Keńes kezinde balalar nemese jasóspirimder úıi ataýy berilgen áleýmettik mekemelerge qarjylaı qoldaý kórsetilgeni ras. Solaı bola tursa da, mundaǵy tárbıelenýshilerge kádimgi otbasylyq adamı qarym-qatynas, alaqan men júrek jylýy jetispeı jatty. Mundaı kereǵarlyq besikten belderi shyǵyp úlgermeı, taǵdyr teperishine tap bolǵan búldirshinderdiń júregin jibitýge septigin tıgize almady.
Eń bir qynjylarlyǵy, olar 17 jasqa tolǵannan keıin memlekettik mekemeden shyǵaryldy. Osy kezde balalar úıiniń túlekteri ne isterin bilmeı, bastaryn taýǵa da, tasqa da soqty. Sóıtip júrip, keıbireýleri adasyp, aıaqtaryn shalys basty. Ári teris is-áreketterge boılaryn úırete bastady. Balalar úıi tárbıelenýshileriniń ómir jolyn durys aıqyndaı almaýyna kádimgi otbasy úlgisinen tym alys turǵany, eńbek tárbıesinen tys qalǵany, adamı meıirim men qamqorlyqqa bólenbegeni, bir sózben aıtqanda, derbes ómir súrýge beıimdelmegeni basty sebep boldy-aý degen oı keledi.
Elimiz táýelsizdik alǵannan keıin jetim balalarǵa otbasy úlgisine saı tárbıe berý joldary belgilene bastady. Onyń jarqyn mysaldaryn Aqtóbe oblysynan da taba alamyz. Atap aıtqanda, óńirdegi «Meıirim» jastardy áleýmettik beıimdeý ortalyǵy jetimder men ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵandardy 17 jasqa tolǵanda shyǵaryp jibermeı, ýaqytsha turǵyn úımen qamtý maqsatyn kózdeıdi. Bul tártip ózara kelisimshartqa negizdelgen. Buǵan deıin balalar úıinde bolǵandar ortalyqta 29 jasqa jetkenshe áleýmettik turǵydan beıimdelý kezeńinen óte alady. Sondaı-aq, olardyń qatarynda jetimder sanatyndaǵy damý múmkindikteri shekteýli jetkinshekter de bar. Munda olardy ishinara jumyspen qamtý sharalary belgilengen. Respýblıkamyzda eshqandaı balamasy joq bul jobany «Sábı» qaıyrymdylyq qory Aqtóbe oblysy ákimdigimen birge iske asyrdy. Atalǵan qor jetekshileri jeke qarajaty esebinen jastarǵa arnalǵan áleýmettik beıimdeý ortalyǵynyń sáýletti ǵımaratyn salyp, syıǵa tartty. Osynaý kelisti keshenniń ishki jabdyqtarymen qosa eseptegendegi jalpy quny 1 mıllıard 500 mıllıon teńge quraıdy. Mundaǵy árqaısysy 43 sharshy metrdi quraıtyn bir bólmeli seksen páter negizinen 18-29 jas aralyǵyndaǵy jastarǵa arnalǵan. Eki kireberisi bar taýnhaýstardan turatyn qos qabatty ǵımarattyń tómengi bóligi arbasyz qozǵala almaıtyn múgedek balalarǵa arnalǵan. Biz «Sábı» qaıyrymdylyq qorynyń quryltaıshysy Keńes Raqyshevke jolyqqan edik.
Oı-pikirin tómendegishe tarqatqan ol:
– Qalaı degende de keńestik dáýirde ornyqqan balalar úıleriniń múmkindigi tym shekteýli bolǵany eshkimge de qupııa emes. Shaǵyn ári tar bólmelerde 5-6 bala birge turdy. Bul túlekter úshin asa kúrdeli máselelerdi týyndatyp keldi. Eń bastysy, mundaı jaǵdaıda olardy áleýmettik turǵydan beıimdeý degenińiz bos áńgime bolyp qalar edi. Onyń ústine bul úrdis bir kúnniń nemese bir aıdyń emes, budan da kóp ýaqyt alatynyn eskergen jón. Bizge áleýmettik-beıimdeý ortalyǵy ǵımaratyn turǵyzý jospary osydan keıin týyp edi, – dedi.
Izgilik, meıirimdilik pen qaıyrymdylyqty alǵa qoıǵan azamattyń aıtýynsha qomaqty qarajatty qajet etken aıryqsha nysannyń qurylysyn eki kezeń boıynsha salý belgilengen. Onyń birinshi kezeńiniń paıdalanýǵa berilý sáti ótken 2016 jyldyń 16 jeltoqsanyna, ıaǵnı Táýelsizdiktiń 25 jyldyq torqaly toıyna tuspa-tus kelipti. Al ekinshi kezeńi aldaǵy naýryz aıyna belgilengen. Ortalyqta onyń turǵyndarynyń áleýmettik-psıhologııalyq turǵydan ómirge ıkemdele bilýiniń barlyq alǵysharttary qalanǵan. Jetim balalarǵa arnalǵan ózge áleýmettik mekemeler men qurylymdardan basty artyqshylyǵy – beınebir úıdegideı jaıly jaǵdaılar jasalǵan.
Biz ortalyqtan «Meıirim» dese, meıirim eken-aý degen oı túıip shyqtyq.
Temir QUSAIYN, «Egemen Qazaqstan»
AQTО́BE