Týǵan tildiń tuǵyry

Elbasy Nursultan Nazarbaev «Uly dala ulaǵattary» atty eńbeginde tilge baılanysty tebirenisin osylaı «Týǵan tildiń tuǵyry» degen taqyryppen bastapty. Ol táýelsiz elimizdiń san túrli ózekti máselelerimen shuǵyldana júrip, ana tilimizdiń taǵdyryn da eshqashan esinen shyǵarǵan emes. Halyqtyń uly perzenti «eń áýeli qazaq eli barda qazaq tili ómir súredi, ósedi, órkendeıdi, ultymyzdyń uly tili máńgilik» degendi nysana etip, arǵy-bergi tarıhty oımen sharlap ótedi. Shynynda, ana tilin ardaq tuta­tyn bizdiń qazaqtaı el kóp emes. Muny Elbasy búkil bolmys-biti­mimen, jan-tánimen túısine oty­ryp, óziniń zamandastaryna, jas jetkinshekterine jerine jet­kize aıtypty. Keshegi keńestik dáý­ir­degi otarlyq qursaýdyń te­mir qaq­pany ana tilimizdiń ady­myna shider salyp, damýy to­qyr­aı jaz­daǵany málim. Muny bú­gingi ur­paq umytpaýy tıis. «Ult­tyń ul­y qazynasy ana tilin jańa ǵasyr bıigine abyroımen alyp shyǵý – búgingi urpaqtyń pa­rasat­ty paryzy» deıdi Elbasy. О́zim til mamany, Halyqaralyq «Qa­zaq tili» qoǵamynyń basshysy bol­ǵan­dyqtan da, «Uly dala ula­ǵat­ta­ryn­daǵy» tilge baılanysty tol­­ǵanystarǵa basa nazar aýdardym. «Táýelsizdik bizge ne berdi?» de­gen­de, aldymen aıtarymyz, tý­­ǵan tilimizdiń buryn bolmaǵan mem­­­lekettik mártebe ıelenip, Kon­stıtýsııamyzdyń 7-babynda «Qazaqstan Respýblıkasynda mem­lekettik til – qazaq tili» dep be­kitilýi bolatyn. Iıa, tilimizge teńdik tıdi, tór­ge shyqty, zańdyq negizge ıe boldy. Elbasy aıtqandaı, mem­leketimizdiń bedelin kóterip tur­ǵan bul bapty durys paıda­la­na almasaq, kimge ókpe artamyz? О́z tilin ógeısinip, ózge til­diń yǵyna jyǵylǵandardyń qara­sy azaıǵanymen, memlekettik qyz­mette áli de kóptep kezdesetinin El­basy bilip otyr. Sodan da bolar, Nursultan Ábishulynyń bir kezde namys pen jigerdi qaırap, «on bes jylda aıý da memlekettik tildi úırenip alatyn ýaqyt boldy» dep aıtqany áli esimizde. Osy oılardyń birazyn taǵy da qaıtalap eske salýdan jalyqpaı otyrǵan Elbasynyń ulttyq máseleni esinen shyǵarmaıtynyn bildiredi. «Ár azamat áýeli týǵan tilge degen qurmet pen jaýap­ker­shilikti ózinen bastaýy kerek, otbasynan bastaýy kerek», deı­di Elbasy. Halyqaralyq «Qa­zaq tili» qoǵamynyń da áý bas­tan ustanǵan baǵyty – osy. El­basy memlekettik tildi únemi na­zarynda ustap keledi. Baǵyt-baǵ­dar silteýdiń eń tóte túri onyń «Qazaqstannyń bolashaǵy – qa­zaq tilinde» degen sózi bolatyn. Sondaı-aq, «Qazaq qazaqpen qazaqsha sóılessin» degen sózdi aıtqan da Elbasy. Qadap, qazyp aıtylǵan bul usynystardyń qadirine jete almasaq, taǵy da namyssyzdyqtyń saldary. Úsh tuǵyrly til máselesin El­basy memleket damýyndaǵy ma­ńyzdy máselelerdiń biri sanaı­dy. Bul durys. Alaıda, muny jú­ıe­li, sanaly túrde saýatty iske asy­rýdyń ornyna ana tilden asyryp, ja­laýlatyp júretin jandar bar. Árı­ne, kóp til bilgenniń zııany joq. Alaıda, qandaı jaǵdaıda da týǵan tilimiz, qazaq tili óz már­te­besin joǵary ustaýy tıis degen us­ta­nymynan tanbaıdy Elbasy. Prezıdenttiń memle­ket­tik is­ter­ge baı­la­nys­ty tol­ǵaý­la­rynyń ózi­­nen aqyn­jan­­dylyǵy baı­qa­lyp turady. Ol kisi­niń «qa­zaq tili­­niń qanyq boıaýla­ry – qa­zaq án­­derinde» deýi tegin emes. So­lar­­dy boıǵa sińire júrip, óleń jol­­­daryn týyndatatyny málim. Qa­z­aǵynyń ánine, kúıine, ónerine, ta­rıhy men keń baıtaq jerine súı­­sine kóz tastaı júrip: Araılap tańym, Asqaqtap taýym, Án oınap kógim, Kúı tógip kólim, Qol jetti, mine, Ańsaǵan kúnge Jasaı ber, jasa, Qazaǵym meniń!–dep tógil­dir­gen Elbasy­nyń ana tilin aıalaı bi­l­etin osy qasıeti halyq úshin tý­ǵan, el bastaıtyn kósemdik mi­ne­zin tanytady. О́mirzaq AITBAIULY, akademık, Halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamynyń tóraǵasy