GMO qospalarǵa tyıym salý kerek pe?

Halyqaralyq antııadrolyq «Nevada-Semeı» qozǵalysy janyndaǵy «Radıasııa. Eko­logııa. Densaýlyq» prob­le­ma­lyq komıtetiniń 25 jyl­dy­ǵyna oraı Ulttyq kitaphanada ótken dóń­gelek ústelde qozǵalys tó­raǵasy, qoǵam qaıratkeri Oljas Súleımenov bastaǵan bir­qatar tanymal tulǵalar, bel­gili ǵalymdar atalmysh prob­lemalardy sheshý joldaryn qaras­tyryp, óz usynystaryn ortaǵa saldy. Problemalyq komıtet­ tóraǵasy Aıtqoja Bı­ǵa­lı­­uly quramyna gendik mo­dı­fıkasııalanǵan organızmder (GMO) qosylǵan azyq-túlikterdiń ásirese jas urpaq densaýlyǵyna tıgizetin zııa­n­dary jaıly aıta kele, eń qaýiptisi, ondaı qospalar gendik ba­qylaýdan shyǵyp ketken jaǵ­daıda qaıǵyly saldarǵa ushyratatynyna toqtaldy. Genetıka ǵylymy úshin uly jańalyq bolǵanmen, az shyǵyn, artyq paıda kózdegen ón­dirýshiler úshin taptyrmas tabys kózine aınalyp bara jatqan GMO ónimderin qol­danystan yǵystyryp shy­ǵa­rýdyń ońaı emestigin aıtqan Marǵulan Hamıev jıynda óz usynysyn ortaǵa saldy. Eli­mizdiń qurmetti ekology, «Nevada-Semeı» qozǵalysynyń Qaraǵandy bóliminiń tóraǵasy M.Hamıev halyq kún­delikti tutynatyn azyq-tú­likter óndirisine, dándi-daqyl egis­tikterine GMO ónimderin qo­sýǵa tyıym salý týraly zań qa­byldaý úshin Parlamentke óti­nish jiberý kerek, deıdi. GMO qos­paly ónimderine «baıaý jary­latyn mına» dep baǵa bergen ǵa­lymdar bul usynysty qyzý qol­dady. J.Jıenbaev atyndaǵy О́sim­dik qorǵaý jáne karantın ǵy­lymı-zertteý ınstıtýtynyń dırektory Abaı Saǵıtov pen «Jalpy genetıka jáne sıtologııa ınstıtýty» RMM bas dırektory Leıla Jansúgirova da GMO problemasyna qatysty óz oılaryn bildire kele, má­se­leniń ekinshi qyry – agro­teh­no­logııada shyǵarylyp jat­qan kez kelgen jańa sorttyń mo­­dıfıkasııalyq ózgerister ar­­­qyly alynatyndyǵyn, al aýyl sharýashylyǵyndaǵy egis­tik ataýlyǵa hımııalyq ty­ńaı­t­qysh, pestısıdterdiń túr-túri qoldanylatyndyǵyn aıtyp, olardyń da ekologııaǵa, adam densaýlyǵyna tıgizer zııanyn memlekettik deńgeıde kóterý qajet, dedi. Tartysty da qyzyqty pikir­ta­lasqa ulasqan dóńgelek ústelde egis­tikti, jemis-kókónisti ta­bı­ǵı organıkalyq zattarmen zalal­s­yzdandyrý mańyzdy ári qajetti desken genetıka sa­la­syndaǵy ǵalymdar gendik mo­dıfıkasııalanǵan aǵzalar men ýly pestısıdterdi kóptep qoldanatyn óndirýshilerge qarsy kúres retinde arnaıy zań qabyldatý kerek degen túıin jasasty. Aıta ketsek, 1991 jyly qu­ry­l­ǵan «Radıasııa. Ekologııa. Den­saýlyq» problemalyq ko­mıteti elimiz aýmaǵyndaǵy ıadro­lyq synaqtan jáne ózge de qor­shaǵan ortaǵa áser etetin teh­nogendik apattardan zardap she­gýshilerdi saýyqtyrý jolynda Qazaqstan ǵalymdary men maman-dárigerleri arasynda yqpaldy uıymdastyrý sharalaryn uıymdastyrýmen aınalysyp keledi. Mysaly, osy komıtet quramyndaǵy M.Jangelova, F.Qozybaeva, V.Inıýshın, J.Mustafına, M.Tonkopıı sııaqty birqatar ǵalymdar ázirlegen «Turmystyq jáne ónerkásiptik qoqystar men radıoaktıvti qaldyqtardy joıýdyń bıofızıkalyq tehnologııalary», «Bıogendi sý óndirý jáne qoldaný arqyly tolyqjúıeli bekire jáne qyzyl balyq sharýashylyǵyn damytý», «Radıonýklıdtermen jáne aýyr metall element­te­ri­men lastanǵan topyraq qunar­ly­lyǵyn qalpyna keltirýdiń teorııa­lyq negizderin ázirleý» sııaq­ty kóptegen jobalar Ha­lyq­aralyq ǵylymı-teh­nı­ka­lyq ortalyqta attestasııadan ótip, 2017-2018 jyldary júzege asyrý joldary josparlanyp otyr. Mıra BAIBEK, «Egemen Qazaqstan» ALMATY