Ishýge jaramdy jerasty sýlaryn anyqtaý boıynsha aýqymdy geologııalyq barlaý jumystary Qaraǵandy oblysynda birazdan beri júrgizilip keledi. Onyń bári, álbette, óńirdegi eldi mekenderdi aýyz sýmen tolyqtaı qamtamasyz etý úshin qajet.
Aýyldyq jerlerde jerasty sýlaryn barlaý jumystary óńirlerdi damytýdyń 2020 jylǵa deıingi baǵdarlamasy sheńberinde júzege asyrylýda. Bıyl oblystaǵy 32 aýyldyq eldi mekende geologııalyq jumystar aıaqtalady. Jerasty sýlarynyń qory týraly esep te jyl sońyna deıin daıyn bolýy tıis. Sonymen qatar, bıyl 45 aýyldyq eldi meken men 23 ken ornynda jumystar qolǵa alyndy. Olardyń qorytyndysy tek kelesi jyldyń sońyna taman belgili bolmaq. Taǵy da 44 aýyl men 2 ken orny boıynsha jobalyq-smetalyq qujattar ázirlenip jatyr. Jumystar 2017 jyldyń basynan qolǵa alynady.
Oblystyq energetıka jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq basqarmasynyń basshysy Qaırat Begimovtiń aıtýynsha, sýmen qamtamasyz etý boıynsha 13 jobany júzege asyrýǵa 3 mıllıard teńgeden astam qarajat bólingen. Nátıjesinde, 5 joba tolyqtaı aıaqtalyp, 61 shaqyrymnan artyq sý torabynyń keı jeri qaıta jasalyp, keı tustary jańadan salyndy. Buqar jyraý aýdanyndaǵy Petrovka aýyly men Ulytaý aýdanyndaǵy Alǵabas aýyly ortalyqtandyrylǵan sý júıesine qosyldy.
Statıstıkalyq málimetterge júginsek, 2016 jyldyń basynda Qaraǵandy oblysynda ortalyqtandyrylǵan sý júıesimen qamtamasyz etilgen 225 eldi meken boldy. Memlekettik baǵdarlamany júzege asyrý jumystary bıyl da jalǵasyn taýyp, osy maqsatqa 1,6 mlrd teńge qarajat bólingen.
– Memlekettik baǵdarlamanyń kómegi arqasynda sý júıesindegi aqaýlar kóp azaıdy, – deıdi Qaırat Begimov. – Sý toraptaryndaǵy apattar, aldyńǵy jyldarmen salystyrǵanda, bes esege, káriz toraptaryndaǵy bitelýler on esege deıin azaıdy.
Qaraǵandy oblysyndaǵy 195 aýyldyq eldi mekenniń turǵyndary qudyqtar men túrli uńǵymalardy paıdalanady eken. Olardyń kópshiligi shaǵyn aýyldar. Solardyń jıyrmasynda ǵana halyq sany 500 ben 1 myń adam aralyǵynda. Soǵan oraı, energetıka jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq basqarmasynyń basshysy tym kishkentaı eldi mekenderdiń halqyn «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020» baǵdarlamasynyń úshinshi baǵyty boıynsha ekonomıkalyq áleýeti joǵary eldi mekenderge kóshirý múmkindikterin qarastyrýdy usynyp otyr.
Qaırat Begimovtiń aıtýynsha, sheshilmegen problemalar barshylyq. Mysaly, Sátbaev qalasynyń Batys turǵyn aýdanynda sý qubyrlary men káriz júıesiniń qurylysy aıaqtalmaǵan. Onyń basty sebebi, ádettegideı qarjy máselesi kórinedi. Qala ákimdigi merdiger uıymdy 2015 jyly sot arqyly jaýapkershilikke tartqan bolatyn. Sot ákimdikti jaqtap sheshim shyǵarsa da, merdiger uıym tıesili qarajatty áli kúnge qaıtarmaǵan. Ulytaý aýdanyndaǵy Ulytaý men Salamat eldi mekenderinde sý qubyrlaryn tartý jumystary aıaqtalmaǵan. Onyń sebebi – jobada jumys istep turǵan uńǵymalardy tazalaý jumystary aldyn ala qarastyrylmaǵan, ıaǵnı esepke alynbaǵan.
Degenmen, bul máselelerdiń bári birtindep sheshilýde. О́ńirde aýyz sýdan sonshalyqty taryǵyp otyrǵan eldi meken joq. Áıtse de, olar tutynyp otyrǵan sýdyń sapasy arta tússe, halyqtyń densaýlyǵyna birshama qamqorlyq bolar edi. Jaýapty kásiporyndardyń kózdegeni de sol.
Qaırat ÁBILDINOV,
«Egemen Qazaqstan»
QARAǴANDY