«Táýelsiz Qazaqstan» poıyzynyń kelesi sapary Atyraý qalasynda jalǵasty. Osy kezge deıin elimizdiń 7 óńirinde bolyp, halyqpen kezdesken arnaıy poıyz quramyndaǵy 300-ge jýyq bilikti mamannyń árqaısysy ózderine júktelgen jaýapkershilikti jete sezinetini anyq ańǵaryldy.
Olardyń basym bóligin sanatty dárigerler qurapty. Gıppokrat antyna adaldyǵynan tanbaıtyn, kásibı abyroıyna daq túsirmeýdi kózdeıtin dárigerler 7 myńdaı adamdy qabyldap, medısınalyq kómek pen keńesterin berip úlgergen. Syrqatyna shıpa izdep, kásibı bilikti dárigerlerge qaralǵan naýqastarǵa Astana men Almatydaǵy medısınalyq ortalyqtarǵa joldamalar da berilgen. Olardyń keńesine júginýshiler Atyraý óńirinen de kóbirek kezdesti. Máselen, bir kún buryn Maqat aýdanyna aıaldaǵanda poıyz quramyndaǵy dárigerler keńesine 260-tan astam adam júgindi. Al Atyraý qalasynda dárigerler temir jol gospıtali men №3 qalalyq emhanada qabyldaý júrgizdi.
Arnaıy poıyzdyń shtab jetekshisi Ámirjan Álpeıisovtiń pikirinshe, ár óńirdegi kezdesýlerde halyqtyń bir aıǵa jýyqtaǵan sapar barysynda 35000 adammen kezdesýler ótkizilipti. Sondaı-aq, top quramyndaǵy mamandar qabyldaýyna 4000-nan asa azamat kelipti. «Kezdesýlerde de, qabyldaýlarda da adamdar jeke basyndaǵy qıyndyqtardy ǵana emes, sonymen birge, zańdylyqtardy jetildirý máselelerine de kóńil aýdardy. Turǵyndardy kóbinese «Saıajaılar týraly» Zańnyń jetildirilgeni tolǵandyrady. Jer telimderine qatysty túıindi jaıttar bar. Degenmen, biz aralaǵan óńirlerdiń bárinde de halyqtyń kóńil-kúıi kóterińki, eldiń keleshegine senim artatynyn baıqadyq», deıdi shtab jetekshisi.
Bul óńirde de atajurtty ańsap jetken oralmandar bar. Qazir olardyń deni Atyraý qalasynyń irgesindegi Keńózek aýyldyq okrýgine qarasty eldi mekenge qonystanǵan. Qazaqstandy tarıhı Otany retinde tanyp, ańsarly kóńilmen oralǵandardy bir shańyraqtyń astyna uıytyp otyrǵan «Oralman-Jaıyq» úkimettik emes uıymǵa jetekshilik etetin Qudabaı Qarjaýovtyń ózi de oralman. Atyraýǵa oralmandar jyl saıyn kelip jatyr. Máselen, 2013 jyly – 181, 2014 jyly – 46, byltyr 28 otbasy Atyraýǵa oralman retinde kelipti. Al bıylǵy jyldyń 9 aıynda munaıly óńirge quramynda 241 múshesi bar 147 otbasy taban tirepti. Oralmandardyń deni, ıaǵnı, 119 otbasy Atyraý qalasyn turaqty mekenine aınaldyrýdy kózdegen. Bulardan bólek 25 otbasy Jylyoı, 2 otbasy Maqat jáne bir otbasy Qurmanǵazy aýdanynda turýdy qalapty. Buǵan qosa, sońǵy eki jyldan beri Qytaı elinde týyp-ósken, bozbala bolyp erjetken 87 qazaq balasy Atyraý munaı jáne gaz ýnıversıtetinde joǵary bilim alýda. Jaqynda Qytaı elinen kelgen 37 stýdent oralman mártebesin ıelendi.
– О́zge eldegi qandastarymyzdyń elge oralýyna «Nurly kósh» baǵdarlamasynyń kóp kómegi tıip otyr. Birinshiden, atalǵan baǵdarlama eldegi demografııalyq ahýaldyń jaqsarýyna, ekinshiden, eńbek kóshi-qonynyń rettelýine úlken múmkindik ashty, – deıdi «Oralman-Jaıyq» úkimettik emes uıymynyń jetekshisi Qudabaı Qarjaýov. – Memleket quraıtyn etnıkalyq ulttardy shekaralyq aımaqtarǵa ornalastyrý máselesine mańyz berilgeni jón. Soltústik aımaqty qazaqylandyrý, etnıkalyq qazaqtardyń sol aımaqtarǵa qonystanǵanyn qalaımyn. Bul maqsatty iske asyrý úshin «Serpin» baǵdarlamasyn meılinshe tıimdi paıdalaný qajettigi týyndaıdy.
О́ńirde kásipkerlikti jandandyrýǵa qulshynys tanytqandar qatarynda jas býynnyń ókilderi kóp. Solardyń qataryndaǵy Veronıka Lı áli de joǵary bilim alyp júr. Biraq, keıin kásipkerlikti bastaýdy kózdep otyr. «Men kásibimdi shaǵyn bıznesten bastaǵym keledi. Qazaqtyń oıý-órnegin jáne toqyma ónerin alǵa qaraı damytýdy oılastyryp júrmin. Osy baǵytta kásibimdi damytsam degen maqsatym bar. Kásipkerlikti bastaýyma qajetti aqyl-keńester alǵanyma qýanyshtymyn», deıdi búgingi – stýdent, erteńgi – kásipker.
Kásipkerlik demekshi, bul óńirde shaǵyn jáne orta kásipkerlik salasynyń qarqyndy damý úrdisi baıqalady. Qazir osy saladan kásip tapqandar qatary 47 554 adamdy quraıdy. Kásipkerler óndiretin ónimder de molaıa tústi. Bıylǵy birinshi toqsanda ǵana 20,9 paıyzǵa artyp, 181,5 mlrd teńgege jetken. Qazir naq osy salada 121,4 myń adam jumys taýyp otyr. Mundaı jetistikti óńir ekonomıkasynyń ár salasynan tabýǵa bolady. Máselen, ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy sheńberinde jalpy somasy 2,5 trln teńgege baǵalanǵan 49 ınvestısııalyq joba iske asyrylý ústinde. Bul jobalar iske qosylǵanda óńirde 5,1 myń jumys orny qurylady. Buǵan qosa 2016–2019 jyldary jalpy quny 2,4 trln teńgeni quraıtyn jáne 2 343 jumys ornyn ashýmen 12 jobany iske qosý josparlanǵan. Onyń ishinde, quny 962,3 mln teńgeni quraıtyn 145 jumys ornyn ashý men 5 joba bıylǵy jyldyń úlesine tıedi. Bulardyń qatarynda «Almaly Qus» JShS-na qaraıtyn qus fabrıkasynyń, «Centech» JShS-na tıesili kabeldik naýa jáne elektr qalqan shyǵaratyn zaýyttyń, «Kazahstan Integreıted Servısez» JShS ashqan tyǵyzdalǵysh tósemder óndirisiniń, «PKF Kontınent Ko LTD» JShS iske qosqan optıkalyq kabelder zaýytynyń qýattylyǵyn keńeıtý jáne «KAZELEKTRYM. О́ndiristik keshen» JShS arqyly elektronıkalyq jabdyqtar óndirisin uıymdastyrý josparlanypty.
Qazir bul óńirdiń ekonomıkasy jan-jaqty órkendedi deýge bolady. Barlyq salasy jandandy. Ásirese, aýyl sharýashylyǵynda úlken serpilis bar. Klımaty qataldaý delinetin kózqarastyń seńi buzyldy. Aýyl sharýshylyǵy salasyna bet burǵan kásipkerler kókónis pen baqsha daqyldarynyń túr-túrin ósiredi. Bıyl olardyń mańdaı terimen 7,6 myń gektardy quraǵan egistik alqaptan 73 myń tonna jemis-jıdek pen 25 myń tonna kartop jınaldy. Sóıtip, olar óńirdi azyq-túlikpen tolyq qamtýǵa belsene úles qosýda.
Iá, táýelsizdikpen birge túlegen Atyraýdyń adymy arshyndy deýge bolady.
Joldasbek ShО́PEǴUL,
«Egemen Qazaqstan»
ATYRAÝ