Aýdan saıahat ortalyǵyna aınalady

Altynsarın aýdany Qostanaı qalasynan alys emes, 40 shaqyrymdaı ǵana bolady. Bul tóńirektiń barlyǵy qaraǵaıy men qaıyńy syńsyǵan, sulý óńir. Araqaraǵaı ormanynyń arasynda ataqty «Sosnovyı bor» shıpajaıy tur. Osy arada emdik qasıeti óte mol jerasty mıneraldyq sýynyń úlken qory bar ekenin ǵalymdar ótken ǵasyrdyń 60-70-jyldary arasynda anyqtady. «Sosnovyı bor» sanatorııi paıdalanatyn sol sý myń da bir aýrýǵa em. Shıpajaıǵa tek basy aýyryp, baltyry syzdaǵandar ǵana kelmeıdi, ol iri demalys orny. Aınaladaǵy myńjyldyq qaraǵaıly ormannyń arasyn «tabıǵı barokamera» dese bolady. Jyl saıyn onda elimizdiń túkpir-túkpirinen, ózge de alys-jaqyn shetelderden 12 myń adam kelip densaýlyǵyn túzeıdi, demalady. – «Sosnovyı bor» sana­to­rııi – bizdiń aýdannyń maq­ta­nyshy, ishki týrızmniń bas­talýyna muryndyq bol­ǵan edi. Sonymen qatar, biz­­diń aý­dannyń bıýdjet qor­jyny da osy sanatorıı sa­ly­ǵymen to­lyǵady. Mine, ishki týrızmniń pa­ı­dasy. Sondyqtan Kók­shetaýǵa qa­raı ketetin res­pýb­lıkalyq ma­ńyzy bar tas joldyń «Sosnovyı bor» sanatorııi tus­ynan ótetin tusy tarlyq etedi. Sol jol jón­delip, tórt jolaqty bolyp keńeı­til­se, nur ústine nur bo­lar edi. Elbasy týrızmdi da­my­tý úshin aldymen onyń ın­fra­qurylymyn durystaý kerektigin tapsyrdy emes pe? Úl­ken joldan burylǵannan keıin kólik «Sosnovyı bor» sanatorııine Sherbakov aýy­ly­nyń ortasymen barady. Osy joldy jóndep, eki ja­ǵyna jaıaý júrginshi júretin jol jasap, taqta tastar tósep, kór­keıtip qoıý­dy josparlap otyr­myz. Onyń qujattary daıyn­da­lyp jatyr, – deıdi aýdan áki­mi Batyrbek Ahmetov. Munyń syrtynda sońǵy jyl­dary «Sosnovyı bor» sanatorııi turǵan tabı­ǵat aıasynda «Jaılaý» saýyq­ty­rý-kóńil kóterý kesheni ju­mysyn bastaǵan bolatyn. Oǵan da demalýshylar qyzy­ǵýshylyqpen keledi. Jaz maýsymynda osy tóńirekte birneshe balalar demalys lagerleri jumys isteıdi. Adamdar ormanǵa, kólge baryp, tabıǵat aıasynda óz betterinshe qydyrady, demalady. Batyrbek Myqansalyq­uly ishki týrızmdi damytý úshin tek tabıǵatqa ǵana ıek artý azdyq ete­­tinin aıtady. Altyn­sarın aýda­ny ornalasqan qa­sıetti óńirde hal­q­y­myzdyń ataqty ul­dary men qyz­da­ry týyp-ósken. Olar­­­dyń ózi, taǵ­dy­ry, halqyna si­ńir­gen eńbegi týra­ly uzaq áńgime shertýge bolady. Ol týrısterdi magnıt­teı tartpaıdy dep kim aıtar jáne jas urpaq úshin ta­ǵy­lymdyq, tanymdyq jaǵy bir bólek. Sherbakov aýylynan 11 shaqyrym jerde Ybyraı Altynsarınniń kindik qany tamǵan Omar qudyǵy degen jer bar. Onda Balqoja bıdiń aýyly turǵan. Osydan eki jyl buryn aýdan basshylyǵy tushy qudyqtyń ornyn taýyp, onyń maketin jasady. Qudyqtyń basyna mármár plıtaǵa qazir egistikke aınalyp ketken sol aýmaqtyń halqymyzǵa Ybyraıdaı perzent bergen áýletke qutty qonys bol­ǵanyn jazyp qoıdy. Aý­dandaǵy, oblystaǵy mek­tep oqýshylary oqý bas­tal­ǵan­da sol qudyqtyń basyna barýdy ádetke aınaldyryp keledi. Halqymyzdyń úsh rýhanı báıtereginiń biri, ke­meńger aǵartýshy Ybyraı Altynsarınge baılanyst­y jasalǵan jumystar onyń esimin alǵan aýdanda bir bul emes. О́tken jyly Y.Altynsarınniń týǵanyna 175 jyl tolýyna oraı aýdan ortalyǵynda bar qazaq­tyń ustazyna tulǵaly eskertkish ornatyldy. On­da qazaq dalasyna bilim ná­rin sepken Ybyraıdyń al­ǵash­qy shákirtteriniń ortasyn­da olarǵa sabaq úıretip tur­ǵan beınesin kóremiz. Eskertkish turǵan jerde «Ybyraı saıabaǵy» saltanatty túrde ashylǵan bolatyn. Aýdan ortalyǵyndaǵy orta mektepte Ybyraı men Márııam Hakimjanovaǵa arnap mýzeı bólmesi de aýdan basshylyǵynyń bastamasymen ashyldy. Aıt­paq­shy, Ybyraıdyń atasy Bal­qojanyń birge týǵan baýyry Qanqojadan taraıtyn, qazaq aqyn qyzdarynyń kóshin bastaıtyn Márııam apanyń týǵan jeri Mezgil de Omar qudyǵynan alys emes. Aýdan ákimi Batyrbek Ahmetov aýdanda Sherbakov aýylyn Márııam Hakimjanova atyna ózgertý týraly ju­mys­tar­dyń júrgizilip, ony ona­mastıkalyq komıssııaǵa tap­syrǵanyn aıtty. Altynsarın aýdanyn­daǵy Maıakovskıı selolyq okrýgine qarasty Temirqazyq aýyl­ynda halyq aqyny Omar Shıpın turǵan edi. Onyń kózin kórgender Temir­qazyqta búginge deıin turady. Aý­danda Maıakovskıı selo­lyq okrýginiń atyn Omar Shıpın atyna ózgertý úshin jer­gilikti tur­ǵyn­dar­men ju­­mystar júr­gi­zil­gen. Al­da­­ǵy ýaqytta ona­mas­tı­ka­lyq komıssııada onyń da qa­ralatynyna, oń sheshim shy­ǵarylatynyna ákimniń senimi bar. – Ybyraı Altynsarın ba­ba­­myzdyń atyna baılanys­ty jer­­ler, jasalǵan jumys­tar aý­dandaǵy ishki tý­rızm ba­ǵyttarynyń birine aı­nalatyn bolady. О́zi­miz­diń tabıǵat jáne rýha­nı baı­la­ǵymyzdy ózi­miz ba­ǵa­la­ma­saq kim baǵa­laı­­dy? – deıdi Batyrbek Myqansaly­q­uly. Táýelsizdikke 25 jyl tolǵan mereke kúnderi oblys ákimi Arhımed Muhambetov A. Baıtursynov atyndaǵy Qostanaı memlekettik ýnı­ver­s­ıtetinde stýdent jastarmen kezdesý ótkizgen bolatyn. Sonda stýdentter qoıǵan suraqqa oraı oblys ákimi kemeńger aǵartýshy Ybyraı Altynsarınniń Qostanaı qalasynan 7 sha­qy­rym jerde ornalasqan kesenesi qaı­ta­dan salynatynyn aıtty. Kesene Qostanaı aýdanynyń je­rinde jatqandyqtan, aýdan bas­­shylyǵy respýblıkadaǵy bel­­gili sáýletshilermen osy jóninde jumys júrgizip jatyr. Kesene basyna kelgen adamdar otyryp demalatyn, arýaqtarǵa quran baǵyshtaıtyn oryndar bar tutas keshen bolady. О́ńir basshysy jańa kesene qu­jat­tar daıyndaýǵa baılanysty bıyl keshigetindeı bolsa, 2018 jyly daıyn bolatynyn da jetkizgen edi. Altynsarın jáne Qostanaı aýdandary irgeles ornalasqan. Son­dyqtan bolashaqta ish­ki týrızmniń bir baǵyty Yby­raı­dyń kindik qany tam­­ǵan Araqaraǵaı ormany ja­nyn­­daǵy Omar qudyǵynan bas­talyp, aǵartýshy esimin alǵan aýdan­daǵy mektep mýzeıin, oǵan ar­nalǵan saıabaqty, Qostanaı qa­lasyndaǵy me­mo­rıaldyq mýzeıin ara­la­p, taý tulǵanyń kesene-keshenimen aıaqtalatyn bolady. Jalpy, jurtshylyq ókilderi, ólketanýshylar da osylaı bolýyn qalaǵan edi. – Omar qudyǵynyń ba­synda áli de týrıster tartatyn­daı etip jasaıtyn ju­mystar bar. Ony aldaǵy ýaqytta de­meý­shilik qarjy taýyp, júzege asy­ramyz, – deıdi Altynsarın aý­danynyń ákimi Batyrbek Ahmetov. Ulylardyń izi de týrızmge suranyp tur. О́ıtkeni, keıingi urpaq rýhanı tamyryn, azyǵyn izdeıdi. Týrızm sol úshin de kerek. Názıra JÁRIMBETOVA, «Egemen Qazaqstan» QOSTANAI