Qos halyqqa ortaq uldy eske aldy

Qostanaıdaǵy tatar-bashqurt ult­tyq-mádenı ortalyǵynyń mú­she­­­leri áserli kesh uıymdastyrdy. Kesh nebári 30 jasqa jeter-jetpes jasynda qapııada qaza bolǵan ta­rıhshy ǵalym Batyrjan Kenje­ta­evtyń týǵanyna 45 jyl tolýyna ar­naldy. Batyrjan Qazan ýnıversı­tetinde bilim ala júrip, ǵylymmen aınalysady. Bedeldi, tarıhy mol bilim ordasynyń aspırantýrasyna qalady. Kandıdattyq dıssertasııa­syn jazady. Biraq 1996 jyly ǵy­lymı eńbegin qorǵaıtyn kún jaqyn qalǵanda Máskeý qalasynda bir qa­nypezerdiń qolynan qapyda qaza bolady. Batyrjan tek Qazan qalasy ǵana emes, Reseıdiń Máskeý, Sankt-Peterbýrg, Omby sııaqty iri or­ta­lyqtarynda da kóz maıyn taýysyp, arhıvterde otyryp, halqymyzdyń ótken ǵasyrlardaǵy mádenıetin zert­­tedi. Ol qazaq dalasynyń reformator hany Jáńgir týraly ma­terıaldardy, onyń Qazan ýnıversıtetimen, sol ýaqyttaǵy iri tul­ǵa­larmen baılanysy týraly derekterdi Qazan qalasy arhıvinen taý­yp, ǵylymı aınalysqa qosty. Ba­tyr­jan Kenjetaevtyń ózi qaıtys bolǵannan keıin onyń ǵylymı eń­begin Qazan qalasyndaǵy syılas aǵasy Saǵıt Jaqsybaev pen dosy Sergeı Zasypkın «Kazanskıe ýcheb­nye zavedenııa ı prosess formırovanııa kazahskoı ıntellıgensıı v seredıne HIH – nachala HH vv» atty kitap etip shyǵardy. Batyrjan shette júrse de elimiz táýelsizdigin qýanyp qarsy alǵan jastyń biri edi. Ol 1991 jyly Tatarstanda shashyrap júrgen eki myń­daı qazaqtyń basyn qosyp, qa­zaq dıasporasynyń mádenı-ult­tyq ortalyǵyn ashqan bolatyn. Ony «Qazaqstan» dep atady. Jáne 1992 jyly ótken dúnıejúzi qazaqta­ry­nyń alǵashqy quryltaıyna jap-jas Batyrjan Tatarstannyń bu­ryn­ǵy prezıdenti Mentımer Sháı­mı­evpen birge Tatarstandaǵy qan­dastarymyzdy bastap kelgen edi. Osy keshti uıymdastyrǵan Qazan ýnıversıteti jýrnalıstıka jáne sosıologııa fakýltetiniń besinshi kýrs stýdenti Ilnara Ahatova: – Qazan qalasyndaǵy qazaq dı­as­porasynyń «Qazaqstan» ult­tyq-mádenı ortalyǵy tek qazaqtardyń ǵana emes, Qazaqstannan barǵan barlyq ult ókilderiniń bas qo­satyn ornyna aınalǵan. Solar­dyń kóp­shi­ligi Batyrjannyń kózin kórgen. Al jastar, stýdentter Ba­tyr­jandy pir tutady. Sonyń biri ózimmin, – dedi. Batyrjan Kenjetaevtyń týǵan jerinde ony eske túsirýge arnap toǵyzqumalaqtan jarystar ótkizý dástúrge aınalyp keledi. Osy kezge deıin 3 oblystyq, eki respýblı­ka­lyq týrnır ótti. Batyrjannyń at­yndaǵy mektepte sporttyń osy túrinen sport sheberi de shyqty. Jaqynda ótken respýblıkalyq týrnırde Qyzylorda, Aqtóbe, Qos­ta­naı toǵyzqumalaqshylary bas qos­ty. Bul da jaqsynyń sharapaty. Jaqsy adamnyń juldyzy són­beıdi. Batyrjan da óziniń artyna qaldyryp ketken az da bolsa saz eńbegimen, úlgi-ónegesimen táýelsiz eliniń urpaqtaryna qyzmet ete beredi. Iаǵnı, Batyrjan ortamyzda. Názıra JÁRIMBETOVA. Qostanaı.