Balasynyń jaqsy tárbıe alǵanyn, ónegeli, úlgili adam bolǵanyn kim qalamaıdy deısiz?! Ata-ananyń bolashaq urpaq tárbıesi úshin jaýapkershiligi urpaqtan-urpaqqa jalǵasa bermek. Balanyń ystyq-sýyǵyna súıinbeıtin, kúıinbeıtin ata-ana joq.
Balanyń tárbıeli, izetti, ıbaly bolyp ósýine ata-ana ózi sebepshi bolady. Keıbir ata-analardyń arasynda «meniń qyzmetim joǵary, jaǵdaıym jaqsy, ózgelerden artyqpyn, olaı bolsa, meniń balam da basqa balalardan daralanyp turýy kerek» degen túsinik jıi kezdesip jatady. Osylaısha, balaǵa qymbat kıimder kıgizip, qaltasyna molynan aqsha salyp, alshańdatyp qoıady. Al zamandastarymyzdyń birazy qazir ýaqyt ózgerdi, árkim múmkindigine qaraı kıinip-ishinedi, ony mineýdiń ýaqyty ótken deıdi. Áıtse de, artyq kıinip, astam júrgen balanyń ózimen bir partada otyrǵan jupynylaý balamen salystyrǵanda oıy taıaz, sanasy jutańdaý soǵyp jatatyny da bar. Kúndelikti tirshiligi balanyń minez-qulqyn qalyptastyrady. Ol ózin mańǵaz, tákappar ustaǵanymen, keýdesi qańǵyrlaǵan qýys bolsa, onyń kıimi men tamaǵyna ǵana kóńil bólgen ata-ana, oı-órisiniń, minez-qulqynyń baılyǵyna nazar aýdarmaǵanyna opynary haq. Qymbat syılyqtar alyp, ata-ananyń aqshasyna oqyp jatqan balalar eńbek qadirin qaıdan biledi?! «Otyndy alyp kelgenge jaqtyr, maldy taýyp kelgenge baqtyr» dep atam qazaq bilip aıtqan.
Bala – erteńgi úmitimiz. Búgingi ul – erteńgi áke. Ul ákege qarap ósedi, búgingi qyz – erteńgi ana. Ol sheshesine qarap boı túzeıdi. Osy erekshelikterin sezindirip, soǵan qaraı tálim-tárbıe berý – áke men shesheniń paryzy. Al ata men ana ónege kórsete almasa tárbıeli bala ósirýi ekitalaı. О́ıtkeni, bala eresekterge óte eliktegish keledi, jaqsyny da, jamandy da tez úırenedi. «Atadan jaqsy ul týsa ıgi, ata jolyn qýsa ıgi» degen sózi bar. Qazaq halqynyń tarıhyna kóz jibersek, árbir otbasy dúnıege kelgen jas náresteni zor qýanyshpen qarsy alyp, jaqsy dástúrge, adamshylyqqa, ımandylyqqa, izgilikke tárbıelegenin ańǵaramyz. Atalarymyz balanyń qaı iske, qaı ónerge ıkemi baryn aldyn ala baıqap, segiz qyrly, bir syrly bolyp ósýine qamqorlyq tanytýǵa umtylǵan. Sondyqtan bolar, búginde jıi kezdesip qalatyn basbuzar ul, betimen ketken qyz buryn bolmaǵan.
Balanyń ómiri otbasymen ǵana shektelip qalmaı, óse kele balabaqshaǵa, mektepke baryp, bos ýaqytyn óziniń qurby-qurdastarynyń arasynda ótkizedi, ózara qarym-qatynas negizinde ártúrli minezdi hám kózqarasty adam qalyptasady.
Luqpan Ákim balasyna jazǵan hatynda «Balam, ustamdy bol, óz erkińe erik berme, az asqa qanaǵat qyl, elmen dóreki qatynas jasama, ár isińdi oılap iste, maqtaǵanǵa mastanba, kóp bilim alýǵa tyrys, jaqsy joldastaryńmen baılanysty úzbe...» degen eken. Mine, osyndaı danalarymyz ózderiniń tereń maǵynaly sózderi arqyly jas urpaqty erinbeı eńbek etýge, Otandy súıýge shaqyrǵan. Osyndaılardy balalarymyzdyń zerdesine quıý, ulaǵatty ónerge baýlý – barshamyzdyń mindetimiz.
Baljanaı NURMAHANOVA,
Estaı Esjanov atyndaǵy
№9 orta mekteptiń
bastaýysh synyp muǵalimi
Qostanaı oblysy,
Jitiqara qalasy