys­tyń ákimderi sóılep, Memleket bas­shysy júktegen mindetter men qabyldanǵan baǵdarlamalardyń qalaı atqarylyp jatqany týraly habarlady. Máselen, Almaty oblysynyń ákimi Amandyq Batalov­tyń aıtýynsha, oblystyń atqarý­shy or­gandary Elbasynyń jýyrda jarııa­laǵan Jol­daýyn­daǵy mindetterdi iske asyrýǵa kirisip ketken. Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ákimi Danıal Ahmetov ónerkásip óndiristerine ozyq tehnologııalardy engizýge kóńil bóli­nip jatqany týraly aıtty. Shyǵys Qazaq­stan oblystyq ýnıversıtetimen birlesip, 8 mlrd teńgeniń tájirıbelik-kons­trýk­tor­lyq jobalary óndiriske engizil­gen. So­nyń arqasynda ónim túrleri kóbeıip, munaı-gaz, farmasevtıka salalaryna qa­jet­ti jańa qurylǵylar shyǵaryla bastapty. «Shyǵys Qazaqstannyń ekonomıka­lyq ósimin qamtamasyz etetin salalar­dyń biri – agrarlyq sektor. Iri aýyl sharýashylyǵy taýarlaryn óndirý­shi­lermen qatar, qosal­qy sharýashy­lyq­tardy damytýǵa da basym­dyq beriledi. Bizdiń basty mindetimiz – ózin ózi jumys­pen qamtýdy zańdy túrde tabys­ty bıznes­ke aınaldyrý, usaq sharýa­shy­lyqtardy kooperatıvterge biriktirý», dedi Danıal Ahmetov.

О́simge múmkindik bar

Baıandamalar tyńdalyp, talqylanǵan soń, Memleket basshysy otyrysty qory­tyn­dylap, sóz sóıledi. Jıynda qaral­ǵan máselelerdiń ózektiligine toqta­lyp, Úkimet múshelerine naqty tapsyr­ma­lar júktedi. О́ziniń bıylǵy Joldaýyn­da aı­tylǵan tapsyrmalardy da taǵy bir tara­zylap, 2025 jylǵa deıingi strate­gııa­lyq damý josparyn ázirleý kezinde «Qazaq­stan-2050» strategııa­synyń maq­sat­ty ındıkatorlaryn nazarǵa alýdy tapsyrdy. Nursultan Nazarbaev el ekonomıkasyn odan ári damytý úshin qajetti áleýet bar ekenin aıtyp, ishki jalpy ónimniń turaq­ty ósimin 5 paıyz deńgeıinde saqtaý qajet­tigine toqtaldy. «Taıaý jyldary ım­port almastyrý ishki jalpy ónimniń 5 paıyzǵa deıingi ósimin bere alady. Eks­port­qa belsendi túrde memlekettik qoldaý kórsetý jaǵdaıynda ónerkásiptiń basym­dyǵy bar sektorlaryndaǵy ósimniń ózi ǵana 6 mlrd dollar bolady. Bul eks­port­­tyń kólemin 20%-ǵa deıin, ishki jalpy ónimniń kólemin 5%-ǵa deıin arttyrý­dy qamtamasyz etedi. Orta merzimdi pers­pek­tı­vada tek Qashaǵannyń úlesi ishki jal­py ónimniń 2-2,5% deńgeıinde bolady dep jo­ba­lanyp otyr», dedi Memleket basshysy. Qazaqstan Prezıdenti óńirlerde damý­dyń ındýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵ­darlamasy aıasynda qolǵa alynyp, turalap qalǵan jobalarǵa nazar aýdardy. Elbasy ákimderge damý ınstıtýttarymen jáne basqa da memlekettik organdarmen birlesip, qalyptasqan jaǵdaıdy túzeýdi tapsyrdy.

Revızııa júrgizemiz

Memleket basshysy qatysýshylar nazaryn shaǵyn jáne orta kásipkerliktiń taýar shyǵarý men qyzmetter kórsetý deńgeıiniń tómendeýi, onyń sýbektileri men onda jumys isteıtin adamdar sany­nyń qysqarýy úrdisterine aýdardy. Qazaqstan Prezıdenti bıznesti retteıtin normatıvtik-quqyqtyq aktilerdiń kóp ekenin eskertip, azamattardyń qaýip­sizdigi men densaýlyǵyn qorǵaýǵa qaty­sy joq basy artyq kedergilerdi azaıtýdy tapsyrdy. «Úkimet josparly tek­seris­terdiń toqtatylǵany, qaterlerdi bas­qarý­dyń jańa júıesiniń engizil­geni, mem­le­kettik qyzmetter kórsetýdiń elektron­dyq nysanǵa kóshkeni jóninde baıandaıdy. Alaıda, tekserýshi organdar qyzmetkerleriniń sany is júzinde qysqarǵan joq. Úkimetke Bas prokýratýramen jáne «Atameken» ulttyq kásip­kerler palatasymen birlesip, baqylaý-qadaǵalaý fýnksııalaryna aýqymdy revızııa júrgizýdi tapsyramyn. Merzimi – toqsannyń sońyna deıin», dedi Elbasy. Budan bólek, Nursultan Nazarbaev bıznes salasyndaǵy qazirgi zańnama­ny izgilendirý, sondaı-aq jańa Keden kodeksin ázirleý barysynda ákimshilendirý rási­min jeńildetý jóninde jumys júrgizýdi tapsyrdy. «Revızııa júrgizip, barlyq tıimsiz salyq jeńildikterin jáne artyq­shylyqtardy alyp tastaý qajet. Salyq zańnamasy iskerlik belsendilikti, ınves­tısııa tartýdy yntalandyryp, kóleńkeli ekonomıkanyń úlesin azaıtýǵa tıis», dedi Memleket basshysy.

Kásipkerlik keńeıdi

Qazaqstan Prezıdenti memlekettik kásiporyndar úlesin azaıtý qajettigin, jekeshelendirýdiń qorytyndysy boıynsha memlekettik menshikte qaldyrylýy negizdi dep tanylǵan uıymdardyń naqty tizimin jasaýdyń mańyzdylyǵyn atap ótti. «Úkimetke «Yellow Pages» qaǵıdatyna sáıkes memleket ıeliginde qalýǵa tıis mekemeler men kásiporyndardyń túpkilikti tizbesin ázirleýdi tapsyramyn. Bul tiz­bege enbegen kásiporyndar 2020 jyl­ǵa deıin jekeshelendirilýge nemese jabylýǵa tıis. Buǵan deıin bekitilgen Jeke­­she­­lendirýdiń keshendi josparynyń tizbe­sine qatysty jumysty 2020 jylǵa deıin emes, 2018 jyldyń sońyna deıin iske asyrý qajet», – dedi Elbasy. Sondaı-aq, Nursultan Nazarbaev memleket-jekemenshik áriptestigin damytý jóninde júrgizilip jatqan jumystyń jetkiliksizdigin aıtyp, bul jumysqa tikeleı ákimder jaýapty ekenin atap kórsetti. «Memleket-jekemenshik árip­testigin, ásirese, kommýnaldyq jáne áleý­mettik salalarda damytý qajet. Úki­met rásimderdi jeńildetý, úıles­tirý tur­­­ǵysynan jáne ádistemelik, ınfra­qury­­lymdyq turǵydan barlyq qajetti qol­daýdy kórsetýge tıis. Bızneske naqty sharttar usynyp, memlekettik tapsy­rys­tyń uzaq merzimge negizdelgen kepildigin qamtamasyz etý qajet», dedi Memleket basshysy.

Memlekettik satyp alý ınnovasııalanady

Qazaqstan Prezıdenti memlekettik satyp alý salasynda ımportty almas­tyrý­­ǵa jáne otandyq óndiristi damytýǵa múm­­kin­dik týǵyzatyn jaǵdaı jasaý qa­jet­tigine nazar aýdardy. Osy oraı­da Mem­­leket basshysy Úkimetke ákimdik­ter­men jáne bıznes ókilderimen birlesip, iri kásiporyndarda jergilikti qamtý úlesin arttyrý jóninde maqsatty túrdegi naqty ındıkatorlar belgileýdi tapsyrdy. Sonymen qatar, Nursultan Nazarbaev otandyq óndirýshilerge memleket tarapynan qoldaý kórsetý sharalaryn qabyldaýdyń mańyzdylyǵyn atap ótti. «Uzaq merzimge arnalǵan, ıaǵnı «offteık» kelisimsharttaryn jasaýdy qamtamasyz etý kerek. Zamanaýı tehnologııalar men ınnovasııalardy engizý qajet. Bıýdjettik nysandarǵa qatysty joba­lyq-smetalyq qujattamalar ázir­leý kezinde eń aldymen otandyq ónim­di qamtyǵan jón. Satyp alý rásim­deri men óndirýshilerge qatysty biryńǵaı IT-platforma ázirleý kerek», dep tapsyrdy Qazaqstan Prezıdenti.

Aýyl sharýashylyǵyna basymdyq beriledi

Qazaqstan Prezıdenti el ekonomıka­synda agrarlyq sektordyń áleýeti jet­kilik­ti túrde paıdalanylmaı otyr­ǵanyna, byl­tyr óndiris kólemi bes jyl burynǵy deńgeı­men salystyrǵanda eleýsiz ósim kórset­keni­ne toqtalyp ótti. «Agroholdıng­ter­­diń qar­jylyq jaǵdaıy qanaǵattanarlyq­­taı emes. Aýyl sharýashylyǵy tehnıka­­syn satyp alý men lızıngke alýdy sýbsı­­dııa­laýǵa mol qarajat bólinýde. Sonymen birge, bul jumys jetkilikti túrde bir júıege qoıylyp, uıymdastyrylmaǵan. Elimizde aýyl sharýashylyǵy tehnıkasy túrli óndirýshilerden satyp alynady. Sol sebepten qosalqy bólshekter birizdilendirilmeıdi. Mashına parki utymdy paıdalanylmaıdy. Bir óńirde kom­baındar bos tursa, basqalarynda olar jetispeıdi», dedi Memleket basshysy. Osyǵan oraı Bas prokýratýraǵa Esep komıtetimen birlesip tıisti tekseris júrgizý, al Premer-Mınıstrdiń oryn­basary – Aýyl sharýashylyǵy mınıstrine qalyptasqan jaǵdaıdy túbegeıli ózgertý tapsyryldy. Buǵan qosa, Nursultan Nazarbaev astyqty úsh óńirdiń ákimderine bıylǵy jyldyń 1 naýryzyna deıin problemaly agroholdıngterge qatysty kelisilgen sheshim shyǵarýdy tapsyrdy.

Áleýmettik salalarǵa tyń serpin

Memleket basshysy densaýlyq saqtaý salasynda júrgizilip jatqan refor­malardyń mańyzdylyǵyna erekshe toqtalyp, solardyń nátıjelerine sáıkes kórsetiletin qyzmetter sapasynyń artýy kózdelip otyrǵanyn atap ótti. Sonymen qatar, Qazaqstan Prezıdenti bul salany damytýǵa bólinetin bıýdjet qarajatynyń tıimdiligi tómen ekendigin aıtty. «Túrli elderden satyp alynyp jatqan qural-jabdyq birqatar óńirde kádege aspaı tur. Tıisti birizdendirý bolmasa, olardy qalaı paıdalanamyz? Dári-dármekpen qamtamasyz etýge qatysty da túıtkilder bar. Memleket normatıvti dári-dármekpen tegin qamtamasyz etetindigin basa aıtqym keledi. Bul rette jańa farmasevtik óndirister salýǵa da múmkindik bermeıtinder básekelestikten qorqady», dedi Memleket basshysy. Nursultan Nazarbaev Densaýlyq saqtaý mınıstrine barlyq túıtkildi máseleler boıynsha taldaý júrgizip, sheshim qabyldaýdy, reformalardy sapaly iske asyrýdy, sondaı-aq «SK Far­masııa» kásipornynda kadrlyq revızııa júrgizýdi tapsyrdy. Memleket basshysy 12 jyldyq bilim berý júıesine kóshýdiń, úsh tilde bilim berýdiń jáne UBT-nyń jańa júıesiniń mańyzdylyǵyna toqtalyp, osy oraıda bul reformalardyń mazmunyna qatys­ty halyqty habardar etý onsha tıimdi iske asyrylmaı otyrǵanyn atap ótti. Osyǵan baılanysty jaýapty mem­le­kettik organdarǵa tıisti sharalar qabyl­daýdy tapsyrdy.

«Bıýdjettiń berekesin qashyrmańdar!»

Nursultan Nazarbaev búginde júr­gizilip jatqan barlyq reforma qajet­ti qarjylandyrý kózimen qamta­ma­syz etilgenin atap ótti. Bul oraıda, Esep komıtetiniń aqparatyna sáıkes, byl­tyr 160 mlrd teńgeden astam qarajat mól­sherinde qarjylyq zań buzý jaıttary anyq­talǵan. «Ákimshilik jaýapkershilikke – 47, tártiptik jazaǵa 223 laýazymdy tulǵa tartylǵan. 2015 jylmen salys­tyrǵanda, bıýdjet qarajatyn tıimsiz paıdalanýdyń anyqtalǵan kólemi úsh ese artyp, 382 mlrd teńgege jetken. Úkimetke memleket qarajatyna qyl­mysqa barabar nemquraılylyq tanytý faktilerin qarastyrý úshin arnaýly komıssııa qurýdy tapsyramyn. Aldymen Bilim jáne ǵylym, Densaýlyq saqtaý mınıstrlikterin tekserý qajet», dedi Qazaqstan Prezıdenti. Sondaı-aq, Memleket basshysy mem­lekettik organdar basshylaryna laýazymdardy ońtaılandyryp, sodan únem­delgen qarjyny basqa qyzmetkerler arasynda qaıta bólý quqyǵyn berýdi usyndy. Sońynda Astanada EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesi ótetindigine jáne keıin onyń ınfraqurylymyn utymdy paıdalaný qajettigine qatysýshylar nazaryn aýdardy. Jáne de júrgizilip jatqan reformalar men belgilengen mindetterdiń iske asyrylýyna árbir basshy tikeleı jaýapty bolatyndyǵyn eskertti. Arnur ASQAR, Dınara BITIKOVA, «Egemen Qazaqstan» Sýretter Prezıdenttiń baspasóz qyzmetinen alyndy