Baldaı tátti balapandarymyzdy tek baqyttyń besiginde áldıleýdi murat tutqan jandarmyz. Al balanyń tárbıesi men bilimi tek mektepte, balabaqshalarda ǵana júzege asyrylady deý – qate. Sábıdiń, jetkinshektiń boıyndaǵy qasıetter aldymen otbasyndaǵy ata-ananyń tálim-tárbıesinen qalyptasatynyn umytpaýymyz kerek. Áıtse de solqyldaǵan jas sanaǵa ne quıyp júrgenimiz, sabaqtan, mektepten tys ýaqyttarda olardyń nemen aınalysyp júrgeni mańyzdy. Osy rette mýzeı pedagogıkasy jáne balalar shyǵarmashylyǵy bólimi jasóspirimderge arnap kóptegen is-sharalar, ulttyq jobalar, atap aıtar bolsaq, úgit dáristeri, sheberlik sabaqtary, balalar kórmesi, kvest sabaqtary, ádebı keshter uıymdastyrýda.
Mysaly, «Shańyraq» jobasy aıasynda «Kıeli kıiz úıimiz» mýzeılik etnografııalyq sabaqtar toptamasy ótkizildi. Shynyn aıtý kerek, qazirgi balalar telearna men kompıýterge kóbirek baılanyp, olardyń oılaý júıelerin sheteldik fılmder ýlap jatyr. Patrıottyq sezim sábı kezde qalyptasatynyn eskersek, bul jaıt, árıne, bárimizdi alańdatady. Telefon men jelige táýeldilikten ómirde túrli qaıǵyly oqıǵalardyń, ásirese, balalar arasynda jıi oryn alyp jatatynyn jıi estý ókinishti, árıne. Sondyqtan, bizdiń maqsatymyz, negizinen jasóspirimderge rýhanı durys azyq berý bolyp tabylady... Balalarǵa bazarlyq retinde tushymdy jobalar ázirlendi. Aıtalyq, joǵaryda atalyp ótken toptamada tarıhymyzdaǵy eń birinshi sáýlettik qurylys, kóshpelilerdiń ǵalamat óner tabysy – qazaqtyń kıiz úıi arqyly oqýshylarǵa kóp nárseni jetkizýge árekettendik. Bul halqymyzdyń tarıhyn bildiretin sımvolıkalyq uǵym bolǵandyqtan, qasıetti shańyraqtyń erekshelikteri arqyly tarıhqa, mádenıetke degen qurmet sezimin qalyptastyrýǵa tyrystyq. Balalardy eńbeksúıgishtikke, uqyptylyqqa, joǵary estetıkalyq talǵamǵa tárbıeleıtin «Tarıhı tulǵalar» jobasy bar. Bıyl Muqaǵalıdaı aqıyq aqynnyń týǵanyna 85 jyl tolýyna oraı «Poezııa, menimen egiz be ediń» eske alý keshi ótkizildi. Kesh barysynda M.Maqataevtyń poezııasy men óleńderine jazylǵan ánder shyrqaldy. Qazaq ekonomıka, qarjy jáne halyqaralyq saýda ýnıversıteti stýdentteri aqynnyń ómir joly hám shyǵarmashylyǵymen tanysyp, poezııa qudiretimen áserlendi.
«Ártúrli óner túrlerimen tanystyrý» atty mýzeı sabaǵyna elordadaǵy № 70 mekteptiń oqýshylary qatysty. Olar óz qoldarymen keste tigý, bısermen bederleý syryna, halqymyzdyń qolóner týyndylary týraly kóp maǵlumatqa qanyqty. Jambyl Jabaevtyń 170 jyldyǵyna arnalǵan «Álem aqyny. Poet mıra. Roet of the world» poezııa keshi tárbıelik mánimen esimizde qalsa, Alǵys aıtý kúni qurmetine ári «Bir shańyraq astynda» Qazaqstan halqy festıvaline oraı túrli ult ókilderinen quralǵan oqýshylar men stýdentterdiń ansamblderi, nemis mádenı ortalyǵy ókilderi, Birjanovtardyń otbasylyq ansambli, Balalar úıi tárbıelenýshileri qatysýymen ótken jobada balalardyń qoldan jasalǵan jumystarynyń kórme-jármeńkesin, konsertin tamashaladyq.
Sonymen qatar, mýzeıde balalar týyndylaryn nasıhattap, jasóspirimderdi shyǵarmashylyq jaǵynan qoldaý maqsatynda «Keskindeme jáne grafıka» úıirmesi jumys isteýde. Sonyń nátıjesinde «Meniń anam» kórmesi arqyly qanshama bulaqtyń kózin ashýdamyz. Balanyń ata-anasyna qýanysh syılaýynan qymbat ne bar dúnıede?! Munyń syrtynda taǵy 1-4 synyp oqýshylary men №2 Balalar úıi tárbıelenýshileriniń qatysýymen «Armysyń, áz-Naýryz» merekelik oıyn-saýyq baǵdarlamasy usynyldy, balalarǵa syılyqtar úlestirildi. Sýretshiler Jamhan Aıdar men Shahmardan Aıdostyń «Jambyl Jabaev» kartınasynyń tanystyrylymy, qazaqtyń ulttyq asyq oıynynan «Bes tas» jáne «Hantalapaı» boıynsha saıystar ótti. Jalpy, Otanǵa, týǵan elge, jerge degen súıispenshilik sezimi adamnyń bala kezindegi tálim-tárbıesine kóp baılanysty desek, elordadaǵy bas mýzeı oǵan aıtarlyqtaı úles qosyp otyr. Bul rette qazaq halqynyń erekshe salt-dástúrleriniń biri «Besikke salý» jáne ómirge kelgen sábı shańyraqqa qut darytsyn degen senimmen jasalatyn yrymdarǵa kópshilik qyzyǵýshylyq tanytty. Shara sońynda oqýshylar besik jyryn ustazdarymen qosyla shyrqady. Iаǵnı, tól dástúrimizdiń umyt bolyp bara jatqan kóptegen túrlerin jańǵyrtýǵa atsalysýdamyz. «Tarıhı tulǵalar» jobasy boıynsha qazaq dalasynyń dańqty balýany Qajymuqan Muńaıtpasulynyń 145 jyldyǵyna arnalǵan «Alashtyń alyby» eske alý keshinde onyń ómiri jaıly derekter alǵa tartylyp, grek-rım kúresinen Atlanta Olımpıadasynyń chempıony, Álem jáne Azııa chempıonattarynyń, sondaı-aq Azııa oıyndarynyń birneshe dúrkin jeńimpazy Iýrıı Melnıchenko qazaqstandyqtardyń sportqa degen qurmeti týraly áńgimelep berdi. Eske alý keshinde jaýyryny jer ıiskemegen dala batyry týraly tanymdyq beınebaıandar kórsetildi. Sonymen qatar, Q.Muńaıtpasov atyndaǵy Olımpıada rezerviniń Respýblıkalyq mamandandyrylǵan mektep-ınternat-kolledjiniń jas sportshylary gımnastıka, boks, taekvondo, grek-rım kúresinen kórsetilimder usyndy.
Mektep oqýshylary arasynda el Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵy qurmetine asyq atýdan ashyq týrnır ótkizildi. Is-sharanyń basty maqsaty – jas urpaq arasynda halqymyzdyń ulttyq oıyn túrlerin nasıhattaý, balalardy eptilikke, mergendikke, uqyptylyqqa, sergektikke baýlý. Týrnırde Astana qalasynyń orta mektep oqýshylary ózara saıysqa túsip, jeńimpazdarǵa syılyqtar tabystaldy. «Urpaq+» mádenı-bilim berý jobasy aıasynda «Mıras» úıirmesi ashyldy. Basty maqsat – mektep oqýshylaryna Qazaqstan tarıhyn tereń zerttep bilip, ekskýrsııa júrgizýdiń ádistemesi men kásibı sheberligi jaıynda keńinen aqparat berý. Bilim berý jobasyn júzege asyrýǵa tarıhshylar, arheologtar, etnograftar, mýzeı qyzmetkerleri jumyldyrylyp, taqyryptyq dárister men mýzeı zaldarynda tájirıbelik ekskýrsııalar ótkizildi. Aıtalyq, «Shańyraq» jobasyna sáıkes mektep oqýshylary úshin «Qazaq álipbıi» mýzeı sabaǵy boldy. Sabaqtyń basty maqsaty qazaq tiliniń mártebesin kóterý, oqýshylar boıynda patrıottyq tárbıeni qalyptastyrý bolyp tabylady. Munda oqýshylar sóıleý mádenıeti men jazý óneri jaıynda mol maǵlumat aldy. Sondaı-aq, ejelgi túrki jazýlary men Ahmet Baıtursynov negizin qalaǵan qazaq álipbıiniń uqsastyqtary men erekshelikterimen tanysýǵa múmkindik berildi.
«Ertegiler áleminde» sabaǵynda oqýshylar mýzeı eksponattarymen tanysty, belgili sıýjetke qurylǵan túrli halyq ertegileri jelisi boıynsha biriktirilgen qoıylymdar óte sátti oryndaldy. Mýzeı zaldary boıynsha qurylǵan ssenarııge sáıkes balalar «Maqta qyz ben mysyq», «Mys taýynyń ıesi», «Túımeqyz», «Alladınniń sıqyrly ertegisi» «Kúlshe qyz», «Ur, toqpaq», «Baýyrsaq», «Altyn shashty qyz» jáne taǵy basqa tańǵajaıyp ertegiler keıipkerlerine kez boldy.
«Memlekettik rámizder – rýhymyzdyń aınasy» sabaǵyna №79 mektepten 130 oqýshy qatysty. Eldik rámizderge qurmet sezimin kishkentaı kezden qalyptastyrý qajet. О́ıtkeni, bári de elge qurmetten, rámizderdiń qasıetin uǵýdan bastalady. Ánuran oryndalyp jatqanda keıde úlkenderdiń bir-birimen sóılesip, selqos tyńdaıtynyn kórip qalatynymyz ras. Ol oryndalǵanda oń qoldaryn júrektiń ústine qoıyp turyp tyńdaý ondaılarǵa jat. Mundaıda «apyr-aı, Otan degenimiz anamyz emes pe, al endi anany syılaý, ardaqtaý ómirdegi eń qasıetti sezim ǵoı. Týǵan jerge degen sezimi semip qalǵan netken shirkinder bul?» degen renishtiń týary ras. Al mynadaı sabaqtar balalarǵa sol úshin ótiledi. Súısinerligi, Ánurandy qazir balalar jatqa oryndaıdy. Osy oraıda taǵy «О́z qalańnyń tarıhyn bilesiń be?» tanymdyq kvest oıyndarynyń róli aıryqsha. О́ıtkeni, elorda tarıhyn bilý men súıý bárimizge ortaq paryz, sol úshin balalarǵa tarıhtyń qoınaýynan syr shertetin kóne ǵımarattardyń mańyzdylyǵyn uǵyndyryp, týǵan qalamyzdy qadirleýge baýlımyz. Sol sııaqty «Etnografııa jáne arheologııa álemine saıahat» sabaǵynda balalar qazaq halqynyń tarıhy men mádenıeti jaıynda jan-jaqty málimet aldy. Olar tarıhty, shejireni, qundylyqty qurmet tutsyn deımiz.
Gaýhar SADYBAI,
Ulttyq mýzeıdiń pedagogıka jáne balalar shyǵarmashylyǵy bóliminiń jetekshisi