Qaldyqtar kádege jaratylmaq

Oblys ortalyǵyna issaparmen arnaıy kelgen koreıalyq kásipker­ler eki elge de tıimdi jobalaryn birge ala kelipti. Olar  «Qazaqstan Alıý­mınııi», «Qazaqstan elektrolız zaýyty» jáne «Aqsý ferro­qorytpa zaýyty» aksıonerlik qoǵamdary, basqa da alyp kásiporyn­dar­dyń óndiristik qaldyqtaryn burynǵydaı Koreıaǵa tasymal­da­maı-aq, endi oblys ortalyǵynan zaýyt ashyp óńdeýdi qolǵa almaqshy. Buryn kásiporyndar qaldyq­tary alys qashyqtyqqa eksport­talatyn. Bul kásipkerler úshin tıimsiz, kóp ýaqyt joǵalady. Al oblys kóleminde kásiporyndar­dan shyqqan, taý bolyp úıilip jat­qan qaldyqtar da az emes. Endi qal­dyqtardyń da sheteldik jańa tehnologııalar arqasynda iske jarap, halyq ıgiligine jum­sal­ǵany qajet. Mysaly, bir ǵana GRES -2-de jumys jasap turǵan bes blokqa bir jylda 6 mıllıon tonna kómir jaǵyla­dy eken. Al, Eki­bastuz kómiriniń otyz paıyzǵa jýyǵyna deıin kúl shyǵara­tynyn eskersek, bul stan­sa blok­tarynyń qanshama qoqys qal­dyqtar shyǵara­tynyn esep­teı berińiz. Sondyqtan qalaýyn tapsa qar janar dep, kómir qal­dyqtaryn turmystyq qajetke jaratyp, odan paıdaǵa da kenelýge bolady. Máselen, tıtteı túımeden túıe­deı jańalyq asha qoıatyn japondar Ekibastuzǵa kelgen bir saparlarynda taý-taý kúl úıin­dilerine kózderi túsip, satyp alý­ǵa qyrýar qarjy usynǵan  kó­rinedi. Japon ǵalymdary úıi­lip jatqan kómir kúliniń qura­mynda temir, alıýmınıı, galıı, renıı, germanı sekildi sırek kezdesetin zattar baryn bilgen. Olar kúldiń quramyndaǵy renıı men germanıdiń altynnan da baǵaly tústi metalǵa jataty­nyn aıtqan. Qytaılyqtar bolsa, kómir kúlinen sement óndirip, kafel jasap shyǵarady eken. Jergilikti ǵalymdar da bos qa­rap jatqan joq. Qanysh Sátbaev atyndaǵy Ekibastuz ınjenerlik-tehnıkalyq ınstıtýtynyń ǵy­ly­mı máseleler jónindegi pro­rek­tory, professor Evgenıı Maksımovtiń basshylyǵymen «Eki­bastuz óńirinde tehnogendik ma­terıaldardy jáne mıneraldy shıkizattardy keshendi paıdala­nýdyń ádisteri» atty taqyry­p­ta arnaıy joba jasaldy. Al, ótkenge úńilsek, búgingi ǵalym­darǵa sabaq bolǵan bul joldy akademıkter Ivan Bardın, Qanysh Sátbaevtar jalpy shıkizattar men tehnogendik materıaldardy tıimdi paıdalaný ádisin, ıaǵnı kómir qaldyqtaryn qaıta óńdeý jobasynyń negizin salyp ketti. Soǵysqa deıingi jyldary sol kezdiń ózinde Q.Sátbaev aýaǵa ushyp shyǵatyn qaldyqtardyń quramynda óte sırek kezdesetin metaldar bola­ty­nyn dáleldep bergen. Biraq, zamanyna qaraı bar yqylas-zeıin ashyq ádispen óndi­rilip aly­natyn tas kómir tasqy­nyna aýdy da,  taý-taý úıilgen kúl úıindi­leri qalany aınala qorshaı bastady. Kúldi qaıtadan óńdeýge nazar aýdarylmady. Ekibastuz­dyq ǵalym Evgenıı Maksımovtiń aıtýynsha, bul jaǵdaı shetelderde basqasha kórinis tapqan, my­saly, olarda kómir kenishteriniń ja­nynda arnaıy ǵylymı orta­lyqtar jumys jasaıdy. Olar biz­degideı taý-taý kúl úıip tasta­maıdy, shaǵyn zaýyttar arqyly kómir qaldyqtaryn óńdep, biri sement, biri plıta, ák kirpish, qu­rysh óndirýmen aınalysady. Eko­logııaǵa, aınala qorshaǵan or­taǵa  zııany da tımeıdi. Kúl úıindi­lerin óńdese, osy jerdegi orta jáne shaǵyn kásipkerlik te jaqsy jolǵa túser edi. Sol aıtqan kún­derdiń beti beri qarap kele jatqan sııaqty. Alystan kelgen kásipker­lermen kezdesý barysyn­da oblys ákiminiń oryn­basary Murat Os­panov Ońtústik Koreıa men oblys arasyndaǵy saýda aınalymy bul kúnderi 12 mıl­lıon dollardy qurap otyr­ǵanyn, al Aqsýdyń ferroqo­rytpa zaýy­ty 9,2 mıllıon dollar kóleminde ferrohrom men ferrosıslı­kohromdy eks­port­qa jiberetinin aı­typ ótti. Al jańa zaýyt salý úshin koreıler 10 mıllıon dollar ın­vestı­sııa bólýge da­ıyn kó­rinedi. Sóıtip, ón­diris qaldyq­ta­ry­nan sement, qury­lys ma­terıal­da­ry, qu­byr­lar ón­­diril­mekshi. Farıda BYQAI. Pavlodar.