Aqparattyq tehnologııalar: búgin jáne erteń

Keshe Astanadaǵy Táýelsizdik saraıynda «Digital Communications Kazakhstan-2011» kórme-konferensııasy bastaldy. Sharanyń ótýi Orta­lyq Azııadaǵy sandyq ındýstrııa salasynda iri oqıǵa bolyp otyr. Sebebi úsh tarap, Úkimet, bıznes ókilderi jáne tutynýshylar qazaqstandyq ın­no­vasııanyń damýyna baılanysty, sondaı-aq IT, telekommýnıkasııa, uıaly baılanys, sandyq teledıdar, keń jolaqty ınternetke qolje­tim­di­lik, tarıfter tómendigi, elektrondy úkimet, «e-kommersııa», ınteraktıvti jarnama men áleýmettik medıa máselelerin talqylaýda. Úsh kúndik kon­fe­rensııanyń baǵdarlamasy óte keń aýqymdy qamtyp otyr. Kórme-konferensııany Premer-Mı­nıstr Kárim Másimov ashty. О́zi bas bolyp, sońǵy tehnologııalyq jetistikterdi sheneýnikter men mınıstrler, bas­shylar arasynda qarapaıym ha­lyq­pen baılanys quraly retinde taratyp ári qalyptastyryp kele jatqan Úkimet basshysy ashylý saltanatynda AKT-nyń mańyzyna toqtalyp ótti. Kórme-konferensııanyń mańyzy zor. Jeke tulǵa retinde de men aqparattyq tehno­lo­gııalardy qoldaýshy jáne belsendi qoldanýshy sanatyna jatamyn. О́ıtkeni, munyń astarynda kez kelgen el men eko­nomıkanyń bolashaǵy tur. Uıym­das­tyrýshylarǵa óz rızashylyǵymdy bildiremin. Sebebi, bul Qazaqstan úshin ma­ńyzdy. Qazirgi tańda Qazaqstan AKT sa­lasynda qarqyndy damý jolyna tústi. Osy oraıda el Úkimeti aldyńǵy qatarly halyqaralyq kompanııalarmen áriptes bola otyryp, otandyq kom­pa­nııa­lardyń damý múmkindikterin álem­dik standarttarǵa jaqyndata túspek. Qazaqstan ekonomıkasynyń barlyq sala boıynsha básekege túse alatyndaı qabileti bar. Bul tek joǵary damyǵan AKT salasynda emes, ol arqyly bilim, densaýlyq, ındýstrııalyq damý jáne basqa da sektorlarǵa shyǵa alamyz. Son­dyqtan kórme-konferensııanyń elimiz úshin mańyzy zor, dedi Úkimet basshysy. Sóz alǵan spıkerler bergen maǵ­lu­mattar da mol boldy. Úkimet basshy­sy­nan keıin Baılanys jáne aqparat mınıstri Asqar Jumaǵalıev sóz aldy. Ol Qazaqstannyń AKT salasynyń aǵym­da­ǵy jaǵdaıy men bolashaqtaǵy damýy tý­raly slaıdty kópshilik nazaryna usyndy. Sala damýynyń negizgi draıverleri bolyp tabylatyn aqparattyq-kommýnıkasııalyq ınfraqurylym da­mýy jáne jańǵyrtý, sandyq teleradıo habarlaryn taratýdy engizý, elek­tron­dy qyzmet kórsetý men elektrondy úkimet jáne taǵy basqalarǵa toqtaldy. Vedomstvo basshysy bıylǵy jyldyń ózinde ǵalamtor jyldamdyǵy barlyq tarıfter boıynsha 2 esege deıin ós­ken­di­gin, onyń tek ınternet salasynda emes, uıaly baılanys júıesine de qa­tys­ty ekendigin aıtyp ótti. «Atap aıt­qanda, jeli ishindegi baılanys quny 33%-ǵa, roýmıng baspaldaǵy 48%-ǵa tómendedi. Al qazir mınıstrlik uıaly baılanys jelisi arqyly 4 G jobasyn júzege asyrýǵa daıyndalýda. Bul úshin sáıkes dıapazondar bólinýde. Bola­shaq­ta bul tehnologııalardy Qazaqstanda kórip te qalarmyz», dedi ol. Kelesi ta­qyryp – eskirgen kóne balamaly teledıdardan sandyq teledıdarǵa, jańa tehnologııalarǵa kóshý. Munda alǵashqy qadam da jasaldy. Ústimizdegi jyldyń 1 qańtarynda sandyq teledıdar iske qo­syldy. Qysqa merzim ishinde ony qoldanýshylar sany 40 myń úıge jetti. Biz osy tehnologııa arqyly azamat­ta­ry­myzdyń 37 otandyq telearnany kó­rýine qol jetkizdik. Bolashaqta bul ba­ǵyt boıynsha jumystardy qarqyndy júrgize beretin bolamyz. Bul tehnologııa bizge Qazaqstandy 100 paıyz san­dyq paketpen qamtamasyz etýge jáne tıisti qyzmet túrlerin qoldanýǵa múm­kindik beredi. Aldaǵy 2 jyl ishinde 200 myń abonent qamtamasyz etilse, al 2015 jylǵa qaraı 300 myń adam osy jelimen qamtylady dep kútemiz. Al­da­ǵy jyldyń 1 qańtarynan bastap baı­lanys operatorlarymen birige otyryp, uıaly baılanys júıesi tarıfterin taǵy da tómendetemiz, dedi mınıstr. Kórme-konferensııada elektrondy úkimet júıesin engizýdiń artyqshylyq­tary da sóz boldy. «E-úkimetti» engizý ar­qyly shartty únemdeý tıimdiligi biz­diń esebimiz boıynsha 40,2 mlrd.teńgege jetken. Asqar Qýanyshulynyń aı­týyn­sha, oǵan elektrondy satyp alý, elek­tron­dy qujat aınalymy, elektrondy lısenzııalaý júıelerin engizý arqyly qol jetkizilgen. Bolashaqta bul kór­set­kish óse túsýi múmkin, óıtkeni «Elek­tron­dy úkimet» portalynda jańa qyz­met túrleri usynylmaq. Qazir «Elek­trondy úkimet» portaly ınteraktıvti túrde kórsetiletin 74 qyzmet pen 2 myń­ǵa tarta aqparattyq qyzmet túrin usyna alady. Mınıstrdiń bolja­myn­sha, jýyq jyldar ishinde tutynýshylar eń kóp qoldanatyn 80 qyzmet túri portalda ornalastyrylmaq. Halyq kóp tu­tynatyn bul qyzmetterdi memor­gan­dar­dyń barlyq satysyna júgirip júrmeı-aq ınternet arqyly qujattardy tez ári ońaı alý múmkindigin týǵyzý maq­sa­tyn­da jasalmaq. Baılanys jáne aqparat mınıstrligi júzege asyryp jatqan basqa da jobalar bar. Olar úkimettik emes uıym­dar­men, ózderin jumys barysynda senimdi áriptes retinde kórsete bilgen ınternet assosıasııalarymen júrgizilýde eken. Jobalar qatarynda qazaq tildi Vıkıpedııa saıtyn tolyqtyrý, uıymdardyń ta­nystyrý saıttary, baspa BAQ-tar­dyń saıt úlgileri, tegin hostıng, BAQ qazaq tildi portalyn iske qosý jáne bas­qalar. Osylaısha Qaznet damýy birtindep jolǵa qoıylýda. «Naqty sandarmen sóılesek, domendik ataýlar sany 62 myńǵa deıin, Qaznet qoldanýshylar sany 6,5 mln. adamǵa, qazaqstandyq saıt­tardy qaraý 12,3 mln.-ǵa jetti», dedi Asqar Jumaǵalıev. Qaznet damýy­nyń qadaý jobalarynyń biri – elek­trondy kommersııa bolyp otyr. Elek­trondy aqsha jóninde zań qabyldandy. Onyń jyldyq aınalymy 300 mln.dollarǵa jetip otyr. Al ınternet-jarnama aınalymy 6 mln.dollarǵa jýyq­ta­ǵan. Mınıstr osy aqparattardy eksheı kele, 2014 jylǵa qaraı elek­trondy kommersııa rynogynyń kólemi 1 mlrd. 200 mln. dollarǵa jetýi múm­kin­digin jarııa etti. Bul sala boıynsha mınıstrlik birqatar zańdy qujattardy tolyqqandy daıyndap, jetildirý ústinde. Ashylý saltanatynda qytaılyq Huawei Tehnologies kompanııasynyń vıse-prezıdenti Tan Chıbın óz kompa­nııa­sy týraly aıtyp ótse, NR ınnova­sııa­lyq ortalyqtarynyń dırektory Pol Djeremas aqparattyq tehnologııalar­dyń damý úderisiniń shapshańdyǵy, SAP EMEA kompanııasynyń vıse-prezıdenti Qazaqstanda bilim ekonomıkasyn qu­rýdyń qozǵaýshy kúshteri týraly baıandamalar jasady. Tústen keıin uıaly baılanys týraly Qazaqstandaǵy baılanys operatorlary ókilderi ózderiniń jańa múmkindikterin, tájirıbeleri men keleshekke baǵdaryn, jańa uıaly baılanys ınnovasııalaryn júzege asyrý týraly seksııalyq oty­rys­tar ótkizdi. Sondaı-aq, uıaly quryl­ǵylar men qosymshalar, sandyq teledıdar men sıfrly kontent týraly ar­naý­ly seksııalar jumys júrgizdi. Bul oty­rystardyń barlyǵy jańa aqparattarǵa toly boldy. Al Baılanys jáne aqparat mınıstri Asqar Jumaǵalıev tústen keıin jýrnalısterge arnap baspasóz máslıhatyn ótkizdi. Baspasóz máslıhatynda «Zerde» UAKH» AQ basqarma tóraǵasy Nurlan Izmaılov, «Digital Communications Ka­zakhstan-2011» kórme-konferensııa­sy­nyń tóraǵasy Karl Iohannesson, «Qa­zaq­telekom» AQ basqarma tóraǵasy Qýa­nyshbek Esekeev, Huawei Tehno­lo­gies vıse-prezıdenti Tan Chıbın, «Kar-Tel» JShS dırektorynyń orynbasary Tuńǵyshbek Battalhanov, «Halyqara­lyq baǵdarlamalar ortalyǵy» AQ prezıdenti Saıasat Nurbek qatysty. Munda mınıstr Qazaqstannyń joǵary tehnologııa rynogyna qandaı usynyspen shyǵa alatyndyǵyn, sondaı-aq bola­shaq­ta baılanys operatorlary jumy­syn odan ári tıimdi etýge bar kúshin salatyndyǵyn jetkizdi. Qazaqstan ınnovasııalyq damýyn odan ári joǵarylatýǵa múddeli. Son­dyqtan búkil el aýmaǵyna barynsha qol­jetimdi ınternetti jetkizip, baı­la­nys júıesin damytýǵa barynsha kúsh salynýda. Árıne, bul aldaǵy bir-eki jyl ishinde atqaryla salatyn ju­mys­tar emes. Túbegeıli ózgerister qajet. О́ıt­keni, jyl saıyn tehnologııa sala­syn­daǵy jańalyqtar men jańǵyrýlar kóz ilestirmeı túrlene túsýde. О́tken jyly ǵana 3G baılanys júıesi týra­ly sóz qyldyq, al bıyl 4G týraly oıla­nyp jatyrmyz. Sondyqtan el damýy­nyń barynsha ekpin alýyna biz de tilektespiz. Sharanyń berer paıdasy mol dep otyrǵanymyz da osy. Kórme-kon­ferensııa barysynda Táýelsizdik sa­raıy­nyń ishinde uıymdastyrylǵan kór­mede álemge tanymal brendter kelýshilerge óz jańalyqtary men sońǵy jetistikterin jarnamalady. Venera TÚGELBAI. -------------------------------- Sýretti túsirgen  Orynbaı BALMURAT.