О́ńirdi órkendetetin jobalar

Oblystyń 2010-2014 jyldarǵa belgilengen údemeli ın­dýs­trııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlama­lary­na baılanysty aımaq­ta belsendi jumystar jal­ǵasýda. Qazaq­stan­nyń ın­dýstrııalandyrý kartasyna oblystan 514,1 mlrd. teńge quraıtyn 58 joba endi. Ús­timizdegi jyly 2254 jańa jumys ornyn ashýǵa múmkindik beretin 28 jobany júzege asyrý kózdelip otyr. Qazirdiń ózinde 10 nysan iske qosylyp, 885 jańa jumys orny ashyldy. Alaıda, bul baǵyttaǵy jumystar­dy álde de shırata túsýdiń múmkin­dikteri barynsha tıimdi paıda­lanylyp otyrǵan joq. Oblystyq ákimdik tarapynan barynsha qol­daý-kómek jasalǵanymen keıbir joba­lardy júzege asyrýda ortaq oılasyp sheshetin má­se­leler de joq emes. Mine, sondyqtan da ob­lysty ındýs­trııa­lyq-ınnovasııalyq damytý jó­nin­degi aımaqtyq úılestirý keńesi bul má­seleni udaıy nazarda ustap keledi. Úıles­tirý keńesiniń oblys ákimi Arhımed Muham­betovtiń tóraǵalyq etýimen ótken kezekti májilisine memlekettik organdardyń basshy­lary, ká­siporyndardyń, ekinshi deńgeıdegi bank­ter fılıaldarynyń basshylary qatys­ty. Onda ındýstrııalandyrý kartasyna usy­nylatyn jobalar qa­ra­lyp, talqylandy, son­daı-aq ekinshi deńgeıdegi bankterdiń «Bız­nestiń jol kartasy-2020» baǵdarlama­syna qoldaý kórsetýi áńgime ózegine aınal­dy. Májiliste elimizdiń ındýstrııalandyrý kartasyna enýden úmitker, jalpy kólemi 114,8 mlrd. teńge quraıtyn 11 ınvestı­sııa­lyq joba taǵdyry tarazyǵa salyndy. Olar negizinen ekonomı­kanyń óńdeý sektorynda, metallýrgııa, mu­naı-gaz, hımııa ónerkásibi, medısına sala­synda júzege asyrylmaqshy. «SBS STEEL» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń bas ınjeneri Mars О́tegenov jylyna 500 myń tonna túıirshiktelgen shoıyn shyǵaratyn metallýrgııalyq zaýyt qurylysynyń jobasyn usyndy. Mamannyń aıtýyna qaraǵanda, mundaı jańa tehnolo­gııa­men jumys isteıtin qurylys kesheni álemde osymen ekeý ǵana bolmaq. Buǵan deıin mun­daı zaýyt AQSh-ta salynǵan. Jo-bany «Qa­zaqstannyń Damý banki» aksıonerlik qoǵamy qarjylandyratyn bolady. Qazir banktiń eskertpelerin oryndaý baǵytynda jumystar júrgizilde. О́ńir basshysy tarapynan bul jobaǵa baılanysty eleýli syn aıtyldy. Ol jobanyń artyqshylyǵyn, qundylyǵyn joq­qa shyǵarýǵa bolmaıtynyn, el úshin kerek óndiris ekenine toqtala kelip, bul jobanyń 2007 jyldan áńgime bolyp kele jatqanyn qadap aıtty. Jobany júzege asyrýshylar­dyń áli kúnge iske kirispegenin, bankpen arada túsiniksiz jaǵdaılardyń kóp­tigine renish bildirdi. Sondyqtan oblys basshysy osy máse­lelerdi taıaý arada sheshýdi tapsyrdy. «NarGazInjınırıng» JShS bas dırek­tory Bolat Saqtaǵanovtyń málimdeýinshe, mu­naıǵa ilespe gazdy óńdeıtin qondyrǵy jo­basynyń taǵdyryn 15 qyrkúıekte Qazaq­stannyń Damý banki sheshedi dep kútilýde. Jylyna 350 myń tekshe metr gaz óńdeıtin jobanyń quny 9,6 mıllıard teńge turady. Gaz óńdeıtin keshen Álibekmola kenishinde ornatylatyn bolady. «Aqtóbe munaı óńdeý» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi munaı óńdeıtin zaýyt qurylysynyń jobasyn usyndy. Joba iske qosylǵanda jylyna 300 myń tonna dızel otyny, mazýt, benzın sııaqty munaı ónimde­rin shyǵarady. Jobanyń quny – 3,381 mlrd. teńge. Osy jyldyń mamyr aıynda alǵashqy kezegi iske qosyldy. Ol aı saıyn 12,5 myń tonna munaı óńdep, jylyna 150 myń tonna ónim beredi. 2012 jyldyń aıaǵyna deıin qurylystyń 2-kezegin iske qosý josparlanýda. Zaýyttyń qýatyn jylyna 300 myń tonna munaı óńdeýge jetkizý kózdelýde. Seriktestik dırektory Dastan Qadyrovtyń aıtýyn­sha, kásiporyn qazirdiń ózinde munaı ónim­derin óndirý men satýdy júzege asyryp otyr. Dızel otynyn Aqtóbe, Batys Qazaq­stan oblystaryna ótkizedi. Ulybrıtanııaǵa mazýt eksporttaıdy. «Bekarys fırmasy» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń bas dırektory Abdýl-Áshim Oqapuly kvarstan jasandy tas jasaý jobasy jaıynda baıandady. Bul jobany iske qosý úshin seriktestik birsypyra alǵyshart­tar jasaǵan. Seriktestik «Damý» qorymen, oblystyq kásipkerlik basqarma­symen, birqa­tar banktermen jumys jasaýda. Basqosýda bu­dan basqa «Sebek Agro» JShS-niń tuqymsepkishter men astyq keshenderin qurastyrý óndirisi, «Kóktas-Aqtóbe» JShS qolǵa alǵan buıymdardy oraýǵa paıdalanylatyn ónimder shyǵaratyn qaǵaz fabrıkasy, Qandyaǵash qalasynda salyna­tyn gaz-týrbınaly elektr stansasy, «Farm­Aqtóbe» TK júzege asyryp jatqan dárilik shyryndar men medısınalyq betperdeler óndiretin sehy, «Aqtóbe nan ónimderi kombınaty» JShS-niń Hromtaý aýdanynda makaron fabrıkasy, «Aktobejılkomplekt» seriktestiginiń et ónimderin óńdeý sehy jáne «Aýyl sharýa­shylyǵyn qarjylyq qoldaý qory» aksıonerlik qoǵamynyń shaǵyn jylyjaılar kesheni sııaq­ty jobalardyń júzege asyrylý jaıy sóz boldy. Usynylǵan ındýstrııalyq-ınnovasııalyq jobalardy, «Bız­nestiń jol kartasy-2020» baǵ­darlamasynyń oryndalýyna baılanysty jumystardy qory­tyndylaı kelip, óńir basshysy taıaý ýaqyttaǵy alda turǵan mindetterdi naqtylady, tıisti oryn­dardyń talqylanǵan joba­lar­dyń júzege asyry­lýyna ykpal etýdi mindettedi. Qaralǵan jo­balardyń 80 paıyzy júzege asyrýǵa laıyq dep baǵalandy. «Bıznestiń jol qartasy-2020» baǵdar­lamasyn júzege asyrýǵa respýblıkalyq bıýd­jetten 1 520,9 mln. teńge bólingen. Jyl basynan beri atalǵan baǵdarlama boıynsha jeke kásipkerlik sýbektilerinen 60 tapsy­rys qaralyp, qoldaý tapqan. Onyń 53-i Ekonomıkalyq damý jáne saýda mınıstrligimen kelisilgen. Bul baǵdarlamany júzege asyrýda oblys jetekshi orynda. Ekinshi deńgeıdegi bankterge qatysty másele boıynsha Arhımed Muhambetov óz oıyn ashyq aıtty. Buǵan bul baǵyttaǵy jumystardyń tym sylbyrlyǵy da túrtki boldy. Ol kásipkerlik jobalardy qarjy­lan­­dyrýǵa ekinshi deńgeıdegi bankterdiń bári birdeı qoldaý kórsete almaı otyrǵa­nyn, tipti keıbireýleriniń qulyqsyzdyǵyn synǵa aldy. Ásirese, áli kúnge birde-bir jobaǵa qarjylaı qoldaý kórsetpegen «Kazkommersbank» «Nurbank», «Alıansbank», «Eýrazııa­lyq bank», «Temirbank» oblystyq fılıal­dary basshylarynyń keńeske qatysýshylar aldynda qyzarýyna týra keldi. О́ńir bas­shysy olardan bıznes salasy boıynsha El­basy qoıyp otyrǵan talapqa saı jumysta­ryn jandandyrýdy talap etti. Satybaldy SÁÝIRBAI. Aqtóbe oblysy.