Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń bes ınstıtýttyq reformany júzege asyrý jónindegi «100 naqty qadam» Ult josparynyń 80-qadamynda mindetti medısınalyq saqtandyrý júıesin engizýdi tapsyrǵany málim. Prezıdent bıylǵy Qazaqstan halqyna Joldaýynda da medısınalyq saqtandyrý júıesine toqtalyp, aldaǵy atqarylar sharýalardyń birqataryn tilge tıek etti. Osyǵan baılanysty Densaýlyq saqtaý mınıstri Eljan Birtanov halyqty aqparattandyrý úshin jýrnalıstermen jıyn ótkizip, atalǵan júıeniń máni men mańyzyn keńinen túsindirdi.
Mindetti medısınalyq saqtandyrý júıesi (MMSJ) bıylǵy 1 shildeden bastap qoldanysqa enedi. Jańa júıe memleket pen jumys berýshi jáne azamattardyń densaýlyq saqtaý salasynda jumylyp jumys júrgizýine negiz qalamaq. Jumys berýshilerdiń qyzmetkerleri úshin tóleıtin mindetti medısınalyq saqtandyrý jarnasynyń mólsheri azaıtyldy. Sebebi, buǵan deıin 2017 jyldyń jazynan bastap mindetti saqtandyrýǵa jalaqynyń 2 paıyzyn, keıin birte-birte kóterip, 2020 jyly 5 paıyzyn aýdarý josparlanǵan bolatyn. Endi jańa zań jobasy boıynsha, 2017 jyldyń 1 shildesinen – 1 paıyz, keıin 2022 jyly 3 paıyzǵa deıin kóterilmek. Sondaı-aq, jańa zań jobasy boıynsha ózin-ózi jumyspen qamtıtyn azamattar, ıaǵnı jeke kásipkerler jáne azamattyq quqyq sharttary boıynsha kiris alýshylar, basqa da jeke tulǵalar úshin 2017 jyldyń 1 shildesinen bastap birden kirisiniń 5 paıyzyn qorǵa aýdarý kózdelgen. Al qarapaıym qyzmetkerler jarnany tek 2019 jyldan bastap tóleıdi.
Aıta ketetin taǵy bir jaıt, qorǵa jarna tóleýden azamattardyń 15 sanaty bosatylady. Olardyń ishinde «Altyn alqa», «Kúmis alqa» ıegerleri, buryn «Batyr Ana» ataǵyn alǵandar, sonymen qatar I jáne II dárejeli «Ana dańqy» ordenimen marapattalǵan kóp balaly analar, Uly Otan soǵysy ardagerleri, múgedekter, jumyssyz retinde tirkelgen azamattar, ınternat mekemelerinde oqytylyp, tárbıelenip jatqan tulǵalar, sondaı-aq, kásiptik-tehnıkalyq, orta bilimnen keıingi jáne joǵary bilim berý mekemeleriniń kúndizgi bólimderinde, joǵary oqý oryndarynda bilim alyp jatqan stýdentter bar. Budan ózge jarna tóleýden bala týýǵa, bala asyrap alýǵa jáne 3 jasqa deıingi bala kútimine baılanysty demalystaǵy tulǵalar, jumys istemeıtin júkti áıelder, is júzinde 3 jasqa deıingi balany tárbıelep otyrǵan jumyssyz azamattar, zeınetkerler, áskerı qyzmetkerler, arnaýly memlekettik qyzmet jáne quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmetkerleri, eń tómengi deńgeıdegi qaýipsizdik mekemelerin eseptemegende, sot sheshimimen qylmystyq atqarý júıesi mekemelerinde aıybyn óteýshiler, ýaqytsha ustaý ızolıatorlary men tergeý ızolıatorlaryndaǵy azamattar bosatylady. Sarapshylar mindetti saqtandyrý arqyly qyzmet sapasy artyp, medısınalyq materıaldyq-tehnıkalyq baza jaqsarady deıdi.
«Kez kelgen azamat sapaly medısınalyq qyzmet alǵysy keledi. Kez kelgen dáriger jańa tehnologııa, osy zamanǵy qondyrǵynyń bolǵanyn qalaıdy. Mine, osynyń barlyǵyn medısınalyq saqtandyrý qory sheshýge tıis. Aıtpaqshy, qyzmet qunyn tym qymbattatqan jekemenshik emhanalar sany azaıady. Mindetti jarnańyzdy ýaqtyly tólep otyrsańyz bolǵany. Qalǵany emdeý mekemesi men qordyń sharýasy. Qarjy aýdarylǵan soń, olar sapaly qyzmet kórsetýge mindetti», deıdi Dúnıejúzilik bank jobasynyń halyqaralyq keńesshisi Gıntaras Kasıavıchýs.
Elimizdiń Densaýlyq saqtaý mınıstrligi men Dúnıejúzilik bank sarapshylary 57 eldiń tájirıbesi eskerilgen zań jobasyn 3 jyl kóleminde daıyndap, tıimdi model usynǵandaryn alǵa tartýda. Salystyrmaly túrde alar bolsaq, Fransııada halyq jalaqysynyń 16 paıyzy jarna túrinde usynylsa, Italııada bul kórsetkish – 13, Nıderlandyda – 9, Japonııada 7 paıyz. Sonymen qatar, Fransııada halyqtyń – 80, Germanııada – 90, Belgııada 98 paıyzy MMSJ-men qamtylyp otyr. Álemdik tájirıbede tıimdiligi dáleldengen saqtandyrý júıesiniń elimizge de bereri mol. Alaıda, jańa júıege kúmánmen qaraıtyndar da joq emes. Olar toqsanynshy jyldardyń kebin kımesek bolǵany dep esepteıdi. Osydan jıyrma jyldaı buryn elimizde mindetti medısınalyq saqtandyrý qory qurylǵan bolatyn. Biraq ol túrli sebeptermen aıaqsyz qaldy.
Memleket basshysynyń bıylǵy Qazaqstan halqyna Joldaýynda da MMSJ jaıly aıtylyp, onyń densaýlyq saqtaý salasyna qanshalyqty tıimdi ekeni baıandalady. «Bıylǵy 1 shildeden memlekettiń, jumys berýshilerdiń, azamattardyń ortaq jaýapkershiligine negizdelgen MMSJ engizile bastaıdy. Bul júıeniń tıimdiligi álemdik tájirıbe arqyly dáleldengen. Medısınalyq saqtandyrý júıesine qatysýshylarǵa keń aýqymdaǵy medısınalyq qyzmetter usynylady. Oǵan halyqtyń áleýmettik álsiz toptarynyń qatysýyna memlekettik qoldaý kórsetiledi. Úkimet qajetti deńgeıde densaýlyq saqtaý salasyn aqparattandyrýy kerek. Básekelestikti damytý úshin jeke menshiktegi medısına mekemelerine MMSJ júıesi aıasynda teń jaǵdaı týǵyzý kerek. Úkimetke jáne ákimderge keń aýqymdy aqparattyq-túsindirý jumysyn júrgizýdi tapsyramyn. Sondaı-aq, zańnamalyq turǵydan barlyq dári-dármektiń baǵasyn retteýdi engizý qajet», delingen Elbasy Joldaýynda.
Jaqynda Senat qabyrǵasynda ótken jıynda kommersııalyq emes «Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qory» AQ tóraǵasy Elena Bahmýtova medısınalyq saqtandyrý qoryna tólem jasaýshylardyń jyldyq qarajatyn tilge tıek etti. «Jalpy alǵanda, jumys berýshi jylyna bir qyzmetkerge 30 550 teńge tólese, qyzmetkerdiń ózi 20 470 teńge kóleminde, jeke kásipker 35 560 teńge jáne jumyssyz top 17 818 teńge, al memleket zeınetkerler men múgedekterge, ózge de áleýmettik jeńildigi bar jandar úshin 71 160 teńge tóleıtin bolady», deıdi ol.
Iá, «eki aıaqtyń qadirin aqsaǵanda bilersiń, otyz tistiń qadirin qaqsaǵanda bilersiń» degen sózdi qazaq beker aıtpasa kerek. Adam bolǵan soń bas aýyryp, baltyr syzdamaı turmasy anyq. Sondyqtan basty baılyqty basty nazarda ustaǵan abzal.
Raýan QAIDAR,
«Egemen Qazaqstan»