Alǵys arqalaǵan akademık

Dárigerlik qyzmettiń, ıaǵnı densaýlyq kú­zetiniń alǵy shebinde júretin hırýrgter bolsa, onyń ishinde balalar hırýrgi bolýdyń orny eren, aıryqsha. О́ıtkeni, onyń ózindik ereksheligi, óz talaby, óz qıyndyǵy bar. Máselen, jańa týylǵan, quıtaqandaı tirshilik ıesi shyryldap, shyrqyraǵanda janyna jalaý bolar perishtedeı dárigerge jaýtań­da­rymyz ras. Mine, sol mezette dárigerdiń dıagnozdy naqty qoıyp, durys sheshim qabyldaýyna baılanysty balanyń taǵdyr-talaıy sheshilip jatady. Árıne, balalar dárigerinde tereń bilim, bilik, kásibı sheberlikpen qosa, sezimtal ǵa­zız júrek, balaǵa degen súıis­pen­shi­lik pen asqan shy­dam­­­dylyq qasıet qajet. Tabı­ǵa­tynan osyndaı bar qasıetti boıyna dary­typ, balalardyń baǵy­­­na jaralǵan, búginge deıin 13 myń­ǵa jýyq balaǵa ókpe, ishperde, keýde qýysy, bas-mı ja­raqaty, ýrologııalyq aqaý­lar, t.b. aýyr pato­lo­gııa­lar­ǵa hırýrgııalyq kúrdeli ota jasap, olarǵa ómir syılaýda áli kúnge qolynan qan­daý­y­ry túspegen ataqty balalar hırýrgi Kamal Ormantaev­ty tanystyrýdyń ózi basy artyq nárse. Olaı deıtinimiz, otandyq medısınadaǵy pedıatrııa salasy men balalar hırýrgııasyn, onyń ǵy­lymyn Kamal Ormantaevsyz elestetip kórińizshi? Jo-joq. Osy turǵydan kelgende «balalar hırýrgııasynyń atasy», QR UǴA-nyń akademıgi, Memlekettik syıl­yq­­­tyń laýreaty, Qazaqstan ǵyly­my­na eńbek sińirgen qaı­ratker, «Parasat» ordeniniń ıegeri, me­dısına ǵylym­da­rynyń doktory, professor Kamal OR­MANTAEV menshikteýge kelmeıtin ulttyq tulǵa. * * * «HIRÝRGIIа – JARTYLAI ÁSKERI TÁRTIP» ... Budan jetpis bes jyl buryn Qorqyt babamyzdyń súıegi jatqan kıeli jerdiń irgesinde shekesi torsyqtaı ul dúnıege kelgende, onyń erjetken kezde babasy daýa tappaı ketken ajalǵa qarsy turar úlken shıpager bolaryn eshkim oılamaǵan shyǵar. Joqshylyq zaman. Atasy Or­mantaı da, ákesi Sárýar da jalǵyzdyq taýqymetin tartyp, turmys­tyń qıyndyǵyn kóbirek kóredi. Kamaldyń aldyndaǵy úsh qyz, úsh ul sábı kezinde aýyryp, shetinep ketipti. Birde aıaǵy aýyr anasyna qumalaqshy áıel: «Shyraǵym, ul týasyń, atyn – Kamal qoı. Odan keıin taǵy uldy bolasyń – onyń atyn Samal qoı», – dep batasyn beredi. Sol qum­a­laq­shynyń aıtqany kelip, aldymen mańdaıy jarqyrap ul kelip, atyn Kamal qoıady, sodan soń inisi Samal týady. Zaryǵyp kútken bala bolǵ­an­dyqtan ákesi erkeletip, sheshesi Aıjanǵa: «Balany renjitpe, aqsaq-toq­saq, soqyr bolsa da betinen qaqpa», dep únemi aıtyp otyrady eken. Osy­laısha, aqyldy tentek Kamal Qarmaqshydaǵy orta mektepti 1953 jyly úzdik aıaqtap, Almatyǵa oqýǵa barady. Ákesi: «Balam, men qan qyrǵyn soǵysty, jaralanǵan adamdy kóp kórdim. Aldyńdaǵy alty baýyryń beıkúná sábı kezinde shetinep ketti. Sen endi balalar dárigeriniń oqýyna bar, adamdardy emde», dep kesip aıtady da, bir qoıdy soıyp satyp, qaltasyna salyp beredi. Sonymen bir mektepten Almaty memlekettik medısına ınstıtýtyna bilim izdep attanǵan 13 baladan jalǵyz ózi oryssha emtıhannyń bárin kileń «úshtik» baǵaǵa tapsyryp, oqýǵa qabyldanady. Orys tilin kúndiz-túni úırenip, birde ash, birde toq júrip, 1959 jyly ınstıtýttyń pedıatrııa fakýltetin jaqsy támamdap, 1966 jylǵa deıin klınıkalyq ordınatýra men aspırantýrada bilimin jetildiredi. Bir jyl aýrýhanada bólim meńgeredi. Sonda óz isiniń bilgir mamany, ári jetekshisi bolǵan professor M.Brıakın óte qatal tártiptiń adamy bolsa kerek, tańer­­teńgilik konferensııaǵa keshikkenderdi: «Hırýrgııa – bul jartylaı áskerı tártip!» dep kirgizbeıdi eken. Onysy ras. Keıin ózi de osy tártipti ustandy. – Hırýrg bolý, onyń ústine balalar hırýrgi bolý óte qıyn da jaýapty jumys. Áńgime únemi pyshaqpen, qandaýyrmen jumys isteý, operasııa jasaý ǵana emes, bul mamandyq adamnan únemi tastúıin daıyndyqty, ishki sezimtaldyqty, naýqastyń jaǵdaıyn túsine biletin júrek náziktigin talap etedi. Sál ǵana aýytqýshylyq orny tolmas qatelikke uryndyrýy op-ońaı. Sondyqtan olardyń árbirine ózindik erekshelikterine saı em qoldanýmen qatar, balalar dárigeri sábı janyn túsinetin psıholog, tárbıeshi, eń bastysy, júregi meıirban jan bolýǵa tıis. Kóptegen dáriger mamandardyń ǵylymı bilim-biliktiligi joǵary bolǵanymen, shyn mánindegi tańdaýly balalar dárigeri bola almaǵandary osy meıirbandyqtyń, shyn janashyrlyqtyń jetimsizdiginen. Al adamnyń meıirbandyǵy týǵan jerdiń topyraǵynan, ananyń sútinen darıdy. Tabıǵatqa birtaban jaqyn adamdardyń boıynda jaqsylyq, meıirbandyq qasıetter molyraq bolatyny aqıqat»,- deıdi kúrmeýi qıyn mamandyqqa qatysty óz oıyn túıgen ǵalym. «Ustazy jaqsynyń, ustanymy myqty» degen, E.Cherkasova, M.Brıakın, A.Pýgachev syndy pedıatrııanyń has sheberlerinen tálim aldy. Zerek te alǵyr Kamekeń 1966 jyly kandıdattyq dıssertasııasyn qorǵaı­­dy. Ǵy­lym­ǵa tabandylyqpen berilip, shynaıy bilim izdeýdiń nátı­je­sin­de bar-joǵy 35 jasynda qazaqtan shyqqan tuńǵysh ǵylym doktory atan­dy. Más­keýde bolǵan jyldarynda ómirlik mamandyǵyna qatysty tereń tájirıbe jınaqtaýyna mol múmkindik týady. Al 32 jasynda Almaty memlekettik medısına ınstıtýtynda balalar hırýr­gııa­sy kafedrasynyń meńgerýshisi bolyp, sodan beri ony úzbeı bas­qaryp keledi. Sol aralyqta ınstıtýttyń pedıatrııa fakýltetinde eki ret dekan bolyp, 1980-85 jáne 1993-2001 jyldar aralyǵynda Pedıatrııa jáne balalar hırýrgııasy ǵylymı orta­lyǵyn basqardy. 2001 jyldan atalmysh ortalyqtyń qurmetti dırektory. Osy ýaqyt aýa­nyn­da ǵalym 310-nan astam ǵylymı jumys jazsa, 9 monografııanyń ekeýi Lenıngradta jaryq kórdi. Akademık qazaqstandyq balalar hırýr­gııa­synyń ǵylymı mektebiniń negizin qalaýshy, ári artynda myńdaǵan shákirt daıyndaǵan ulaǵatty da, qadirmendi ustaz. Onyń basshy­ly­ǵy­men 103 kandıdattyq, 16 doktorlyq dıssertasııa qorǵaldy. – Ǵylymı ataq alý, shen-shekpenge ıe bolý sonshalyqty qıyn bola qoımas, – deıdi akademık. – Biraq dárigerlik mamandyqtyń eń basty qıyndyǵy sol – bilimsizdik, tájirıbesizdik adamdy ózi oılamaǵan talaı tyǵyryqqa tireıdi. Ultjandy ǵalym tek óz mamandyǵymen aınalysyp qoımaı, der kezinde qoǵamdyq ómirge de belsene aralasyp, azamattyq pikir-usynystaryn ortaǵa salyp, oı týǵyza aldy. Qoǵam qaıratkeri retinde namys jolynda óz únin taısaqtamaı, batyl aıtatyn ultynyń kúreskeri. Soǵan qaramaı jany jaısań kisimen tildesý ońaı, ázilge jany qumar. Boıynda menmendik, tákapparlyq joq. «Júırik atqa shabandoz úıir, jaqsy adamǵa dos úıir» degen, Kamekeńniń dostary kóp, zııaly qaýym arasynda bedeli óte joǵary. «Altyn qoldy» dáriger úshin dúnıedegi eń ystyq júrekjardy lebiz, eń taza aqjarylqap kóńil, shynaıy mahabbat ózi emdegen ba­la­lardyń, olardyń ata-analarynyń yqylasy ekenin ol jıi aıtady. «Jalpy men baı adamnyń birimin. Myńdaǵan balanyń ómirin saqtap qalyp, ata-analardyń alǵysyn aldym. Mine, naǵyz baılyq – osy baılyq» deıdi shıpager aǵamyz. О́ıtkeni, ol ómirdiń baǵasyn biledi, qanshama kishkene balaqaıdyń ólimmen arpalysyn kóz aldynan ótkizdi, solardyń qanshasyna jaryq dúnıe, qansha sharasyz ata-anaǵa ólsheýsiz qýanysh syılady. Redaksııa tapsyrmasymen Kamal aǵamen jolyq­qa­nymyzda «Men jaıynda elimizdiń tanymal, belgili azamattary óz oılaryn bildirdi, bildirip te jatyr, biraq men úshin analardyń aq tileýinen, alǵysynan artyq qymbat syılyq joq. Analardy sóıletińiz. О́ıtkeni, dárigerlik qyzmetimde balalarmen qosa analyq qasıettiń qudiretin tereń túsindim, olardyń aldynda bas ıemin» dep, óz anasy jaıly tebirene syr shertti... ANA TÝRALY TOLǴANYS Ana men bala bir-birinen ajyramas egiz uǵym. Árbir adamnyń ómir­de­gi baspaldaqtary ana qursaǵynan bastaý alsa kerek. Quıtaqandaı tir­shilik ıesin 9 aı, 9 kún qursaǵynda ustap, ómirge ákelý – bilgen adam­ǵa ońaı emes. Sondyqtan da ananyń adam tirshiligindegi orny erek­she. Onyń kóterer júgi, atqarar mindeti zor. Alyp ta, batyr da, aqyn da, ákim de anadan týady. Ǵalamda ana meıirimine jeter meıirim, ana mahabbatyna jeter mahabbat joq shyǵar, sirá. Ol shetsiz, sheksiz eken. Mamandyǵym ana men bala ómirine baılanysty bolǵandyqtan, ár túrli dertke shaldyqqan balalardy emdeý barysynda ananyń balaǵa degen sheksiz meıirimine kóp kýá boldym. Adam balasy qınalǵan kezde eń aldymen oıyna anasyn alady eken. Aýrýhanada kózi jáýdirep, dárigerden kómek kútken balaqaı eń aldymen alaqtap aınalasynan anasyn izdeıdi. Baýyr eti balasynyń basyna túsken qaıǵysyna jany qınalyp, et baýyry eljirep turǵan anany kórgende ana aldynda bas ıesiń. Sondaı sátterde oıyńa eriksiz óz anań oralady. Anam Aıjan 8 ret qursaq kótergenmen, taǵdyrdyń jazǵany bolar, alǵashqy 6 sábıi ómirden erte ketti. Sodan ákemiz ekinshi ret úılenip, kishi sheshemiz úsh qyz týdy. О́kinishke qaraı, ol kisi úshinshi qyzy dú­nıe­ge kelgende qaıtys boldy. Anamnyń júregi úlken, kóńili darhan adam edi, álgi shıetteı úsh qyzdy kisi esiginde qańǵyrtpaımyn dep ba­ýy­ryna basyp, ózi tárbıeledi. Áli kúnge eriksiz tańdanatynym, anam quıtaqandaı Qaldygúldi emizgende omyraýynan sút shyqty. Mine, ta­bıǵattyń qudireti qandaı!? Eshkim túsindire almas analyq meıirimniń sheksizdigi ǵoı, áıtpese talaı jyldan beri bala emizbegen, onyń ústine jasy elýden asyp ketken adamnyń boıynan qalaı sút shyǵady?! Men 1953 jyly bilim qýyp, úıden alshaqqa kettim. Dáriger ma­man­dy­ǵyn meńgerý ońaı emes. Kúni-túni talmaı izdenesiń, ǵylymda jańa­lyq ashýǵa talpynyp, naýqas jandarǵa qolushyn berýge bar jan-tánińdi sa­lasyń. Bilim qýyp, Máskeý astyq. Qyzylorda óńiri shalǵaıda bolǵan­dyqtan, elge sırek barýshy edik. Týǵan jerge saǵynyp kelgende anam kemseńdep, kóz jasyn syǵyp alatyn. Sol kezde: «Apa nege jylaısyz?» dep tańdanýshy edim. Sóıtsem, ananyń qulynshaǵyn kórgende qýa­nysh­tan kózine jas úıiriledi eken ǵoı. Meniń búgingideı tabystarǵa, bıikterge jetýimde ómirlik rýhanı nár berip ketken ata-anamnyń úlesi ó­l­sheýsiz. Biraq qyzyǵymdy, jaqsylyǵymdy kóre almady. Sol bir kezderi ózim qyzmetke de, ómirge de endi-endi qalyptasa bastaǵan kezim edi ǵoı. Ákem 1960, anam 1968 jyly qaıtys boldy. Qazir jasym 75-ti eńsergen shaqta kókiregimdi bir ókinish kerneıdi. Anama qansha alǵys aıtsam da, qazaqtyń jón-joralǵysyn saqtap, bir táýir kóılek kıgizbeppin-aý... «QUDAI QOLYŃYZǴA QÝAT BERSIN!» Jas kezimde búkil otbasymyz bolyp súıip oqyǵan danyshpan kardıohırýrg N.Amosovtyń «Oılar jáne júrek» deıtin kitaby boldy. Shy­­nyn aıtqanda, oqylǵan sol kitaptan túsingenim kóp te emes edi. Biraq, bir nárseni myqtap uqqanym anyq: hırýrg mamandyǵy – oıǵa syı­maı­­tyn, tańǵajaıyp, tosyn, kózsiz batyrlyqty talap etetin nárse. Tek aı­ryqsha adam, erekshe talantty adam ǵana hırýrg bola alady. Hırýrg ma­man­­­dy­­­ǵy barlaýshy, ushqysh, ǵaryshkerdiń mamandyǵy sekildi. О́ıtkeni, adam ómiri onyń qas-qaǵym sátte qabyldaǵan durys sheshimine baılanysty. Osydan 36 jyl buryn dúnıege kelgenine úsh-aq kún bolǵan sábıime jedel operasııa jasaý qajet boldy. Operasııa óte kúrdeli, bylaısha aıtqanda biregeı bolǵandyqtan, ony jasaýǵa sheshim qabyldaý qıynǵa tústi. Máskeýge aparamyz ba degende, sol kezde 40 jastaǵy balalar hı­rýr­gi Kamal Ormantaev «balany esh qaıda jiberýdiń qajeti joq, ope­rasııany ózim jasaımyn» dep moınyna aldy. Operasııa alty saǵatqa sozylyp, sátti ótti. Osy ýaqyttan otbasymyzda taǵy bir kezeń bastal­dy. Operasııadan keıin demalýdy, tamaq ishý, jutý, jylaýdy úırenip, ómir úshin naǵyz kúres júrgizip jatqanda, kishkene balaqaıdyń atyn qoıýdy umytyp ketippiz. Bul máseleni sheshýdi otbasymyzdyń bas ıesi atamyz óz qolyna aldy. Ol kisi Kamal Sárýarulyna habarlasyp: «Kamal, nemeremdi seniń esi­miń­men ataýǵa ruqsat ber» degende, ol kisi sasyp: «Qazaqta ondaı yrym bar ma edi?» depti. Biraq, sol kezdegi respýblıkanyń bas prokýrory atamyz kúshke basyp: «Qabyldandy. Nemeremniń aty Kamal bolady», dedi. Mine, so­dan beri 35 jyl ótipti. Balamyz erjetip úılendi, endi óziniń eki uly bar. Kamal aǵa, siz búkil analardyń alǵysyn alǵan adamsyz. Sondyqtan da uzaq ta baqytty ómir súrýge mindettisiz. О́zgelerge ómir syılaıtyn qolyńyzǵa Jaratqan ıemiz qýat bersin! Qurmetpen, Kamal Seıitovtiń anasy Alla SEIITOVA. * * * «ALLA AIDAR TAQQAN DÁRIGER» Kamal aǵamyzdy Alla taǵala týmysynan, anasy Aıjan jaryqtyq­­­tyń boıyna bitkennen-aq úlken sana-sezim, taýdaı talap, adam ja­­­ny­­­nyń qorǵanyshy bola biletin parasattylyq pen «táńiri jaratqan dáriger» «laýazymymen» ómirge ákelgen sııaqty. Ol kisimen ulym Ilııastyń 2 jasynda, 1983 jyly tanystym. Sodan beri 28 jyl ótipti. Birinshiden, Alla ­­­taǵalanyń qudireti, ekinshiden Kamal aǵanyń kásibı biliginiń arqa­­­synda balama óte kúrdeli operasııa jasalyp, aman qaldy. Sol kún­­­der­­­degi meniń jaǵdaıymdy esh ananyń basyna bermesin. Ilııasym 37 kún jansaqtaý bóliminde jatyp, úsh ret klınıkalyq ólimdi bastap ótkerip, úsh márte tirilgende, men de úsh ret ólip-tirilgen anamyn. Bir aıdyń ishinde shashym aǵaryp, búkil bolmysym, ómirge degen kózqarasym ózgerdi. Alla taǵala men dárigerge degen senimim arta tústi. Inshalla, men úshin qara túnek kúnderde Kamal aǵa tań bolyp atyp, kún bolyp shyqqan, Alladan keıingi pirim edi. Ol kisi Alla aıdar taqqan dáriger. Qazir Ilııasym ımanjúzdy, musylmanshylyǵy mol, ınabatty azamat. Bir emes, eki mamandyq ıesi. Bokstan sport sheberi. Endeshe, ulymnyń os­­­yn­­­daı dárejege jetýinde akademık Kamal Ormantaevtyń qosqan úlesi ulan-ǵaıyr. Ilııasym úshin Kamal atasy ómirlik úlgi-ónege. Osy jyldar aralyǵynda Kámekeńmen aralasa júrip, aty ańyzǵa aınalǵan balalar hırýrgi, ǵajaıyp ǵalym ǵana emes, onyń búkil ǵalamdy kókiregine kisiligimen sıǵyza alǵan úlken júrekti parasat ıesi ekendigine kóz jetkizdim. Kisimsinýdi bilmeıtin qazaqtyń qarapaıym ǵana balasy óz elimizdi aıt­pa­­­ǵanda TMD, shet el medısına ǵalymdaryn bilimdiligimen moıyndatyp otyr. Asylyq aıtqanym emes, jalǵyz men ǵana emes, akademık Ormantaev ota jasap, emdegen kóptegen ata-analarmen tanys bolyp, olardyń da shek­siz alǵys­­­­ta­­­ryna kýámin. Ol kisini tek biz ǵana emes, keń baıtaq eli­­­miz­­diń túkpir-túkpirinde pir tutatyn otbasylar, ata-analar sany jeterlik. Il­ı­­ıa­­­­sym úshin Allaǵa shú­­­kir­­­shi­­lik aıtyp, búkil áýletimiz eki dúnıede Ká­me­­­­keń­niń aldynda bas ıip ótemiz. Aq tilekpen, zor alǵyspen Marhabat  Dosbaıtegi-Qasymjanova. * * * «ORMANTAEV – QAZAQ ULTYNYŃ BEINESI» Bastan keshkenderdi saq­­­taýǵa ata-ananyń júreginen ar­­­tyq «qoıma» tabyla qoımas, sirá. Ásirese, ol balaǵa baı­la­nys­ty bolsa. Dúnıede bala úsh­­­in ana júreginen asatyn adal, názik sezim joq shyǵar. Men ulym Tilek úshin kóp qıyn­dyq­ty basymnan keshtim. Ol bir jarym jasynda sırekteý kezdesetin dertke shaldy­ǵyp, aýyr halde jatty. Sol qıyn kezderdegi kúndelik dápterime kóz júgirtsem, balam úsh jyldyń 319 kúnin aýrýhanada, onyń 64 kúnin bala ál ústinde №1 balalar aýrýhanasynda ótkizipti. Sondaı qıyn jaǵdaıda qudaı ońdap, Kamal Sárýarulynyń qamqorlyǵynda bolyp, ba­­­lamnyń beti beri qarady. Mine, sol kezderi tún uı­­­qysyn tórt bóletin tek analar ǵana emes ekenin bildim. Túnniń qaı ýaqytynda bolmasyn (keıde tań al­­­dyn­­­­da) sonaý qalanyń túkpirindegi 3-shi shaǵyn aýdannan kelip, tezdetip palataǵa kirip balany qarap, bizge dem berip ketedi. Dárigerlik biliktiligi, shıpagerligi óz aldyna, ol kisiniń balaǵa degen janashyrlyǵy – ana­­nyń qamqor­­lyǵynan kem emes ekenin kórip, qaıran qaldym. Baıqaýymsha, Kamaldyń ustanatyn bıik ustanymy – álemniń barlyq altynyn jınasa da, ol sábıdiń bir tamshy kóz jasyna turmaıdy degen ósıeti. Osy rette bala densaýlyǵy dese janyn shúberekke túıetin Kamaldaı adam kemde kem desem, artyq madaqtaǵanym emes. Ol kisi janyn oljalap alyp qalǵan Tilek búginde erjetip, el qataryna qosylyp, jeke shańyraq kóterdi. Búginde balaly-shaǵaly, úsh uly bar. Olar da Kamekeńdi aty ańyzǵa aınalǵan atamyz deıdi. Halyqta «Eger adamda jaqsy qasıet bolmasa, oǵan baq ta, baqyt ta qonbaıdy» degen sóz bar. Mine, osy sóz Kamekeńe arnalǵan sııaqty. Baıqaýymsha, oǵan naýqas balanyń áke-sheshesiniń kim ekeni, qandaı qyz­­­met atqaratynynyń qajeti shamaly. Ol tek bala ǵumy­­­ryn saqtap qalmaıdy, ony mápelep emdep, alaqanyna salady. Erteń jaqsy adam qataryna qosylyp, qoǵamǵa qyzmet jasaýy úshin qolynan kelgenin aıamaıdy. «Balany emdedim, táýir boldy, endi joly bolsyn!» deýmen Kamaldyń qamqorlyǵy shektelmeıdi. Ol balanyń bolashaǵyn syrttaı baıqap, árdaıym ata-ana, týystarynan surap, bilip otyrady. Budan artyq qandaı adamgershilik kerek! Osy rette Kamekeń týraly tórtkúl dúnıege belgili ǵalym, «Álemniń balalar doktory» atanǵan Leonıd Roshaldiń: «Ormantaev – qazaq ultynyń beınesi» dep tujyrymdaýy óte oryndy da jáne shynaıy shyndyq. Bul – ultymyz úshin úlken maqtanysh. Qaınıkamal QABDIEVA. QR bilim berý isiniń úzdigi. * * * «EŃ BAI ADAM – DENI SAÝ ADAM» Bul Kamal Sárýarulynyń eń jaqsy kóretin sózi. Menińshe, qazaq jerinde myńdaǵan balany ólimnen arashalap qalǵan balalar hırýrgi, professor K.Ormantaev Jaratqannyń bizge jibergen syıy. Onyń úlken júregi men «altyn qoly» qanshama balaǵa ómir syılady deseńizshi. 1988 jyly bizdiń otbasymyz úlken qaıǵy-qasiretti basymyzdan ótkerdik. Bir jas on aıdaǵy qyzym Ásel kórshiniń úıinde oınap júrip, baıqaýsyzda silti (ýksýs) iship qoıady. Tórtinshi deńgeıdegi óńesh kúıigi, alǵashqy on kúnde qyzym úsh ret klınıkalyq ólimdi bastan ótkizdi. Tamaǵynan as túgili, sý da ótpedi. Joldamamen Almatyǵa №1 balalar aýrýhanasyna kelgende taǵdyr bizdi professor K.Ormantaevqa jolyqtyryp, qyzym­­­nyń ómirimen kúres bastalyp ketti. Uzaq em, saýyqtyrýdan keıin 1991 jyly professor toq ishekten kesip alyp, jasandy óńesh saldy. Iаǵnı, óńeshke aýtoezofagoplastıkalyq operasııa jasalyp, qyzymnyń jańa ómiri bastaldy. Sodan beri 22 jyl ótti. Ásel QazUÝ-di bitirip, tur­mys­qa shyǵyp, aıaǵy aýyr bolǵanda taǵy da problema bastaldy. Qaı gıneko­­­­log­­qa barmaıyq, qyzymdy esepke alyp, bosandyrýdan bas tartty. Ne isteımiz? Qyzymnyń aıy-kúni jaqyndap qaldy. Sodan jylap-eńirep dári­gerimiz Kamal Sárýarulyna keldik. 22 jyl ýaqyt ótse de Áselimdi umyt­papty. Bizdi jyly qabyldap, jaǵdaıdy túsinip, qyzymdy Ana men bala ǵylymı ortalyǵyna jatqyzýǵa kómektesti. Áselim esh operasııasyz, ózi bosanyp, uldy boldy. Kamal aǵasy nemereme Musaǵalı degen esim berdi. Endigi meniń analyq armanym, asyl tilegim – nemerem de uly ǵalym, aptal azamat Kamal Ormantaevtaı bolsa deımin. Qurmetpen, dáriger-kardıolog Gúljamal KUSPAEVA. Túrkistan qalasy. * * * BALALARDYŃ BAǴYNA JARALǴAN Meniń pesheneme Kamal Sárýarulymen kezdesý otbasymyzdaǵy bolǵan qaıǵyly jaǵdaıdan keıin jazylypty. Nemerem Zarına bir jas eki aıynda №1 balalar aýrýhanasynyń jansaqtaý bólimine óte aýyr halde tústi. Nemeremdi kórgende «bári bitti, bala aman qalmaıdy» dep oıladym. Alaıda Kamal Sárýaruly bastaǵan dárigerlerdiń kúshimen nemerem «komadan» shyqqanmen, ómirine tóngen qaýip seıilmedi. Dárigerler jedel operasııa jasaý kerek dep sheship, 1997 jyly jeltoqsan aıynda óziniń shákirti Ǵanı Qurbanbekovpen balanyń bas súıegine kúrdeli operasııa jasaldy. Maǵan sol joly operasııadan óte qatal, ózine myǵym, biraq qatty sharshap shyqqan Kamal Sárýaruly qatty áser etti. Sonda ǵana hırýrg maman­­­dy­ǵynyń óte kúrdeli, aýyr ekenin túsindim. Operasııadan keıin ol kisi Zarı­na­nyń densaýlyǵyn qadaǵalap otyrdy, al biz bolsaq professordyń bergen nusqaýyn buljytpaı oryndaýǵa tyrystyq. Qazir Zarınam 16 jasta, jalpy bilim beretin mektepte jaqsy oqıdy. Men Jaratqan ıemiz sondaı qıyn kezeńde meıirban jáne adal, óz isiniń aıtýly sheberi Kamal Sá­rýarulyn bizdiń baǵymyzǵa jibergen shyǵar dep oılaımyn. Mıra MUQAShEVA,  Zarınanyń ájesi. * * * ...Halqynyń qurmetine bólengennen artyq ataq ta, dańq ta joq shyǵar, sirá. Búginde medısınanyń abyz aqsaqaly atanǵan Kamal Sá­rýaruly ótken ómi­­rine, taǵdyr-talaıyna shúkirshilik etedi. Jaqsy jar Jaratqannyń járdemi degen, jubaıy Rozamen tatý-tátti ómir súrýde. Áke jolyn qýǵan balalary Almas ǵylym doktory, Sáýlesi ǵylym kandıdaty, Jaras – dıplomat, Aıjan – stýdent. Al urpaq jalǵas­ty­ǵy – nemereleri kóz qýanyshy. «Qansha alǵys alsań, sonsha ǵumyr ja­saı­syń» degen shyǵys támsili bar. Endeshe, ana­­lar­­­dyń alǵy­syn ar­qala­ǵan aka­demık aǵamyzdyń ǵu­my­­­ry uz­aq bolǵaı. Gúlzeınep SÁDIRQYZY.