Jasampazdyq jarshysy

Qazaqstan memleketi Táýelsizdiktiń 20 jyldyǵyn úlken mártebemen qarsy alǵaly otyr. Egemen elimizdiń árbir jyly, aıy men kúni tarıhqa izin qaldyrǵany anyq. Árıne, memleket bolyp qalyptasý men nyǵaıýdyń joly onyń Negizgi Zańy – Konstıtýsııadan bastaý alatyny aqıqat. О́ıtkeni, zańy joq memleket eshqashan ómir súrgen emes. Konstıtýsııa – memlekettiń eń joǵar­ǵy zańdyq kúshi bar, ortalyq jáne jergilikti organdardyń qurylymy men már­te­besin, azamattar men memlekettiń qarym-qatynasyn aıqyndaıtyn negizgi zańy. Konstıtýsııa demokratııanyń eń mańyzdy ınstıtýttarynyń biri, ol jalpy­ha­lyqtyq qoldaýǵa ıe boldy. Konstıtýsııa jobasynyń qalaı daıyndalǵany týraly Prezıdent N.Nazarbaev óziniń «Ǵasyrlar toǵysy» atty kitabynda: «Jobany tal­qy­laý úshin 11 sarapshy daıyndadym. Keı­de biz 12-14 saǵat bas kótermeı jumys jasadyq. Iske zor jaýapkershilikpen qaraý, eshbir bedelge bas urmaý basty talabymyz boldy. Jobaǵa syn kózimen qaraýdy, qaıta-qaıta talqylaýdy talap ettim. Men jumys barysynda qoǵamnyń bir orynda turmaıtynyn jáne onyń san qıly ózgeristerge kóteriletinin, kez kelgen memlekette sheshimin tabar qujattar erte me, kesh pe, báribir ýaqyt talabynan qalyp qoıatyndyǵyn oıla­dym... Álemdik tájirıbede Konstı­tý­sııany quqyq mamandarynyń az ǵana toby jazyp shyǵa alatynyn kórsetti», – dep eske alady. Konstıtýsııa jobasyn tal­qylaýǵa 3 mıllıonnan asa adam qatysyp, 33 myń ujymdyq jınalystar ótkizilip, 3 myńnan astam usynystar jasalǵan. Búkilhalyqtyq talqylaýdan keıin Kons­tıtýsııanyń 55-babyna túzetýler engizilip, 1995 jyly 30 tamyzda respýblıka aza­mattarynyń 90,5 paıyzy qatysyp, olardyń 89 paıyzy jańa Konstıtýsııany jaqtap daýys berdi. Endi, mine, jaqynda avtory Qazaqstan halqy bolyp taby­latyn Ata Zańymyzdyń qabyldanǵanyna 16 jyl toldy. Ata Zańymyzǵa ózgerister men tolyq­tyrýlar engizilý arqasynda 42-bapta: «Bir adam qatarynan eki retten artyq respýblıka Prezıdenti bolyp saılana almaıdy. 42-baptyń 5-tarmaǵy mynadaı mazmundaǵy ekinshi bólikpen tolyqty­ryl­syn: Bul shekteý Qazaqstan Respýb­lı­kasynyń Tuńǵysh Prezıdentine qolda­nyl­maıdy», – delingen. Bul, árıne, Qa­zaq­stan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Pre­zıden­tine berilgen zor senim men yqylas edi. Mundaı ózgerister ózimniń qyzmetime tikeleı qatysy bar «Jergilikti jáne memlekettik basqarý», ıaǵnı VIII bólimge de engizildi. Atap aıtsaq: máslıhat depý­tattarynyń ókilettilik merzimi 5 jylǵa uzartyldy, máslıhat ókilettiligin merziminen buryn toqtatý quqyǵy Parlament Senatynan respýblıka Prezıdentine berildi (86-bap); oblystar men respýblı­ka­lyq mańyzy bar qalalar ákimderi tıisti más­lıhattardyń kelisimimen taǵaıyn­da­la­tyn bolady, máslıhat depýtattarynyń keminde besten biriniń bastamasy boı­ynsha ákimge senimsizdik bildirý týraly másele qoıylýy múmkin boldy ( 87- bap). Osylardyń negizinde «Jergilikti memlekettik basqarý jáne ózin-ózi basqarý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna ózgerister engizildi. Ata Zańymyzdyń qalaı jáne ne úshin qabyldanǵany týraly Elbasy N.Nazarbaev «Qazaqstan halqy Konstıtýsııaǵa daý­ys berý arqyly sol obektıvti turǵyda ornyqqan prezıdenttik basqarý nysanyn bekemdep berdi. Bul tańdaý kezdeısoq emes. Ol aldyńǵy tarıhymyz ben búgingi bol­mysymyzdan qandaı da bir áleý­met­tik, ekonomıkalyq daǵdarystarǵa nemese bıliktiń ártúrli tarmaqtary arasyndaǵy alaýyzdyqqa baılanysty aýytqýshylyq­qa jol bermeıtin qýaty toptasqan bılik júıesiniń qajettiliginen týyndady», – dep jazdy. Allaǵa shúkir, Ata Zań qabyldanǵan ýaqyttan beri mamyrajaı tynyshtyq, berekeli, beıbit ómir ornap keledi. Álem eko­no­mıkasyn qamtyǵan aýyr daǵda­rys­tan da bizdiń elimiz osy Ata Zańnyń ádildigi, Elbasymyzdyń kóregendiligi men danalyǵy arqasynda ótip keledi. «Qa­zaqstan bılik qurylymdaryn revolıý­sııa­lyq jolmen kúırete salýǵa boı urǵan joq. Reformanyń sıpatyna jáne damý barysyna oraı birte-birte ózgertilip, jańa sapaǵa kóterildi. Ásirese, memleketimizdi qalpyna keltirýimizdiń evolıý­sııa­lyq sıpaty basym bolǵanyn eń úlken ta­bysymyz dep bilemin», – dep Elbasymyz «Ǵasyrlar toǵysy» eńbeginde erekshe atap kórsetti. Bul pikir óziniń ómir­sheńdigimen dáleldendi, revolıýsııanyń aıyr qalpaqty aǵaıyndarǵa nemese ereýilshil ýkraın halqyna qaraǵanda óz ómirimizdiń tynyshtyǵynyń kepili – Negizgi Zań árbir qazaqstandyqtyń qorǵany men qalqany, arqa súıer tiregi bolyp turǵany aqıqat. Qoǵamdyq jáne memlekettik ómirdiń ustanymy retinde demokratııanyń basty talaby – memlekettik bılik pen onyń organdary ózderin qalyptastyryp hám peıilderine berilip otyrǵan halyqtyń erkin bildirýge tıis. Iаǵnı, memleket halyqtyń erkin bildirip, halyqqa qyzmet etýi tıis. Qazirgi zamanda álemde ózin demokra­tııalyq el dep sanaıtyn mem­leketterdiń konstıtýsııalyq deńgeıde ustanatyn tujyrymy da osy. Qazaqstan Respýb­lıkasy Konstıtýsııasynyń 3-ba­bynda: «Memlekettik bıliktiń birden-bir bastaýy – halyq» dep taıǵa tańba bas­qan­daı kórsetilgen. Qazaqstan halqyna óz Ata Zańy boıynsha teń quqyq, óz tilderinde sóıleýge, óz dinderin ustaýǵa, tól mádenıetterin damytýǵa múmkindik berilgen. Nurlan QUDAIBERGENOV, Qyzylorda oblystyq máslıhatynyńhatshysy, «Nur Otan» HDP oblystyq fılıalynyń tóraǵasy.