Sahna syrtyndaǵy sańlaq

«Oskar» syılyǵynyń ıegeri Franka Skýarchapıno «Astana Opera» memlekettik opera jáne balet teatry qoıylymyna arnap kostıýmder ázirledi. Tanymal tulǵanyń elordalyq teatrmen bul birlesip júzege asyrǵan segizinshi jobasy bolyp tabylady. Áıgili sheber óz suhbatynda balet kostıýmderin daıyndaý erekshelikteri men ómirlik jeke paıymdarymen bólisti. – Franka hanym, Servantes­tiń «Don Kıhot» romany je­li­­­si­men qanshama fılmder, sah­­­nalyq qoıylymdar, sım­fo­nııalyq operalar men poe­­malar, baletter jaryq kór­­di. 25-26 qarasha kúnderi «As­tana Opera» teatrynda qoı­ylýy josparlanǵan, Al­ty­­naı Asylmuratovanyń ja­­ńa horeografııalyq re­da­ksııasyndaǵy L. Mınkýstyń «Don Kıhot» baletinen qandaı tosyn syı kútýge bolady? – Balettiń keıbir tustaryna birshama ózgeristerdiń engizilgeni aıtarlyqtaı jańalyq bolyp sanalady. Mysaly, mundaǵy sıý­jet boıynsha sahnaǵa áýelgideı ry­sar emes, eki ǵashyq – Kıtrı men Bazıl shyǵady. Lıbretto je­lisi boıynsha, traktırshi Lorenso qy­zy Kıtrıdi baı dvorıanın Ga­mashqa uzatpaqshy bolady. Alaı­da, soǵan qaramastan qyz áke­siniń sheshimine qarsy shyǵady, se­bebi ol kedeı Bazıldi unatady. To­syn syıy – sahnaǵa kádimgi tiri janýarlardy shyǵarý jos­parda bar. Ashyq aspan as­tyndaǵy operada arǵymaq min­gen sarbazdardy kórgen bo­latynbyz, al tiri esekti myna spek­taklde sahnaǵa alyp shyǵý ta­rıhta birinshi ret oryn alǵaly otyr-aý. Sondaı-aq, qoıylym ba­ry­synda qoldanylatyn alýan túrli beıneler men keskinder, anımasııa elementteri beıjaı qaldyrmaıdy. Kórkemdik-qoıy­lym­dyq jumystarǵa Vıktor Kara­re syndy tanymal jan jetekshilik et­se, al sýretshi ssenografy kózi ti­ri­sinde aty ańyzǵa aınalǵan Esıo Frıdjerıońyzdyń ózi ǵoı. Kó­rer­menge munan asqan syı bola ma?! – Sizdiń shyǵarma­shy­ly­ǵy­ńyz úshin bul spektakl qandaı ról atqarady? – Spektakl ıspan ádebıetiniń álem­ge áıgili injý-marjany je­li­sinde dúnıege kelgendikten men úshin onyń orny qashanda bó­lek. Sosyn jalpy ıspandyqtar ja­ra­tylysynda tym baısaldy halyq bo­lyp sanalady. Sol sebepti Don Kıhot beınesi olardyń dú­nıe­­tanymynda erekshe tulǵa. Avtor­ǵa árdaıym qarapaıym ha­lyq­qa qol ushyn sozyp júretin adam­dardyń basynan keshken oqı­ǵalary shabyt bergen. Basty keıip­ker tek óz álemimen, qııal-ań­sary­men ómir súredi, sondyqtan keı­de aınalasyndaǵynyń bárinen úreı­lenedi, tipti, qarapaıym jel dıirmenniń ózinen aspannan qara bult tóngendeı qaýiptenedi. Bizdiń tarıh – taǵdyry Ispanııamen tamyrlas, uqsas. Bál­kim, meniń ómirimniń, rýhanı ózegimniń uzaq jyldar Ispanııa­nyń Madrıd, Barselona, Sevılıa já­ne basqa qalalarymen bite-qaı­na­syp ketkendiginen solaı bolar. Tipti, olardan ózime sondaı ja­qyn­dyqty sezemin. Men úshin Is­panııa men Italııanyń ekeýi birdeı qymbat. Osy atmosferaǵa úı­ren­genmin. Mundaǵy «Don Kıhot­tyń» kópshilikke beımálim óte sı­rek úlgilerin jıi tamashalap sha­­byttanǵan sátterde sondaı ǵa­nı­bet. Onda men baletti asa kúr­de­­lendirmeı, barynsha ıspan­dyq­tar­ǵa tán jeńil yrǵaqta kórsetýge ty­rysyp baqtym. – О́z elińizden tys jerdegi «Don­ Kıhotpen» alǵash ret qa­ýy­­shyp otyrsyz ba? – Solaı-aq deıin. Qaıran, Rýdolf Nýrıev oryndalmaı qal­ǵan bir arman-úmitin ózimen birge ana dúnıege ala ketti. Ondaı-on­daı ókinishter ómirde kóp-aq. Ol qaıtys bolardyń az-aq aldynda menimen jáne jubaıym – sýretshi-ssenograf Esıo Frıdjerıomen «Don Kıhot» baletin qoıýǵa nıet bildirgen edi. Osy jobaǵa qol jetkize almaı qalǵanym úshin ýaqyttan áli de eselep óshimdi al­ǵym keledi. – Balet óneriniń baǵy tek kla­s­sıkalyq úlgidegi spek­ta­k­l­dermen baılanyp qalmaı, ol keıingi kezde nebir zamanaýı janr­larmen jańǵyryp jatqan joq pa? Soǵan oraı sizdiń dı­zaın­yńyz da udaıy ózgeriske ushy­rap otyratyn bolar? – Muny, negizi, qoıýshy-maman­nyń qııaly sheshedi. Al «Astana Opera» balet trýppasynyń kór­kem­dik jetekshisi Altynaı Asyl­muratovamen birge osymen ekin­shi spektakldi dúnıege ákelip otyr­myz. Balettiń horeografııasy al­ǵash­qy nusqadan sonshalyq al­shaq kete qoıǵan joq. Biraq, soǵan qaramastan, tolyq qaıtalaý emes, ol – ózindik erejeleri to­lyq saqtalǵan klassıkalyq ho­re­o­grafııa. О́ıtkeni, «Don Kıhot» spek­­takli – zamanaýı aǵym­nyń je­­tegine únsiz erip kete qoı­maı­tyn dástúrli Ispanııa taǵ­dyry. Meni jurt boıaý tústerine qarap tez tanıdy. Jumysymda muny úne­mi molynan paıdalanamyn. Bul qoıylymda qyzyl, qara jáne bas­qa da alýan túster meılinshe qa­nyq túrinde kórinis tabady. – Bas-aıaǵy qansha kostıým tik­ti­ńiz? – Spektakldegi kostıýmder sa­nynyń uzyn-yrǵasy – 200-ge jýyq, bulardy biz «Astana Opera» teatr­ynyń sheberhanasynda ázir­le­dik. – Matanyń sapasyna qan­sha­l­yqty mán beresiz? Jalpy, siz úshin qandaı materıaldar óte yńǵaıly? – Dızaınshy úshin bul – qa­zirgi tańdaǵy óte ótkir másele. Teatr qoıylymyna laıyqty kóp mólsherdegi matany tabý áre­ke­ti meni qaı qıyrlarǵa sapar shek­kizbedi deısiz. Al syrttan ákeli­ne­tin matalardyń deni tikeleı sán álemine kóbirek tıimdi. Italııada munyń op-ońaı sheshiletin sebebi, áli kúnge deıin baletke laıyqty jibek toqıtyn fabrıkalar jumys isteıdi. Keregińizdi tez taýyp ala qoıýyńyzǵa, tipti, ózimizge qajetti mataǵa aldyn-ala tapsyrys berýi­miz­ge de yńǵaıly. Elordalyq teatr qoıylymyna biz negizinen tabıǵı matalardy paı­dalandyq: balerınalarǵa ji­bek­tiń san alýan túrin tańdasaq, al mımans oryndaıtyn kópshilik úshin maqtany mise tuttyq. – Teatr ujymy týraly ne aıtasyz? – «Astana Opera» teatrynyń ba­let trýppasymen biraz jyl­dan beri tanyspyn, árıne. Olar­dyń maǵan osylaı sheksiz senim artqanyna qýanamyn. Mundaı túsi­nistiktiń túbi – árdaıym je­tis­tik. Men ózim óner adam­da­rynyń bir-birin demep, qoldap júr­genderin qalaımyn. Olaı bol­masa, biz ortaq tabysqa qol jet­kize almaımyz. Jastarmen til tabysqan, syrlasqan qandaı áser­li! Qysqasy, «Astana Opera» teatrynda jumys isteı jú­rip ómirdegi kóp nársege kóz jet­kizdim. Sol úshin ujymdy úıimdeı unatamyn. Men bularmen birge ónerdi solaı shynaıy baǵalaı alǵanym úshin qýanyshtymyn... Aq kóńil, taza jandarmen dostastym. Olar maǵan baýyr basty. Osy ystyq uıadan uzap ushyp ketkiń kelmeı turady. Áńgimelesken Qarashash TOQSANBAI, «Egemen Qazaqstan» Sýrette: Franka Skýarcha­pı­no