Qasıet qursaqta qonady

Qolyna «sotka» túsken kishkentaı balanyń saýsaqtary jyp-jyp etip, árip tanymaı jatyp-aq qajetti pernelerdi dóp basatynyn kórgende «ishten bilip týǵanyn» aıtaryńyz anyq. Jalpy, balanyń zamanaýı elektrondy tehnıkalardy tez «túsinýine» nemese erekshe bir qabiletine qatysty tańdana otyryp, «ishten» bilip týatynymen baılanystyrýshylar kóp. Bul sózdiń jany bar. Olaı deıtinimiz, balany ana qursaǵynan bastap tárbıeleýdi atam qazaq erte eskerse, qazirgi medısına qursaqtaǵy balaǵa syrtqy álemniń nemese dybystyń ár alýan áseri baryn áldeqashan dáleldegen. Ońtústik óńirinde «Shaıanǵa barsań, ánshimin deme, Sozaqqa barsań, kúıshimin deme», degen sóz bar. Ár aýdannyń adamı qasıetterimen baılanystyrylatyn ózindik bir ereksheligi bolady. Sozaqta shertpe kúıdiń negizin salǵan Súgir Áliuly bastaǵan áıgili kúıshiler Tóle­gen Mombekov, General Asqa­rov, Jappas Qalambaev syndy talanttar shoǵyrlansa, taý bókterindegi Tólebı aýdanynan 17 KSRO sýretshiler odaǵynyń (keıinirek tanylǵan daryndy­lar esebinen bul sannyń ul­ǵaıǵany anyq) múshesi shyq­qan. Ana qursaǵyndaǵy ba­la­ǵa syrtqy álemniń áseri ba­ryn óńir­lerdegi osyndaı erek­she­likterden de ańǵarýǵa bo­la­dy. Bálkim, talanttar sho­ǵyr­lanǵan óńirde bolashaq ana sulý tabıǵat kórinisterin tama­shalap, ásem án-kúı tyń­dap, alǵan áserin jan-kúı te­bi­re­nisi arqyly ishtegi náre­s­­tege jet­kize bilgen bolar. Qursaqta ja­ń­a qalyptasyp kele jatqan sha­ranaǵa tylsym tabıǵatty, jel tolqyta terbep turǵan kók shóptiń sybdyryn sezdire, be­sik jyrynyń názik áýenimen ba­l­qyta alǵan bolar. Talantty sýretshiler kóp­tep dúnıege kelgen Tóle­bı aý­danynyń týmasy, qylqa­lam sheberi, Memlekettik syı­lyq­tyń ıegeri, Reseı, Qyr­ǵyz­stan, Chehııa Kórkem­sýret aka­demııasynyń akade­mıgi, Ońtústik Qazaqstan obly­sy­nyń qurmetti azamaty Erbo­lat Tó­lepbaı óz týyndylarynda jaq­sy adamdar úmit etetin ún­destik pen tańdanys týdyra­tyn qaıshylyqtyń kórinisi beı­nelenetinin aıtyp edi. «Meni qarapaıym adam­­dardyń obrazy qy­zyq­ty­rady. Olardyń qońyrtóbel ómi­rinde ájim túsken beınet bar. Adal­dyq ıisi ańqyp tu­rady. Qa­lypty minezi óz­ge­ris­siz kóri­nedi. Meni dúnıeni jal­pa­ǵynan basyp júrgen jannyń, meı­li ol qaıratker bolsyn, ob­razy, ishki jan-dúnıesi túk qy­zyqtyrmaıdy. Ekinshiden, bul ómirden túńilgen, óz taǵ­dy­­­ryna ózi kesel keltirgen, qa­ń­ǵybastar tobyna qosylǵan adam­­dardyń bolmysyna úńil­gim de kelmeıdi. Aq shańy­ra­ǵyn­­­da bala-shaǵasyn ósirip, má­­pe­lep tárbıelep otyrǵan pák pen­­­delerdiń obrazy júregime jy­ly. Árıne, ıdeologııanyń qys­­­paǵyna tózý, shydas berý qı­yn soǵatynyn jaqsy bile­min. Ony men óz basymnan ót­ker­gen­min. Biraq siz meniń bir shy­ǵarmamnan da sosıalıstik re­alızmge qyzmet etken reńk ta­ba almaısyz. Ondaı birde-bir kartına joq. Men sol za­man­da-aq tomaǵa tuıyqtyq pen dogmatızmge qarsy oıym­dy bildirgen týyndylarymdy shyǵardym. Tuspaldap jet­kiz­dim. Adamdyq asqaq qasıetti boıa­­masyz bıikke kóterýge ty­rys­­­tym. Bireý opat bolsa, ol je­ke adamnyń sharýasy de­gen ıdeıa­ǵa qarsy boldym. Adam­dyq tepe-teńdikti saqtaý, jaq­sylyq pen jamandyqtyń ara-jigin ajyratý mánisine ja­ra­tylystyń zańdylyǵymen túısinip úńil­dim», – degen edi Orta Azııa men Qazaqstan sý­ret­­shileri arasynda alǵash bolyp Máskeýdegi memlekettik Tre­tıakov gale­reıasynda jeke kór­­mesin uıym­dastyrǵan, Sal­­vador Dalı atyndaǵy ha­lyq­­aralyq júldeniń ıegeri E.Tólep­baı ilgeride bir suhbat­tas­qanymyzda. Búginde ónerdiń qoldaý taý­yp, damyǵanyn qalaıtyn qyl­qalam sheberiniń joǵaryda aıt­qan áńgimesinen-aq ósip-óngen orta­syn ańǵarýǵa bolady. Orta de­mekshi, esimi elge tanymal sý­retshi Toqbolat Toǵysbaev Erbolatpen týǵan aǵaly-inili bo­lyp kelse, Mem­lekettik syı­lyqtyń ıegeri, qazaq go­beleniniń negizin salǵan Qurasbek Tynybekov, taekvon­do­dan 6-dan ıegeri, daryndy sý­retshi Bekseıit Túlkıev Toqbolattyń sońynan ergen ini-shákirtteri. Tólebı aý­da­nyn­­da osy úsh talantty óner ıe­leriniń atynda mektep bar já­ne aýdan ortalyǵynda galereıa ashylǵan. Osy oraıda, Ońtústik Qazaq­­­stan oblysynyń ákimi Jan­seıit Túımebaevtyń bas­tama kóterip otyrǵanyn aıta ketelik. Sýretshilerdi qoldaý, ónerin nasıhattaý, pikir almasý, sondaı-aq, osy baǵytty damytýǵa qa­tysty usynys­tardy talqylaý maqsatynda oblystyq beıneleý óneri mý­zeıinde bolǵan oblys basshysy kórkemsýret galereıa­syn salý týraly tapsyrma ber­ge­nin málim etken-di. О́ńir­de rýhanııat salasynyń óris­teýi­ne, óner men ádebıet ále­mi­­niń damýyna múddelilik ta­­nyt­q­an oblys ákimi kór­kem­sý­r­et galereıasyna bir aıda eki ret baryp, Sýretshiler oda­ǵy­nyń múshelerimen ózekti má­se­lelerdi talqylady. Shy­ǵar­ma­­shylyq ókilderiniń ju­my­syn tek jergilikti deńgeıde ǵa­­­n­a emes, halyqaralyq dá­re­jede kórme uıymdastyrý ar­­qyly ótkizý kerektigin aıt­ty. Sondaı-aq, Janseıit Qan­seıi­tuly beıneleý óneri mý­zeıi­ne elge tanymal sýretshi Toqbolat Toǵysbaevtyń esi­min be­rý jóninde usynysty qol­daı­­tynyn jetkizdi. Biz joǵaryda aıtyp ótken ta­lantty sýretshi Erbolat Tó­lep­baıdyń, beıneleý óneri mý­­zeıine esimi berilgeli otyr­ǵan qylqalam sheberi Toq­bo­lat Toǵysbaevtyń da, shert­pe kúı­­diń negizin salǵan Súgir Áli­ulynyń da ana qursa­ǵyn­da­­ǵy tárbıesi erekshe bolǵa­ny daýsyz. Atalarymyz bala ana qursaǵynda jatqanda ana­sy neni kóp úırense, keı­in sol nár­seni tez ıgerip ala­ty­nyn bilgen. Álgi zııan­dy ja­q­­ta­­ry jıi aıtylyp júrgen «sot­­­ka­ńyz­dy» balanyń tez «tú­si­ne­ti­ni» de sondyqtan. Demek, ba­la­­ny ana qursaǵynan bastap tár­­bıeleý, zııandy nárseden aý­­laq bolyp, jaqsylyqqa umtylýy mańyzdy. Ǵalymjan ELShIBAI, «Egemen Qazaqstan» Ońtústik Qazaqstan oblysy