Basty maqsat – basqarýdyń zamanaýı júıesin qurý

Búgingi kúni talqylanyp jatqan konstıtýsııalyq reformany sarapshylar qalaı baǵalaýda? Reformanyń sapalyq jáne mazmundyq tolysýy men Parlamenttiń is júzinde nyǵaıa túsýi úshin qandaı is-sharalar atqarylýy kerek? Osyndaı saýaldardy negizge ala otyryp, «KIPR» taldaý ortalyǵy men «Nur Otan» partııasynyń Saıası taldaý jáne strategııalyq zertteýler ortalyǵy «Konstıtýsııalyq reformalar aıasynda Parlament ókilettigin keńeıtý máseleleri» degen taqyrypta dóńgelek ústel uıymdastyrdy. Talqylaýǵa jiberilgen konstıtýsııalyq reforma tek bılik tarmaqtarynyń ǵana emes, bılik organdarynyń el turǵyndarymen baılanysyn nyǵaıtatyn eldiń joǵary zań shyǵarýshy organy – Parlamentpen ózara teńgerimdi qarym-qatynasyn tıimdi qarastyratyn Qazaqstan­daǵy saıası júıe qurylymy máselesin qaıtadan ózekti etip otyr. Dál qazirgi kezde keń aýqymda jáne joǵary jıilikpen zańdar­ǵa ózgeris engizetin Parlamenttiń basta­mashyldyǵyna qaraǵanda, atqarýshy bıliktiń basymdyǵy baıqalady. Usynylatyn jańa zańnamalyq ózgeristerge baılanysty halyq­tyń narazylyǵyn týdyratyn jaǵdaıatqa elimizdiń qarapaıym azamattarynyń múddeleri eskerilmeıtindigi, Parlamenttiń ókilettik qyzmetteriniń qajetti deńgeıde júzege asyrylmaı otyrǵandyǵy negiz boldy. Parlament rólin nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan bastama azamattyq qoǵamnyń ókilderi men sarapshylar tarapynan oń baǵalanyp otyr. «Nur Otan» partııasynyń Saıası taldaý jáne strategııalyq zertteýler ortalyǵynyń dırektory Iýlııa Kýchınskaıa konstıtýsııalyq reformanyń maqsaty eldi basqarýdyń tıimdi, turaqty, zamanaýı júıesin qurý ekenin basa aıtty. «Munyń negizinde ártúrli salmaq­taǵy memlekettik bıliktiń barlyq tarmaqtary­nyń bir-birimen aıqyn qarym-qatynasy jat­qany anyq. Bastysy, teńgerim saqtalýy tıis», dedi ol. Myqty prezıdenttik bılik, bedeldi Parla­ment jáne nátıjeli Úkimet – konstı­­týsııalyq reformanyń úsh taǵany. Prezıdent úshin bılik tarmaqtary arasyn­daǵy qarym-qatynas­tyń joǵary arbıtri, róli, strategııalyq fýnk­sııalar burynǵysha basymdyq bolyp qala beredi. Iýlııa Kýchınskaıanyń oıynsha, endigi jerde Parlamenttiń ókilettik sheńberi keńeıe túspek. Mysaly, ol qandaı da bir mınıstr óz mindetin durys oryndamaǵan jaǵdaıda qyzmetinen bosatý tártibin ıelenýi múmkin. Sondaı-aq, Konstıtýsııadan Prezıdentke zańdyq kúshi bar Jarlyq shyǵarýǵa múmkindik beretin, sonymen berge, Parlamenttiń Prezıdentke zańnamalyq ókilettikter quqyn berý normalaryn alyp tastaý usynylyp otyr. Premer-Mınıstrdi taǵaıyndaýdyń qazirgi tártibin saqtap qalýdy, biraq Úkimet músheleriniń qyzmetinen bosatylý úderisine Májilisti de qosý usynylmaq. О́z kezeginde Úkimetke mynandaı Pre­zıdent ókilettikterin tapsyrý usy­nyla­dy: memlekettik baǵdarlamalardy, mem­le­ket­tik bıýdjet esebinen qamtylǵan barlyq organdar úshin jumyskerlerdiń eńbekaqy­syn qarjylandyrýdyń biryńǵaı júıesin, Úkimet­tiń quramyna kirmeıtin ortalyq atqarýshy organdardy qurý, taratý jáne qaıta qurýdy, olardyń jetekshilerin qyzmetke taǵaıyndaý men bosatýdy bekitý; Premer-Mınıstr tek Prezıdentke ǵana emes, Májiliske de Úkimettiń basty jumys baǵyty men onyń barlyq mańyzdy sheshimderi týraly baıandap otyrýy kerek. Osylaısha Úkimettiń Parlament aldyndaǵy jaýapkershiligi anyqtalatyn bolady. Jıynda «Alternatıva» ózekti zertteý­ler ortalyǵynyń dırektory Andreı Chebotarev konstıtýsııalyq reformanyń jal­py nátıjesine yqtımal joramalyn jasady. Bular – Prezıdenttiń eldiń saıası júıe­sindegi negizgi tetikteriniń yqpalyn saq­taýy, Parlamenttiń qazirgi mártebesin alda ıe­le­netin jańa múmkindiktermen Úkimetke yqpal jasaý úshin saqtaýy, Úkimettiń uıym­das­tyrýshylyq-kadrlyq máseledegi ókilet­tigin keńeıtý, memlekettik baǵdarla­malar­dy ázirleý men oryndaýdaǵy Úkimettiń jaýap­kershiligin arttyra túsý. Dóńgelek ústel jumysyna G.Baımahanova, S.Seıdýmanov, I.Smırnova sekildi Parla­ment Májilisiniń depýtattary men B.Bek­turǵanova, R.Jaqypov L.Karataeva, Iý.Býlýktaev, M.Kaznacheev, E.Poletaev, D.Sáken­uly, A.Nursha, M.Shıbutov syndy saıasat­taný­shylar, ártúrli qoǵamdyq jáne saıası uıym­dardyń ókilderi, zań, saıasattaný salasynyń ǵalymdary, ekonomıster qatysty. Aıgúl AHANBAIQYZY, «Egemen Qazaqstan» ALMATY