Sońǵy kezderi qazaq tarıhyna qatysty ár elden muraǵat qujattary tabyla bastady. Bertinge deıin Qazaq handyǵynyń Chıń patshalyǵymen bolǵan qarym-qatynas máseleleri uzaq ýaqyt jumbaq bolyp kelgeni belgili. Keıingi ýaqytta osy jumbaqtyń túıini tarqatyla bastady. Sóıtsek, qazaqtyń tarıhyn zertteýge japon ǵalymdary áldeqashan den qoıǵan eken. Beıjiń Ortalyq ulttar ýnıversıtetiniń dosenti, tarıh ǵylymdarynyń doktory Dúısenáli Ábdilashymulynyń aıtýynsha, japon ǵalymdary bul taqyrypty áldeqashan eńsere bastaǵan kórinedi.
– Japonııada aǵa býyn ǵalymdardan aldymen Sagýchı Torýdy aıtýǵa bolady. Tarıhshy ǵalym Qazaq handyǵy men Chıń patshalyǵy qarym-qatynasy týraly irgeli zertteý muralaryn jazyp qaldyrdy. Qazir qazaq tarıhyn zerttep júrgenderden Ýıama Tomohıko, Noda Djın, Onýma Takahıro, Akasaka Sýneakı qatarly ǵalymdardy aıtýǵa bolady. Ýıama Tomohıkonyń «Qazaq tarıhy: tarıhı paıymdaýdaǵy saqtalǵan máseleler negizinde» atty maqalasy bar. Menińshe, beıtaraptyq turǵydan tamasha jazylǵan eńbek. Al sońǵy eki ǵalym bolsa Qazaq handyǵy men Chıń patshalyǵy qarym-qatynasyna baılanysty zertteýlermen tikeleı aınalysyp júr. Ekeýi birlesip aǵylshyn tilinde jazǵan «Qazaq sultandarynyń Chıń patshalyǵyna jazǵan hattary» atty eńbegi 2010 jyly baspadan shyqty. Oǵan 13 dana qazaqsha qujat engizilgen. 2011 jyly Noda Djınniń «Reseı-Chıń ımperııasy jáne Qazaq handyǵy» atty jeke monografııalyq eńbegi jaryq kórdi. О́tken jyly osy kitaptyń aǵylshyn tilindegi nusqasy da oqyrman qaýymmen júzdesti.
Dúısenáli Ábdilashymulynyń aıtqanynan ańǵarǵanymyz, osydan úsh jyl buryn Onýma Takahıronyń «Chıń patshalyǵy jáne Ortalyq Azııa saharasy: kóshpeliler áleminen ımperııa irgesine qaraı» atty monografııalyq eńbegi jaryq kóripti. Japon ǵalymynyń ǵylymı maqalalarynyń ishinde 2006 jyly jarııalanǵan «Chıń patshalyǵy men qazaq bıleýshileriniń saıası qarym-qatynasy haqynda – Ortalyq Azııa Ejen-Albatu qatynasynyń damýy» atty maqalasynyń da shoqtyǵy bıik kórinedi. Atalǵan maqalada qazaqsha, tot-mońǵul tilindegi qujattar negiz etilip, qazaqtar men Chıń patshalyǵy arasyndaǵy qarym-qatynas jóninde jańa ǵylymı kózqarastar ortaǵa salynǵan kórinedi.
Ularbek NURǴALYM, «Egemen Qazaqstan»