Aqjaıyq adymdary

Elbasy táýelsizdik tusyndaǵy óńir tabystaryn oń baǵalady Buǵan deıin Shyǵys Qazaqstan, Almaty ob­lys­tarynda bolǵan nóser men sel kezinde el halqynyń aýyz­bir­shi­ligi tuńǵysh ret synaqtan ótip edi. Mine, sondaı márttik pen dar­handyqtyń, aýyzbirshiliktiń tap­tyrmas úlgisi Batys Qazaq­stan óńirindegi kóktemgi tas­qyn­da taǵy da al­dy­myzdan shyqty. Bul – Qazaqstan halqynyń ózara dostyǵy men týysqandyǵynyń jáne bir-birine degen súıispenshiliginiń aıqyn dáleli. N.NAZARBAEV. Halqymyz kókten sirkirep tógilgen jańbyrdy nurǵa balaı­dy. Shólirkep jatqan dala men elge jańbyr jaýǵan kúni jo­laý­shy kele qalsa: «Nur ala kel­di­ńiz», dep tóbelerine kóterip alyp, bar syı-qurmetterin al­dyna jaıady. Elbasy respýb­lı­ka­myzdyń batystaǵy qaqpasy – Batys Qazaqstan oblysyna saparmen keler qarsańda birneshe kún boıy Aqjaıyq aspanyn qara bult torlap, úsh-tórt kún qata­ry­nan jańbyr jaýyp turǵan-dy. Al, dál keshe, Memleket basshy­sy Nursultan Nazarbaevtyń usha­ǵy Oral áýejaıyna tó­men­degen sátte bult seıilip, jaıma-shýaq jaz qaıta kelip ornaǵandaı boldy. El Prezıdentin jaıdary da jyly júzben qarsy alǵan myńdaǵan batysqazaqstandyqtar: Qurmetti Nursultan Ábishuly! Siz bizge nur da, jyly shýaq ta ala keldińiz, dep shyn júrekten shyqqan rızashy­lyqtaryn bildirip jatty. Munda Elbasy birden bıylǵy kóktemgi sý tasqyny kezinde zardap shekken turǵyndarmen kezdesip, sóz sóıledi. Zelenov aýda­ny­nyń ortalyǵy Peremetnyı kentinde Elbasy oı men sóz túıi­nin tómendegishe tarqatty. Qurmetti batysqazaqstandyqtar, táýel­siz­dik baǵa jetpes saıası qundylyq qana emes, sonymen birge, ol kez kelgen ýaqytta tutqıyldan tap beretin syn da, synaq ta bolyp tabylady. Táýelsiz elimiz sondaı synaqpen bıyl tuńǵysh ret bettesti. Ol – Oral óńirinde, búkil res­pýblıka aýmaǵy boıynsha al­ǵanda buryn-sońdy bolyp kór­me­gen joıqyn sý tasqyny. Osy tabıǵat apatynyń jaı-kúıi al­ǵash­qy kúnnen nazarymyzda bol­dy. Onyń zardaptaryn joıý úshin ortalyqtan 18 mıllıard teńge qarajat bólindi. Osyndaı synı sátte toǵyz myńnan astam adam apat aıma­ǵy­nan kóshirildi. Tasqynnyń sal­da­ry 1500-den astam turǵyn úı men áleýmettik-turmystyq nysan­dar­dyń isten shyǵýyna ákelip soq­tyrdy. Mine, búgin bárimiz kýá bolyp turǵanymyzdaı, óte qysqa ýaqyt aralyǵynda, nebári úsh aıdyń ishinde turǵyn úı qala­shyq­tary boı túzedi. Buǵan deıin Shyǵys Qazaqstan, Almaty ob­lys­tarynda bolǵan nóser men sel kezinde el halqynyń aýyz­bir­shi­ligi tuńǵysh ret synaqtan ótip edi. Mine, sondaı márttik pen dar­handyqtyń, aýyzbirshiliktiń tap­tyrmas úlgisi Batys Qazaq­stan óńirindegi kóktemgi tas­qyn­da taǵy da al­dy­myzdan shyqty. Bul – Qazaqstan halqynyń ózara dostyǵy men týysqandyǵynyń jáne bir-birine degen súıispen­shiliginiń aıqyn dáleli. Tek jeke turǵyndar ar­naıy esep-shotqa 2 mıllıard teń­gege jýyq qarajat aýdarypty. Sóıtip, biz bıyl Táýelsizdiktiń jıyrma jyldyǵy qarsańynda Qazaqstan halqynyń birligi men yntymaǵyn tórtkúl dúnıege pash ete bildik. Qonys qutty bolsyn, otbasylaryńa amandyq pen ba­qyt tileımin. Osylaı dedi de Elbasy «Mu­naı­shy» ataýyn ıelengen Zelenov aýdany ortalyǵyndaǵy jańa qa­lashyqtaǵy oqtaı túzý kóshelerge súısine kóz tastady. Munda ja­ńa­dan boı kótergen toǵyz kóshege táýelsizdik talaptaryna saı keletin ataýlar berilipti. Mine, qa­rańyzshy, qulaq túrip kórińizshi! Mundaǵy ortalyq kóshelerdiń biri – Táýelsizdiktiń jıyrma jyl­dy­ǵy ataýyn ıelenipti. Ári qa­raı, Qazaqstan halqy Assam­bleıa­sy, Jańa qonys, Keń dala, Bo­la­shaq, Arýana, Mereı, Nurly bo­lyp jalǵasyp kete beredi. Keshegi keńestik saıasatta qala men aý­yl­dyń arasyndaǵy aıyrmashy­lyq­­ty joıý degen óte kúrdeli má­sele jıi aıtylatyn. Alaıda, KSRO-nyń jetpis jyldyq ta­rı­hyn­da bul másele Abaı atamyz­sha aıtqanda, «baıaǵy jartas – bir jartas» kúıinde qalyp qoıǵany belgili. Nursultan Nazarbaev Zelenov aýdanyndaǵy jańa qonys ıelerimen kezdesýde atap kórsetkendeı, sheshilmesteı kóringen bul má­se­le tek táýelsiz, egemen el jaǵ­daı­ynda múmkin bolyp otyr. Sonyń aıqyn bir dáleli, burynǵy tilmen aıtqanda, otyn-sýy, búgingi tilmen aıtqanda, gazy men jy­lýy, barlyq sanıtarlyq-gı­gıe­na­lyq qondyrǵylary bar úı­ler­diń aýyldarda salyna bastaýy. Osyndaı ıgilikti tasqyn sý zardaptaryna ushyraǵan Zelenov aýdanyndaǵy 92, Tasqala aýda­nyndaǵy 72 otbasynyń kóre bastaǵany qandaı ǵanıbet. Bul jerde oblys ortalyǵyndaǵy 500 otbasyna arnalyp turǵyzylǵan ári qazir qurylysy aıaqtalyp qalǵan kóp qabatty turǵyn úı keshenderi bólek bir áńgimeniń syba­ǵasy bolmaq. Shaǵaladaı sap tú­zegen Qazaqstannyń Reseımen shekaralas aýdandaryndaǵy jańa qala­shyqtar jóninde óz oı-pikirin gazet tilshisine Reseı Fe­dera­sııa­synyń Saratov oblysyna qarasty Ozınkı aýdanynyń bas­shy­sy A.Galıashkına bylaısha bildirdi. – Men keńestik kezeńde bıyl kóktemde sý tasqynyna ushy­ra­ǵan Zelenov aýdanynda basshy­lyq qyzmette boldym. Sol kezdegi úlken laýazym – aýpartkomnyń birinshi hatshysynyń oryntaǵy maǵan senip tapsyryldy. Senim údesinen shyǵýǵa umtylyp, jas­tyq kúsh-jigerimizdi aıamaı qyz­met jasadyq. Alaıda, qazirgi táý­el­siz Qazaqstan jaǵdaı­yn­da­ǵy­daı aýdandardyń qaryshty damýy bizdiń óńimiz túgili, túsimizge de kirmeıtin. О́zime jaqsy tanys Tasqala jáne Zelenov aýdan­da­ryn­da tabıǵat apaty kezinde Qa­zaqstan Respýblıkasynyń Pre­z­ı­denti Nursultan Nazarbaev pen kórshi eldiń úkimeti tarapynan kór­setilgen sheksiz qoldaý men kómekten men óz otanymdaı bo­lyp ketken kórshiles memlekettiń orasan zor áleýetin tanyp tur­ǵandaımyn. Bul úshin árbir qa­zaq­standyqtyń laıyqty maqtanysh sezimine bólene alatyny anyq. Árıne, kórshilerdegi jetistikterdi qyzǵanbaımyz. Oǵan qyzy­ǵa­myz. Shynyn aıtqanda, dál qazir men Zelenov pen Tasqaladaǵy taq­taıdaı túzý, sáni men sal­ta­naty kelisken kóshelerdi kórip, erekshe tolqý ústinde turmyn. Jaraısyńdar, qazaqstandyqtar! Ádilin ári ashyǵyn aıty­ńyz­shy, qurmetti oqyrman. Osy­laı­sha shyn júrekten aǵynan ja­ry­la aıtylǵan oı-pikirdi aıtpaı, jazbaı, elemeı ketý múmkin be? Múmkin emes qoı. Sondyqtan da biz bul arada «Syrt kóz – syn­shy» degendeı, Antonına Alek­seevna­nyń qaltqysyz lebizin qosa aıta ketkendi jón kórdik. Elbasynyń jańa qonys ıelerimen kezdesýi kezinde el aqsa­qal­dary atynan Asylbek Sul­tan­ǵalıev sóz alyp, «Sabyr túbi – sary altyn» degen halyqtyq qa­ǵıdanyń ómirsheńdigi búgin taǵy bir dáleldenip otyrǵanyn aıt­ty. Joıqyn tasqyn sý jo­lyndaǵynyń bárin jaıpap-tós­tep kelip qalǵanda abyrjy­ǵany­myz ras. Alaıda, Memleket bas­shysy men barsha qazaqsta­n­dyq­tardyń qoldaýyn sezingen sátte mundaı kóńil-kúı aýanynan tez aryldyq. Qashanda aman-saý bo­ly­ńyz, Nursultan Ábishuly. Eldiń tynyshtyǵy Elbasynyń amandyǵyna da baılanysty.  Osy bir sátte biz ózińizdeı el úshin týǵan uldy dúnıege keltirgen anańyz Áljannyń rýhyna da bas ıgimiz keledi», – dep túıindedi aqsaqal óz oıyn. – Qurmetti Nur-aǵa! Meniń aty-jónim Natalıa Táttiǵulova. Ákem – belarýs, anam – orys qyzy. О́zim qazaqtyń kelinimin, – dep sóz bastady budan soń ar­naıy ornatylǵan tuǵyrǵa kó­te­rilgen «Munaıshy» qalashy­ǵy­nyń taǵy bir jańa turǵyny. – Otbasy ıesi ekeýmiz Móldir, Qa­­zy, Qarasaı, Mahabbat jáne Sezim esimdi ul-qyzdardy dúnıege áke­lip, qazaq halqy sanynyń ósýine úles qosyp jatyrmyz. Qazaqstan – meniń Otanym. Men óz baqytymdy osy topyraqtan taptym. Bizge jańadan turǵy­zyl­ǵan kóshelerdiń birinen keń de jaıly úı berildi. Bul, eń aldy­men, jas, kóp balaly otba­sy­lar­dy qoldaý men qamqorlyq kórsetýge baǵyttalǵan Sizdiń saıasatyńyzdyń nátıjesi dep bilemiz. Sol úshin de Sizge myń alǵys, Nursultan Ábishuly. Jańa qalashyqtyń taǵy bir turǵyny Varvara Sýetına óz sózin qysqasha qaıyryp, halyq­tyq salt-dástúrge saı Elbasyn ir­gede turǵan jańa qonysynan dám aýyz tıip shyǵýǵa shaqyrdy. Júzi qýanyshtan jaınap turǵan ana tilegin Nursultan Ábishuly aıaqsyz qaldyrǵan joq. Memleket basshysy bul shańyraqqa bas su­ǵyp, otbasy múshelerimen tany­syp, dastarqandarynan dám tatty. Budan soń Elbasy otyrǵan tikushaq qurylysy aıaqtalǵan qýa­ty 54 megavattyq gaz týr­bı­naly elektr stansasyna qaraı ba­ǵyt ustady. Budan tup-týra jı­yrma jyl buryn, táýelsiz­dik­ke qadam basqan kezde res­pýb­lıkanyń ár aımaǵy men ón­di­risiniń tek ózderine ǵana tán problemalary men qıynshy­lyq­tary aldan shyqqan edi. Mysaly, Batys Qazaqstan oblysy úshin mundaı problema – keshegi KSRO-nyń muragerindeı kórinetin kór­shiles alyp el – Reseıdiń al­dyn­daǵy energetıkalyq táýeldilik bolatyn. Sol tustaǵy derekter toqsanynshy jyldardyń bas kezinde Batys Qazaqstan obly­sy­nyń Reseı energetıkterine kirip­tarlyǵy 90 paıyzǵa jetkenin kórsetedi. О́ıtkeni, bul kezde Oral óńiri Qazaqstannyń biryńǵaı elektr júıesinen tym alshaq ornalasty. Budan keıingi jyldarda óńirdi energetıkalyq táýelsizdikke jet­ki­zýdiń joldary belgilenip, soń­ǵy tórt-bes jylda bul is tamasha nátıje berdi. Osy ýaqyt ara­ly­ǵynda oblys aýmaǵynda birneshe gaz-týrbınaly elektr stansalary salyndy. Sonyń eń qýat­ty­lary­nyń biri – qýaty 54 megavattyq atalǵan úlgidegi stansanyń al­ǵash­qy kezegi 2010 jyldyń 28 maýsymy kúni el Prezıdenti Nur­sultan Nazarbaevtyń qaty­sýy­men bolǵan telekópir kezinde paıdalanýǵa berildi. Osy nysan­nyń iske qosylýy arqyly óńirde energetıkanyń ımporttyq úlesin 90 paıyzdan 2 paıyzǵa deıin tómendetýge jol ashyldy. Mine, Elbasy Aqjaıyqtaǵy energetıkalyq táýelsizdiktiń bas­taýy bolǵan osy GTES-tiń bú­gin­gi tynys-tirshiligimen tanysty. Munda Batys Qazaqstan obly­sy­nyń ákimi Baqtyqoja Izmu­ham­betov Memleket basshysyna 2010-­2014 jyldary oblysta Úde­meli ındýstrııalyq-ınnova­sııa­lyq baǵdarlamany iske asyrýdyń jaı-kúıi týraly baıandap berdi. Indýstrııalyq jobalar maketimen tanysqan Elbasy bul ba­ǵytta Oral óńirinde tyndy­ryl­ǵan isterdi oń baǵalady. Ujym múshelerine jiger men dem bere otyryp, olarmen az-kem oı-pikir almasty. Sol sátte stanok ja­nynda jas ta myǵym jigit turdy. Nursultan Ábishuly onyń ja­nyna keldi de aty-jóniń kim dep saýal tastady. – Nıkolaı Ponomarenko, – dedi ol. – О́z jumysyń saǵan unaı ma? – Árıne, unaıdy, Nursultan Ábishuly. – Baıqap turmyn, kórip tur­myn, mundaǵy qural-jabdyqtar men qondyrǵylardyń bári de jańa eken. Sonyń tilin jetik meńgerý úshin budan da jaqsy eńbek et. Jańa qondyrǵynyń tilin jetik bilýge umtyl, Nıkolaı. Elbasy jas jigittiń jigerin osylaı janydy. – Mindetti túrde kóńil bó­le­min. Bildirgen senimińizdi aq­taı­tyn bolamyn, Nursultan Ábish­uly, – dedi óz kezeginde keýdesin qýanysh kernegen jas mehanık. Kásiporyn ujymymen kezdesý barysynda Elbasy, ásirese, zamanaýı tehnıkanyń tilin meń­ger­gen jas mamandardyń bola­sha­ǵyna zor senim artatynyn aıtty. Almaty qalasyndaǵy Energetıka jáne baılanys ınstıtýtynyń túlegi, stansa operatory Áıgerim Ihsanova Memleket basshysyna jas mamandarǵa kórsetken qam­qor­lyǵy men qoldaýy úshin rızashylyǵyn jetkizdi. Batys Qazaqstan oblysyna sa­parynyń ekinshi jartysynda Nursultan Nazarbaev óńirdegi aýylsharýashylyq taýarlaryn óndirýshilermen kezdesip, olar­dyń nazaryn azyq-túlik qaýip­siz­digin saqtaý jolyndaǵy keleli mindetterge aýdardy. Qazaqstan, Reseı jáne Belarýs memleketteri arasyndaǵy Keden odaǵy bul baǵytta atqarylatyn isterdiń jańa kókjıekterin ashty, dedi Nur­sultan Ábishuly óńir fermerlerimen kezdesýi kezinde. Bıyl respýblıkada eginnen taǵy da mol ónim jınalady dep kúti­lýde. Sonyń ishinde 7-8 mıllıon tonna kólemindegi astyqty eks­portqa shyǵarý múmkindigi bar. Qysqasy, Qazaqstanda astyq óndirisi eshqashan aqsamaq emes. Biz, sonymen birge, eldegi mal sha­rýashylyǵynyń eksporttyq áleý­etin odan ári kóterýdi nazardan tys qaldyrmaýǵa tıispiz, dep oıyn sabaqtady budan keıin Memleket basshysy. Bıyl elimiz eksportqa 60 myń tonna et shy­ǵar­maq. Aldaǵy meje – 180 myń tonna. Bul iske ejelden etti mal óndirisin órkendetýde óz dástúri men tájirıbesi, tarıhy qalyp­tas­qan Aqjaıyq óńiri súbeli úles qosa alady dep senemin. Tek osy dástúrdi búgingi zamanǵy teh­nologııalyq úderistermen sabaq­tastyra bilgen jón. Bul úshin yjdaǵattylyq pen tabandylyq kerek ekenin umytpańyzdar. Bú­gin­gi kúni elimiz Búkilálemdik saýda uıymyna kirý qarsańynda tur. Básekege qabilettiliktiń syn­ǵa túser kezi naǵyz osy kez. Elbasymen oı-pikir alysýǵa «Kroýn-Batys» kompanııasynyń jetekshisi Serik Qabıthanov, sharýa qojalyǵynyń basshysy Serik Shonaıbekov jáne «Jaıyq-Et» JShS-niń dırektory Tımýr Eskendirov qatysyp, sapaly et óndirý jónindegi óz usynys-tilekterin Memleket basshysyna jetkizdi. Qazaqstan basshysy Aqjaı­yq­qa saparynyń qorytyndysy boıynsha munda táýelsizdik tu­synda qol jetken tabystarǵa oń baǵa berdi. Iá, Aqjaıyqtyń bú­gin­gi adymdary taıǵa tańba bas­qandaı anyq, bederli ári ar­shyn­dy ekeni talas týǵyzbaıdy. Táý­el­sizdiktiń topshysy odan ári bekı túsýine batysqazaq­stan­dyq­tardyń qosqan úlesi táýel­siz­diktiń erteńgi tarıhynan oryn alary anyq. Elbasynyń Batys Qazaqstan oblysyna saparynyń taǵy bir túıini osyndaı oıǵa jeteledi. Temir QUSAIYN. Batys Qazaqstan oblysy. ----------------------------------------- Sýretterdi túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.