Jańbyrly jazdyń syıy

Elimizdiń batys óńirinde bu­ǵan deıingi  úsh jyl qatarynan bolǵan qýańshylyq dıqan ba­banyń qambasyn ortaıtyp, egis salý kerek pe, kerek emes pe degen ekiudaı oıǵa ıtermelegeni de ras. Sharýashylyqtardyń eko­nomıkalyq-qarjylyq jaǵ­daıy álsiredi. О́tken jyly ob­lys qajetti tuqymdyq astyqty da jınaı almady. Bul egis al­qa­byn ártaraptandyrýǵa  máj­búr etti. Iаǵnı, anaǵurlym ónim­diligi joǵary, ball bonıteti 25-30 bolatyn alqaptarǵa ǵana tu­qym sebýge sheshim qabyldandy. Buryndary oblys boıynsha 730 myń gektardan astam alqapqa dán sebilip kelse, endi ony 505 myń gektarǵa deıin kemitý  usy­nyldy. Sonyń ózinde de Áıteke bı, Mártók, Qarǵaly, Hromtaý sııaq­ty  aýdandardyń qunarly alqap­ta­ryna egis salý qajettigi týyn­da­dy. Osy alqaptyń ózine sebilýge qajetti 55 myń tonna tuqym­nyń 25  myń tonnasy ǵana ob­ly­s­tan tabyldy. Son­dyq­tan  el Úki­meti men Aýyl sharýashylyǵy mı­nıstrligi Qos­tanaı oblysynan qosymsha 30 myń tonna tuqym ból­gizdi. Sóıtip, qashanda  aýa raıy­nyń qas-qabaǵyn ańdıtyn dıqan qaýymy ylǵaldy kók­temge úmit artyp  588 myń gek­tarǵa egis salǵan bolatyn. Bul jerde óz qarjylaryna tuqym­dyq astyq taýyp, egis alqabyn usynylǵan mejeden keńeıte túsýge baǵyt ustaǵan sharýa qo­jalyqtary­nyń bastamashy­ly­ǵyn da aıta ketken jón. Dıqan qaýymy kút­ken­de­gi­deı bıylǵy jaz jaýyn-shashyn­dy boldy. Eginniń kókteýi, sa­baqtanýy jaqsy ótti. Alaıda,  egin dán salar kezdegi  tamyz­dyń aptap ys­tyǵy keı jerlerde  astyq­tyń tolysýyna keri áser etti. Degenmen bıyl aqtó­belik dıqandar qýańshylyqty jyl­darmen salystyrǵanda birshama táýir egin ósirdi. Qazir egin oraǵy qarqyndy júr­gi­zilý­de. Egin oraǵynda 2 myńnan    astam kombaındar ju­mys isteıdi, onyń 120-sy ónim­diligi joǵary, teh­nolo­gııa­lyq múmkindigi ámbebap shet­eldik tehnıkalar. As­tyq jınaý jumysy eki aýy­symda uıymdasty­ryl­ǵan. Osy kezge deıin as­ty­ǵy jınalýǵa tıis 588 myń gektar alqaptyń 60 paıyz­ynyń  altyn dáni bas­ty­rylyp, qyrmandarǵa jetkizildi. Ob­lysta jumys istep turǵan 120 mehanı­ka­lan­dyrylǵan qyrmanda as­tyq tazartý jumystary qyza tústi. – Oblys boıynsha gektar túsimdiligi bıyl sa­lys­tyr­maly túrde anaǵur­lym jo­ǵa­ry. Arpanyń ár gek­tarynan 7,7 sentner ónim jınaldy. Mártók aý­da­­nynyń dıqandary gektar túsimin ortasha 12 sent­nerden aınal­dyrsa, qarǵa­lylyqtar – 10,  hromtaý­lyqtar 9,6 sentnerge jetkizdi. Al, bıdaıdyń túsimi sál tómen, gektaryna ob­lys boıynsha ortasha 7,5 sentnerden kelýde. Már­tók aýdany ár gektardan 11 sentner altyn dán bas­ty­ryp, kósh bastaýda.  Qarǵa­ly jáne Hromtaý aýdan­da­rynda tıisinshe ónimdilik gektaryna  8,7 jáne 8 sent­ner bolyp otyr. Jal­py, bıyl óńir dıqandary 400 myń tonnadan astam astyq  daıyndaýǵa  baǵyt ustaýda. Bul ózimizge qa­jetti as­tyq­ty daıyndap alýǵa, tuqym quıyp alýǵa molynan jetedi. Sondaı-aq, sharýa qoja­lyq­tary men sharýashylyq qury­lym­darynyń kóktemde al­ǵan tuqymyn óteýge, ishinara bolsa da burynǵy qa­ryz­daryn qaıtarýǵa alǵy­shart jasaıdy. Úkimet egin oraǵyn ótkizýge jeńil­de­til­gen baǵamen janarmaı ból­gen-di. Oblystyq bıýd­jet­ten osy maqsatqa bu­ǵan qo­symsha 113 mıllıon teńge qarastyryldy. Bul dızel otynynyń lıtrin 71 teńgege deıin arzan­da­tý­ǵa múmkindik berdi. Mu­nyń ózi sharýa­larǵa biraz qoldaý-kómek bo­lyp otyr, – deıdi oblys­tyq aýyl sha­rýashylyǵy basqarmasy­nyń bastyǵy Muhtar Ju­ma­ǵazıev. Onyń málimdeýinshe, jı­nalǵan astyqty saqtaý­dyń múmkindigi mol. О́ńir­degi 11 elevatordyń bar­ly­ǵy jańa eginniń asty­ǵyn qabyldaýǵa saqadaı-saı ázir.  Astyq qoı­ma­la­ry gazdandyrylyp, tazar­tyl­ǵan, jóndeý ju­mys­ta­ry  aldyn-ala júrgi­zilgen. Bul elevatorlardaǵy syıym­dylyqtarda  600 myń tonna astyq saqtaýǵa bo­lady. Olarda oblysqa qa­jetti azyq-túliktik jáne tuqym­dyq astyqpen birge Azyq-túlik korporasııa­synyń  200 myń tonna as­tyǵyn da saq­taý kózdelýde. Budan basqa 54 myń gek­tarǵa maıly daqyldar ósi­rilýde. Bul ótken jyl­ǵy­dan eki eseden astam  kóp. Qazir osy maıly da­qyldardy jınap alýdyń al­ǵysharttary jasalýda. Maıly daqyl­dar­dyń shy­ǵymy jaqsy, gektar túsimdiligi oıdaǵydaı bo­lady deıdi mamandar. Oblys dıqandary kelesi jyldyń egisine jer daı­yndaýǵa da kóńil bólýde. Qazirdiń ózinde 205 myń gektar parly alqap daıyn­daldy. Egin oraǵy eńserile kele kúzdik súdiger jyr­tý­dy da ile-shala bastaýdyń barlyq múmkindikteri qa­ras­tyrylýda.  Osy kezge deı­in 1,5 myń gektar kúz­dik bıdaı sebildi.  Bul ju­mys alda da jalǵasa bermek. Eginshilik­tiń agro­teh­nıkalyq talap­taryn qatań saqtaýǵa sha­rýa­lardyń óz­de­ri de múd­de­lilik tany­typ otyr. Son­dyqtan da olar resýrs saqtaǵysh tehnıkalar alýǵa, egin alqap­taryn hımııalyq óńdeýge den qoıa bastapty. Olar bul gektar túsimdiligin art­t­y­rýdyń birden-bir joly ekenin bek túsingen. Ob­lys­tyq aýyl sha­rýa­shy­ly­ǵy bas­qarmasynyń basshy­lyǵy oblystaǵy  ǵalym­dar­men kez­desip, eginshi­lik­tiń ózekti máselelerin ortaq oılasyp sheshýge, astyqtyń aýdandas­ty­ryl­ǵan, óńirdiń aýa raıy­na beıimdelgen sorttaryn óndi­riske paıdalaný ba­ǵytynda oı-pikir­lerin bilýge umtyly­sy da qup­tarlyq. Aýa raıy qalaı bolady dep kútip otyr­maı, eginshilikti ǵylymı negizde júrgizýdi ýaqyttyń ózi talap etip otyr. Buǵan qýań­shylyqty jyldardyń ashy sabaǵy da ıtermeleýde.  Jań­byrly jazdyń nesibesin tókpeı-shashpaı qut qambaǵa quıyp alýǵa um­tyl­ǵan dıqan qaýymy  eń­beginiń eginshilik­tiń qaıta­rym­dy­lyǵyn artty­rý ba­ǵy­tyndaǵy qadamdarmen ush­tastyrylýy  bul sala­nyń tabysty bola tú­setinine sendiredi. Satybaldy SÁÝIRBAI. Aqtóbe oblysy.