Tánge qýat, janǵa shýaq syılaǵan

О́mir tolqynynda tosynnan nemese júre kele dertke shal­dy­ǵyp, syrqat azabyn tartqan­dar­dyń kópshiligi tabıǵattyń ózinen dármen taýyp, aýrýynan aıyǵyp jatqan jaǵdaılaryn jıi kezdestirýge bolady. Osy oraıda emdeý-saýyqtyrý oryndaryna degen ha­lyq yqylasy aıryqsha artyp otyr­ǵanyn aıtýǵa tıispiz. Jany­na dert jamap, júıkesin muń tor­laǵan myńdardyń densaýlyǵyn qalpyna keltirip, kóńiline shýaq quıǵan osyndaı kıeli oryndar qatarynda ǵasyrdan astam ta­rı­hy bar «Jańaqorǵan» shıpajaıy­nyń orny ózinshe mańyzdy. Terisken kóliniń tuzdy sýy men batpaǵynyń aıryqsha shıpa­lyq qasıetke ıe quramyn erte kezden baıqaǵan kókiregi oıaý, kózi qaraqty jandar adamzat mańda­ıy­na bitken «marjan» mekendi ıgi­likti maq­sat­qa paıdalanýda pa­rasatty jumys júrgizip kelipti. Biz áńgimegeli otyrǵan Jańaqor­ǵan aımaǵyndaǵy emdik shıpasy bar tuzdy kenish HH ǵasyrdyń basynda belgili bolǵan eken. Onyń negizin qalaǵan Fedor Martıýkov atalmysh orynda hýtorlar saldyryp, halyqty emdeý isin bastaǵan. О́zi 1920 jyldan 1941 jylǵa deıin osy orynda dári­ger­lik qyzmet atqarypty. Soǵys jyl­dary bul oryn jaraly jaý­yn­ger­ler­di emdeıtin áskerı gospıtal qyz­metin atqarsa, 1954-60 jyl­da­ry soǵys múgedekterin em­deý-saý­yq­tyrýǵa arnalǵan sanatorıı, 1961 jyldan bastap  Ká­sip­­odaqtar federasııasynyń mú­lik pen aktıvter basqarmasy aksıonerlik qoǵa­my Jańaqorǵan sanatorııi bolyp qyzmetin jal­ǵastyryp keledi. Keńestik kezeńde eńbek adam­daryna degen qamqorlyq pen ja­nashyr kózqarastyń nátıjesinde aýyr óndiriste, aýyl sharýashy­ly­ǵynda ter tókken eńbekkerler múddesin qorǵaý birinshi orynǵa qoıylǵany jasyryn emes. Mu­ǵa­limder qaýymyna qurmet qalyp­tas­ty. Naǵyz eńbek adamdary q­o­ǵa­mymyzdyń adal qurylys­shy­la­ry sanaldy, mekeme, kásiporyn kásipodaqtary uıymy tarapynan jeńildikterdi paıdalandy. Mine, sol kezeńderi atalmysh sanatorııge jumys oryndarynyń jol­da­masymen aǵylyp kelip jatatyn qarapaıym eńbek adamdary qa­jy­ǵan tánge qýat, sharshaǵan júı­ke­ge shýaq syılaǵan kıeli meken­niń meıirimine qanyp, qur atqa mingendeı sergip qalaryn ózderi de ap-aıqyn sezinip, jyl aınalmaı taǵy joldama alyp, Jańa­qor­ǵannyń qara batpaǵyna balasha qundaqtalyp, boıdy býǵan jel-quzdan ada-kúde arylýǵa asy­ǵatyn. Negizinde, erejesine kelsek, súıek býynnyń jandy syz­dat­qan syrqatyna taptyrmaıtyn daýa bolyp tabylatyn «Terisken» kóliniń tuzdy batpaǵymen emdeýdi úsh jyl qatarynan qabyldaý lázim. Mine, sonda alǵan emińizdiń tııanaqty nátıjesi janyńyzdy jazdaı jadyratary kámil. Ras, ótpeli kezeńniń qı­yn­shylyǵyna tap bolǵan sanatorıı jumysy naryq qyspaǵyna tó­tep bere almaı, biraz to­qy­ra­dy. Mekemeler qysqaryp, memleket qamqorlyǵynan qaǵajý qal­ǵan qyzmetkerlerdiń qaltasy kó­ter­meıtin joldama qunynyń qym­battyǵy talaı talapqa tusaý saldy. Kelýshi bolmaǵan soń sanatorıı jumysy da toqtaýdyń sál-aq aldynda qaldy. Osy kezeńde basshylyqty batyl qolǵa alǵan bilikti maman  Amangeldi Abdýllaev qarjy kózderin qarastyrýǵa kóshti. Qaramaǵyndaǵy maman­dar­dy óńirdegi jumysy durys jolǵa qoıylǵan alpaýyt kompanııalar men óndiris oryndaryna jiberip, qaltaly azamattardy shaqyryp, shıpajaı qyzmetin jarnamalaýdy mindettedi. Osyndaı jumystar­dyń nátıjesinde tamyryna qan júgirip, qarqyn ala bastaǵan Te­riskenniń tirligi endigi kezekte ja­ńa tehnologııanyń talabyna ıkem­delýge kóshti. Jańadan fı­zıo­terapııalyq kabınetter ashyl­dy. Burynnan kele jatqan ádis: laımen emdeý jáne rapa (tuzdy sý) vannasyn qabyldaý syndy emdeý túrlerin jan-jaqty keńeıtý baǵytynda jańadan apparattar satyp alyndy. Naqty analızder úshin laboratorııalyq apparattarmen tolyqtyryldy. Emdeý-saýyqtyrý ornynyń bú­gingi tynys-tirshiligi jóninde shı­pajaıdyń bas dırektory Ba­qyt­jan Abdýllaev bylaı dep áńgimeleıdi: – Bizdiń sanatorıı bir mezgilde 650 kisini qabyldaıdy, jy­ly­na 13-14 myń emdelýshige qyzmet kórsetiledi. Emdelýshiler 6 jo­ǵa­ry bilimdi dáriger, 24 orta bý­yn­dy medqyzmetkerlerdiń qaraýyn­da bolyp, qalypty qyzmetterine qaltqysyz yqylastaryn bildirip jatady. Emdeý ornynyń aty men ataǵy elimizden tysqary jerlerge de keńinen tanymal bolyp otyr. Qazirde Túrkııa, Qytaı, Reseı, Ázerbaıjan memleketterinen kelýshiler qatary kóbeıip keledi. Negizinen kenniń esh qospasyz qa­ra batpaǵynyń súıek-býyn, qýyq, bedeýlik aýrýlarǵa keremet emdik shıpasy baryna búginde kim-kim­niń de daýy joq. Aıaǵyn basa almaı kelgen júzdegen qaltalylar syrqatynan qulan-taza aıyǵyp, qýanyshtarynda shek bolmaı, al­ǵys jaýdyryp attanyp jataty­nyn kórgende Jaratqan Iemizdiń ózi bergen syrqattyń shıpasyn da qosa jaratyp, pendelerine tartý etken teńdessiz jaqsylyǵy eske túsedi. Taǵy bir aıta keterligi, 1994 jyldan bastap sanatorıı mańynan jerasty shıpaly sý kózi tabyldy. Bul sý arqyly aýrý­lar­dy asqazan-ishek syrqatynan aı­yqtyrý qyzmeti jolǵa qoıylyp keledi. Sanatorııde em túrlerin ulǵaıtý maqsatynda ıgilikti bas­tamalarymyz kóp. Atap aıtqanda, buǵy múıiziniń qanymen júıke, ımmýndyq jetispeýshilik, bel kú­shiniń álsizdigi syndy adam aǵza­syndaǵy aqaýlardy emdeýdi jolǵa qoıdyq. Balmen oraý ádisi ar­qy­ly býyndaǵy sýyqtardy alý, terini jumsartyp, jasartýǵa bola­tyny dáleldenip otyr. Sol sııaq­ty demikpe aýrýlaryn tuzben emdeıtin arnaıy bólme ashtyq. Mas­saj ja­saýdyń da núktelik, klassıkalyq, shyǵystyq túrleri qoldanylyp keledi. Emdeý orny jańadan ÝZI, kardıogramma ap­pa­­rattarymen qam­tamasyz etildi. 500 oryndyq ashanamyz nárli ta­ma­ǵymen dema­lý­shylardyń zor yqy­lasyna kenelýde. Aǵarǵan ja­ǵyn jergilikti kásipkerlerimiz qam­tamasyz etýde. Emdik deneshy­nyqtyrý, jattyǵý zaly, tennıs, bılıard árkimniń qa­laýyna qaraı qyzmet jasaıdy. Qalyń jurtshylyqtyń jan qalaýyna aınalǵan qasıetti emdeý ortalyǵy jóninde emdelýshi­ler­diń ózderi de jyly lebizder bildiredi. Halqymyzdyń maqtany­shy­na aı­nal­ǵan Qasym Qaısenov, Roza Baǵ­lanova, Qadyr Myrza-Áli syndy qazaqtyń birtýar per­zent­teriniń arnaıy jazyp qal­dyr­ǵan qoltań­balaryndaǵy aqja­ryl­qap tilekter de bizdiń oıy­myz­dy rastaı túsedi. Baıan ÚSEIINOVA, Qudaıbergen ERTASOV, Qazaqstan Jýrnalıster odaǵynyń músheleri. Qyzylorda oblysy, Jańaqorǵan aýdany.