О́ńirde óndirilgen energııa ózin aqtaı ma?

Elimizdegi tabıǵı gıd­ro­ener­getıkalyq qýat qo­ry­nyń 65 paıyzy Almaty oblysyna tıesili. О́ńir­de­gi aryndy taý ózen­de­ri­niń qýatyn paıdalaný boı­ynsha shaǵyn sý elektr sta­n­salary Sarqan, Aq­sý, Eskeldi, Raıymbek aý­­­dandary men Tekeli, Qap­­­shaǵaı qalalarynda sa­­lynýda. Bul – GES-ter salýdyń halyqqa tı­im­­­­diligin kórsetedi. Jetisý jerin elektr qýa­ty­men tolyq qamtamasyz etý múm­kindigi Moınaq sý elektr stan­sasy qurylysynyń bas­talýymen dáleldengen edi. Ol qu­rylys 1985-1992 jyldary júrgizilip, zaman aǵymyna oraı toqtap qalǵan bolatyn. Táý­elsizdik alǵannan keıin El­basynyń uıǵarymymen osynaý alyp qurylys qaıta jan­dandy. Al Moınaq GES-i Shveısarııa men Qytaıdan keıi­n­g­i jer astyn uńǵylaý ádisimen sa­lyn­ǵan dúnıe júzindegi úshinshi sý ele­ktr stansasy bolyp sanala­dy. Moınaqtan alynatyn ja­ryq kózi KEGOK aksıo­ner­lik qoǵamynyń Shelek aýyly men Qapshaǵaı qalasynyń or­tasyndaǵy «Robot» atty qo­sym­sha stansasyna berilip, odan ári elimizdiń ońtústik aımaǵyna ta­ra­tylady. Moınaq GES-iniń bir jylda beretin elektr qýaty 1 mlrd 27 mln kılovatt saǵatty quraıdy. Alyp sý elektr stansasy bolǵandyqtan birinshi kezekte óńirge elektr qýatyn úzbeı berýdiń birden-bir kepili. Ekolo­gııalyq turǵydan alǵanda óte taza, eshqandaı kómir, gaz ja­ǵylmaıdy. Taý ózenderin tıimdi paıda­la­ný arqyly tabıǵı elektr qýatyn alý Sarqan óńirinde de jandanyp keledi. Onyń ne­gizin Qazaq polıtehnıkalyq ıns­tıtýtynyń túlegi Mels Raz­bekuly 1982 jyly qalaǵan bo­latyn. Alǵashynda eki genera­tor arqyly saǵatyna 480 kVt elektr qýaty óndirilse, Sarqan óńi­rinde búginde uzyndyǵy 98 metrlik 4 qubyr arqyly sekýndyna 10 tekshe metr sý paıdalanylyp, saǵatyna 2400 kVt elektr qýaty óndirilýde. Bir jyl­da 12 mln kVt elektr qýaty ón­diriledi. Shaǵyn sý elektr stansala­ryn salýdyń óńirde jaqsy da­­myp kele jatqanyna mysal re­tinde Lepsi, Basqan, Sar­qan ózen­derine 8 shaǵyn GES sa­­ly­n­­­ǵanyn aıtsaq ta jet­ki­likti. Jalpy, Almaty oblysynda qýat­tylyǵy 751,8 mVt bolatyn 19 GES bar. О́ndiriletin elektr qýaty arnaýly jeliler ar­qyly elimizdegi birden-bir mo­nopolıst bolyp tabylatyn «KEGOK» aksıonerlik qo­ǵamyna jiberiledi eken. Aımaqta óndirilgen qýat kóziniń qu­ny Almaty qalasy men sol óńir­degi tutynýshylarǵa 2014 jy­ly 14,47 teńgeden satylsa, 2016 jyly 16,1 teńgege kó­te­ril­gen. Jalpy, shaǵyn sý elektr stan­salarynda óndiriletin ele­ktr qýaty menshik ıeleriniń paı­dalanýynan árige aspaı tur. Iri­lendirilgen elektr stansala­rynda óndiriletin qýat kózi orta­lyqtandyrylǵan júıe ar­qy­ly aınalyp kelgendikten qu­ny artyp, baǵasy qymbattaý bo­lyp otyr. Nurbol ÁLDIBAEV, «Egemen Qazaqstan» Almaty oblysy